Từ xe hydro đến hệ sinh thái '1+N+X': Bước chuyển đổi xanh chiến lược của Trung Quốc

Chiến lược về sản xuất năng lượng hydrogen đến năm 2023, tầm nhìn đến năm 2050

Máy bay chạy bằng hydro: Tương lai của ngành hàng không xanh?

'Thực hiện hóa nền kinh tế hydrogen Việt Nam - từ tầm nhìn đến hành động'

Không chỉ dừng lại ở “cơn sốt ô tô”, nhiên liệu Hydro đang vươn tầm thành nền tảng đa tầng, bao trùm cả công nghiệp và năng lượng tại Trung Quốc.

Mới đây, theo Tờ China Automotive News, ba cơ quan quyền lực nhất Trung Quốc gồm Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin (MIIT), Bộ Tài chính và Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia (NDRC) đã cùng ký ban hành “Thông báo về việc triển khai thí điểm ứng dụng toàn diện năng lượng hydro”. Đây là tín hiệu rõ ràng về bước chuyển mình sâu sắc: Hydro đang thoát khỏi vòng xoáy “cơn sốt ô tô” để vươn lên thành nền tảng đa tầng, bao trùm cả công nghiệp và năng lượng.

Từ thí điểm ô tô đến hệ sinh thái toàn diện

Quay ngược về năm 2020 - 2021, Trung Quốc đã khởi động chương trình thí điểm xe hydro với năm cụm thành phố trọng điểm: Kinh - Tân - Kế (Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc), Thượng Hải, Quảng Đông cùng một số khu vực khác. Lúc bấy giờ, ô tô được chọn làm “đầu tàu” để kéo theo toàn bộ chuỗi công nghiệp, từ nghiên cứu công nghệ lõi đến xây dựng hạ tầng và đảm bảo an ninh nguồn cung hydro.

Sau hơn năm năm triển khai, bài test đã kết thúc và những kết quả đầu tiên bắt đầu lộ diện. Đến hết ngày 31/12/2025, cụm Kinh - Tân - Kế dẫn đầu khi hoàn thành và vượt nhiều chỉ tiêu đề ra: Thúc đẩy hơn 5.300 xe hydro lưu thông, xây dựng 50 trạm tiếp nhiên liệu. Công nghệ then chốt như bộ pin nhiên liệu (stack), màng điện cực, tấm lưỡng cực đã được nội địa hóa mạnh mẽ, lấp đầy khoảng trống trước đây.

Trung Quốc đang ở nhóm dẫn đầu thế giới về quy mô hạ tầng hydro.

Tại Thượng Hải, hơn 5.000 xe hydro đã được kết nối giám sát; Quảng Đông ghi nhận doanh số tích lũy khoảng 6.300 chiếc, dẫn đầu cả nước về tiêu thụ. Toàn quốc đến cuối năm 2025 có gần 40.000 xe hydro lưu hành và 574 trạm tiếp nhiên liệu, đưa Trung Quốc vào nhóm dẫn đầu thế giới về quy mô hạ tầng hydro.

Năng lượng hydrogen - hướng đi chiến lược cho công nghiệp Việt Nam trong tiến trình chuyển dịch xanh

Ông Li Donglin, Chủ tịch Viện Nghiên cứu CRRC Zhuzhou, đã có so sánh sâu sắc: Đầu những năm 2000, khi Trung Quốc triển khai kế hoạch “Mười thành phố - Nghìn xe” cho xe điện, ngành này cũng bị nghi ngờ vì công nghệ non trẻ, chi phí cao và hạ tầng thiếu thốn. Thế nhưng, sau hai thập kỷ kiên trì, tỷ lệ xe năng lượng mới (NEV) tại Trung Quốc đã vượt 50%.

Khác biệt lớn là ở hydro. Thay vì dàn trải trợ cấp mua sắm đại trà như xe điện - từng dẫn đến tình trạng doanh nghiệp ỷ lại hoặc gian lận - Trung Quốc chọn cơ chế “thưởng thay trợ cấp”, tập trung nguồn lực vào những cụm thành phố có nền tảng thực lực. Thông báo mới nhất tiếp tục củng cố chính sách này, với mức thưởng tối đa không quá 1,6 tỷ nhân dân tệ (khoảng 220 triệu USD) cho mỗi cụm thí điểm.

Ưu thế không thể thay thế và hệ sinh thái “1+N+X”

Xe hydro sở hữu lợi thế rõ nét ở các kịch bản đòi hỏi tầm hoạt động dài và thời gian nạp nhiên liệu nhanh: Chỉ vài phút đổ đầy, tương đương đổ dầu diesel. Xe tải nặng chạy hydro lỏng đã đạt quãng đường hơn 1.000 km/lần nạp, ít bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ thấp (hiệu suất chỉ giảm dưới 10% ở -30°C). Hệ thống pin nhiên liệu cũng nhẹ hơn hẳn khối pin khổng lồ của xe điện, giúp tăng tải trọng hàng hóa và hiệu quả kinh tế.

Xe hydro sở hữu lợi thế rõ nét ở các kịch bản đòi hỏi tầm hoạt động dài và thời gian nạp nhiên liệu nhanh.

Đại diện MIIT khẳng định, ngành hydro Trung Quốc đã vượt giai đoạn “từ 0 đến 1”, bước vào giai đoạn mở rộng quy mô then chốt. Hệ sinh thái được xây dựng theo mô hình “1+N+X” rõ ràng:

• “1”: Kịch bản chủ đạo là xây dựng “hành lang hydro”, “đường cao tốc hydro”, ưu tiên xe thương mại hạng nặng, vận tải đường dài và logistics chuỗi lạnh.

• “N”: Các ứng dụng công nghiệp lớn như sản xuất amoniac xanh, methanol xanh, luyện kim bằng hydro, đốt hỗn hợp, những lĩnh vực tiêu thụ hydro khổng lồ, giúp kéo giá thành xuống nhờ quy mô.

• “X”: Các ứng dụng đổi mới như đầu máy xe lửa, tàu thủy, máy bay và hệ thống điện dự phòng.

Mục tiêu đến năm 2030 được vạch rõ: Giá hydro tại trạm nạp trung bình giảm xuống dưới 25 nhân dân tệ/kg (khoảng 3,5 USD/kg), thậm chí chỉ 15 nhân dân tệ/kg ở những vùng có lợi thế; số lượng xe hydro lưu thông tăng gấp đôi so với năm 2025, hướng tới 100.000 chiếc.

Theo dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), sản lượng hydro carbon thấp toàn cầu sẽ đạt 37 triệu tấn vào năm 2030. Trung Quốc hiện nắm hơn 60% công suất máy điện phân thế giới, giữ vị thế then chốt.