Nhật Bản tạo ra 'Nhà sư Robot' biết đọc kinh và lắng nghe nỗi lòng con người

Sự kiện ra mắt “Nhà sư Robot” Buddharoid do nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Kyoto phối hợp cùng các startup công nghệ Teraverse và XNOVA triển khai. Dự án đánh dấu bước chuyển mới trong việc đưa công nghệ AI vào đời sống tôn giáo tại Nhật Bản, quốc gia đang đối mặt đồng thời với già hóa dân số và sự suy giảm niềm tin tôn giáo có tổ chức.

Từ ChatGPT đến BuddhaBot-Plus

Trung tâm vận hành của Buddharoid là hệ thống phần mềm BuddhaBot-Plus, được phát triển dựa trên nền tảng cốt lõi của OpenAI và nâng cấp từ mô hình ChatGPT. Khác với các chatbot phổ thông, hệ thống này được huấn luyện chuyên sâu trên khối lượng lớn kinh văn Phật giáo tích lũy qua nhiều thế kỷ, bao gồm nhiều bộ kinh chuyên biệt vốn chỉ giới nghiên cứu hoặc tăng lữ cao cấp tiếp cận.

“Nhà sư Robot” Buddharoid

Nhờ nền tảng dữ liệu đó, Buddharoid không chỉ cung cấp câu trả lời mang tính khái quát mà còn phân tích ngữ cảnh, điều chỉnh cách diễn đạt và đưa ra lời khuyên phù hợp với từng cá nhân. Robot có thể trao đổi về ý nghĩa cuộc sống, nỗi lo âu, cái chết hay các mâu thuẫn nội tâm bằng ngôn ngữ gần gũi với giáo lý Phật giáo. Thay vì phát lại nội dung được lập trình sẵn, hệ thống xử lý thông tin theo thời gian thực và tạo phản hồi tức thì.

Buddharoid do Unitree Robotics thiết kế và phát triển. Cấu trúc cho phép robot thực hiện các động tác chậm rãi, cúi đầu, chắp tay cầu nguyện và di chuyển giữa không gian chùa chiền theo đúng nghi thức truyền thống.

Yếu tố này tạo nên khác biệt lớn so với Mindar, robot từng được giới thiệu tại Kodai-ji năm 2019. Mindar gây tiếng vang khi mô phỏng hình tượng Quan Âm Bồ Tát, nhưng chủ yếu phát lại các bài giảng ghi âm. Trong khi đó, Buddharoid thiết lập tương tác hai chiều, lắng nghe và phản hồi trực tiếp từng người tham dự nghi lễ.

Sự kết hợp giữa “thân xác” cơ khí và “bộ não” AI cho phép robot tham gia sâu hơn vào không gian tôn giáo thay vì chỉ đóng vai trò trình diễn công nghệ.

“Nhà sư Robot” Buddharoid biết cầu nguyện, đọc kinh và lắng nghe nỗi lòng con người

Lời giải cho bài toán thiếu nhân sự trong các cơ sở Tôn giáo

Nhật Bản đang trải qua quá trình già hóa dân số nhanh bậc nhất thế giới. Thanh niên rời bỏ nông thôn, ít gắn bó với các tổ chức tôn giáo truyền thống, trong khi nhiều nhà sư cao tuổi không tìm được người kế thừa. Các nghiên cứu dự báo khoảng 30% chùa Phật giáo tại Nhật Bản có nguy cơ đóng cửa vào năm 2040 nếu không có giải pháp duy trì hoạt động.

Trong bối cảnh đó, nhóm nghiên cứu tại Kyoto xem Buddharoid như công cụ hỗ trợ giới tăng lữ thay vì thay thế hoàn toàn con người. Robot có thể đảm nhiệm các buổi giảng pháp cơ bản, giải đáp thắc mắc phổ thông hoặc trò chuyện cùng người cao tuổi khi thiếu nhân sự. Điều này giúp giảm áp lực cho các nhà sư và duy trì sự hiện diện của chùa trong cộng đồng.

Các nhà phát triển nhấn mạnh họ không tìm cách “cơ giới hóa đức tin” mà muốn duy trì kênh tiếp cận giáo lý trong điều kiện nguồn lực hạn chế. AI đóng vai trò trung gian truyền tải tri thức, còn quyết định tâm linh vẫn thuộc về con người.

“Nhà sư Robot” Buddharoid làm dấy lên nhiều tranh luận

Sự xuất hiện của Buddharoid cũng làm dấy lên nhiều tranh luận. Một bộ phận cho rằng trải nghiệm tâm linh đòi hỏi sự đồng cảm và “linh hồn”, điều mà máy móc không thể sở hữu. Số khác lại nhìn nhận AI như công cụ mới, tương tự việc in ấn kinh sách hay truyền hình hóa nghi lễ trước đây.

Thực tế cho thấy công nghệ đã len sâu vào nhiều lĩnh vực tưởng như chỉ thuộc về con người, từ chăm sóc sức khỏe tinh thần đến giáo dục. Việc AI bước vào không gian tôn giáo phản ánh xu hướng mở rộng phạm vi ứng dụng của trí tuệ nhân tạo trong xã hội hiện đại.

Buddharoid vì thế không chỉ là một sản phẩm kỹ thuật mà còn là phép thử đối với ranh giới giữa truyền thống và đổi mới. Dự án đặt ra câu hỏi: liệu niềm an ủi có phụ thuộc vào người truyền đạt hay nằm ở chính thông điệp được tiếp nhận?

Dù còn nhiều ý kiến trái chiều, Buddharoid đã chính thức bước vào đời sống tôn giáo tại Kyoto. Robot này đại diện cho nỗ lực của Nhật Bản trong việc kết hợp di sản tinh thần với tiến bộ công nghệ, đồng thời tìm kiếm lời giải thực tế cho cuộc khủng hoảng nhân sự chùa chiền.

Trong bối cảnh xã hội biến đổi nhanh chóng, Buddharoid cho thấy công nghệ không chỉ phục vụ sản xuất hay giải trí mà còn tham gia vào những lĩnh vực nhạy cảm nhất của đời sống con người: niềm tin, sự an ủi và khát vọng tìm kiếm ý nghĩa tồn tại.