Khơi thông nguồn lực cho phát triển kinh tế trong kỷ nguyên mới

Nguồn lực chưa chuyển mạnh vào các ngành có năng suất cao

Vừa qua, tại Hà Nội, Đại học Kinh tế Quốc dân và Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển kinh tế trong kỷ nguyên mới của Việt Nam”.

Hội thảo do PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ các cơ quan Đảng Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc – Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật và PGS.TS Bùi Đức Thọ, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân, đồng chủ trì; với sự tham dự của đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, cùng đông đảo chuyên gia và nhà quản lý.

Phó GS, TS Vũ Trọng Lâm, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phát biểu đề dẫn. Ảnh: BTC

Đánh giá về nguồn lực cho phát triển kinh tế của đất nước trong giai đoạn 2015 – 2025, các chuyên gia tại Hội thảo cho rằng, quy mô vốn đầu tư, nhân lực, khoa học, công nghệ và hạ tầng số của Việt Nam đều được mở rộng; thị trường vốn tiếp tục phát triển và năng suất các nhân tố tổng hợp đóng góp ngày càng lớn hơn vào tăng trưởng.

Tuy nhiên, tốc độ tăng TFP giai đoạn 2021 – 2025 chỉ ở mức 2,91%, gần như không thay đổi so với giai đoạn trước; hiệu quả sử dụng vốn chưa ổn định và nguồn lực chưa chuyển mạnh vào các ngành có năng suất cao. Có một số chỉ dấu cho thấy rõ khoảng cách giữa “có nguồn lực” và “chuyển hóa được nguồn lực”: Lao động qua đào tạo chưa đạt một phần ba lực lượng lao động; tỷ trọng lao động trong những ngành dựa nhiều vào tri thức và công nghệ mới đạt khoảng 2,4%.

Việt Nam đứng thứ 44 trong xếp hạng Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2025, nhưng thành quả đổi mới chưa lan tỏa đủ mạnh để tạo thành năng suất trên diện rộng. Do vậy, cần đặt con người vào vị trí chủ thể chuyển hóa nguồn lực, đồng thời bảo đảm quyền hành động, lợi ích chính đáng và môi trường khuyến khích sáng tạo.

Phó GS, TS Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật và Phó GS, TS Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân đồng chủ trì hội thảo. Ảnh: BTC

Theo PGS.TS Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân: “Đại học Kinh tế Quốc dân xác định nghiên cứu khoa học, tư vấn chính sách và đóng góp tri thức cho sự phát triển của đất nước là một trong những sứ mệnh quan trọng. Hội thảo khoa học không chỉ là nơi công bố kết quả nghiên cứu, mà còn trở thành không gian đối thoại giữa lý luận và thực tiễn, giữa nhà khoa học với nhà hoạch định chính sách, giữa trường đại học và doanh nghiệp; từ đó tạo ra những luận cứ khoa học có giá trị và những kiến nghị thiết thực phục vụ quá trình hoạch định chính sách phát triển đất nước trong giai đoạn mới”.

Lợi thế phát triển: Chuyển hóa các nguồn lực thành năng suất, giá trị gia tăng

PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật cho rằng, lợi thế phát triển của một quốc gia trong kỷ nguyên mới không chỉ phụ thuộc vào quy mô nguồn lực mà quốc gia đó sở hữu, mà ngày càng được quyết định bởi năng lực tổ chức, kết nối và chuyển hóa các nguồn lực thành năng suất, giá trị gia tăng và sức mạnh phát triển.

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức (nguyên Chủ tịch HĐT, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Hội) chỉ ra rằng Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực: kinh tế số đóng góp 14,02% GDP năm 2025; năng suất lao động đạt khoảng 245 triệu đồng một lao động và tăng 6,83% theo giá so sánh. Tuy nhiên, mức chi R&D khoảng 0,41% GDP năm 2023 vẫn còn thấp so với yêu cầu tạo đột phá; nguồn nhân lực công nghệ số mới đáp ứng khoảng 50% nhu cầu 150.000 kỹ sư mỗi năm. Nếu không đồng thời cải thiện đầu tư R&D, chất lượng nhân lực và liên kết nghiên cứu – sản xuất, công nghệ khó trở thành động lực tăng trưởng thực chất.

Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: BTC

Về nguồn lực tài chính cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, chủ đề tham luận của PGS.TS Vũ Sỹ Cường (Phó Trưởng Bộ môn Phân tích chính sách tài chính, Khoa Tài chính công, Học viện Tài chính) nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách huy động và sử dụng tài chính khi mô hình phát triển chuyển sang dựa nhiều hơn vào tri thức và công nghệ. Câu hỏi không chỉ là chi bao nhiêu, mà còn là nguồn lực tài chính tạo thêm được bao nhiêu nghiên cứu có giá trị, bao nhiêu công nghệ được ứng dụng và bao nhiêu đầu tư của doanh nghiệp được kích hoạt.

Hơn 80 bài tham luận gửi tới Hội thảo tiếp cận nghiên cứu về nhiều nhóm nguồn lực, từ tài chính, đầu tư công, tài sản công, đất đai, doanh nghiệp và đầu tư nước ngoài đến dữ liệu, công nghệ, nhân lực, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Các tham luận, ý kiến phát biểu tại Hội thảo tập trung thảo luận về những sự chuyển dịch quan trọng: từ huy động nguồn lực sang chuyển hóa nguồn lực; từ phân bổ theo đầu vào sang phân bổ theo kết quả; từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu và trách nhiệm giải trình; từ các nguồn lực riêng lẻ sang hệ sinh thái liên kết giữa Nhà nước, thị trường, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và người lao động.