Cổng dữ liệu mở VUSTA biến tri thức khoa học thành tài nguyên số

Hướng tới nền tảng tri thức số quốc gia

Sáng 24/3, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) tổ chức Hội thảo "Góp ý cho cổng dữ liệu mở opendata.vusta.vn" lần thứ ba trong chuỗi Hội thảo lấy ý kiến hoàn thiện cổng dữ liệu trước khi đưa vào vận hành chính thức.

Toàn cảnh Hội thảo “Góp ý cho cổng dữ liệu mở opendata.vusta.vn"

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam, cho biết Liên hiệp Hội đang triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW và đã đề xuất xây dựng Đề án chuyển đổi số giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2035 theo hình thức đầu tư công.

Liên hiệp Hội giao Văn phòng phối hợp với Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số chủ trì đề tài nghiên cứu xây dựng cổng dữ liệu mở. Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam kỳ vọng: "Khi hoàn thành đề tài và cổng dữ liệu mở được triển khai trong thực tiễn, chúng ta sẽ có một kho dữ liệu rất lớn về tổ chức, về hoạt động của các tổ chức trong toàn hệ thống Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam".

Ông Nguyễn Quyết Chiến cho biết mục tiêu của cổng dữ liệu mở phải tiến xa hơn việc lưu trữ và chia sẻ thông tin trong nội bộ hệ thống. Ông nhấn mạnh đây phải trở thành một dịch vụ có khả năng sinh lời thực sự: "Nếu chúng ta quản lý và khai thác tốt, sau này có thể tạo thêm nguồn thu cho Liên hiệp Hội và các tổ chức trong hệ thống".

ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam phát biểu tại Hội thảo

Tuy nhiên, để hiện thực hóa được kỳ vọng đó, ông Nguyễn Quyết Chiến cho rằng bài toán cơ chế vận hành mới là điều quyết định, và thẳng thắn đặt câu hỏi: "Vấn đề đặt ra là chúng ta xây dựng các quy chế, cơ chế và triển khai như thế nào để các tổ chức tham gia thấy là mình là một phần trong đó và có lợi ích khi tham gia".

Bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số, cho biết nhóm nghiên cứu tập trung vào bốn nhóm nhiệm vụ chính gồm nghiên cứu tổng quan về dữ liệu mở theo tiêu chuẩn pháp lý trong nước và quốc tế, khảo sát hiện trạng hạ tầng dữ liệu toàn hệ thống, xây dựng danh mục và quy trình chuẩn hóa dữ liệu, thiết kế và triển khai cổng tại opendata.vusta.vn kèm các dịch vụ khai thác cho cộng đồng. Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số nhấn mạnh tiềm năng của mạng lưới gồm hàng chục liên hiệp hội địa phương, hơn 100 hội ngành toàn quốc và trên 500 tổ chức khoa học công nghệ trực thuộc, đồng thời kỳ vọng cổng sẽ trở thành hạ tầng thúc đẩy chia sẻ tri thức, hỗ trợ cộng đồng, doanh nghiệp và nhà khoa học trong toàn hệ thống.

Tiếp nối phần khai mạc, PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, thành viên nhóm nghiên cứu, trình bày chi tiết về quá trình xây dựng, kiến trúc kỹ thuật và các tính năng của cổng tại địa chỉ vusta.idist.dev. Nhóm nghiên cứu xây dựng cổng theo mô hình Open Data Portal chuẩn quốc tế, tham chiếu từ data.gov.vn của Việt Nam, data.gov của Hoa Kỳ và open.canada.ca của Canada, nhưng tùy chỉnh toàn bộ kiến trúc cho môi trường nghiên cứu, khoa học và kỹ thuật đặc thù của Việt Nam.

PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ phát biểu tại Hội thảo

PGS.TS Hoàng Hữu Hạnh xác định ba giá trị cốt lõi mà hệ thống mang lại cho toàn bộ hệ sinh thái khoa học công nghệ của Liên hiệp Hội Việt Nam.

Về dữ liệu tập trung và chuẩn hóa, cổng có nhiệm vụ thu nhận, chuẩn hóa và mở khóa toàn bộ kho dữ liệu khoa học công nghệ từ hơn 500 hội thành viên và viện nghiên cứu trực thuộc, qua đó biến những tài sản dữ liệu đang nằm rời rạc ở nhiều đơn vị khác nhau thành một nguồn tri thức chung mà bất kỳ ai cũng có thể tra cứu, khai thác và tái sử dụng.

Về kết nối liên thông, cổng đảm nhận vai trò nút trung gian quan trọng giữa Liên hiệp Hội Việt Nam với Cổng Dữ liệu Quốc gia, hệ thống học thuật quốc tế và cộng đồng lập trình viên trong nước, từ đó tạo nên một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực sự dựa trên nền tảng dữ liệu.

Về đóng góp chính sách, sự ra đời của cổng thể hiện vai trò tiên phong của Liên hiệp Hội Việt Nam trong thực hiện Chương trình Chuyển đổi số Quốc gia và Chiến lược phát triển khoa học công nghệ giai đoạn 2021–2030, đồng thời khẳng định Liên hiệp Hội là chủ thể tích cực và có trách nhiệm trong tiến trình xây dựng kinh tế số của đất nước.

Về tính năng vận hành thực tế, người dùng khi truy cập cổng có thể tra cứu các tập dữ liệu theo mã ngành, tên tổ chức hoặc từ khóa chủ đề tùy nhu cầu, tải xuống dữ liệu theo nhiều định dạng chuẩn mở khác nhau và kết nối trực tiếp qua giao diện lập trình ứng dụng để tích hợp dữ liệu vào các hệ thống phân tích bên ngoài. Toàn bộ hệ thống áp dụng cơ chế phân quyền truy cập theo từng cấp độ rõ ràng, trong đó một phần dữ liệu mở hoàn toàn cho công chúng tiếp cận miễn phí, trong khi phần còn lại yêu cầu người dùng đăng ký tài khoản hoặc thanh toán phí dịch vụ tùy theo mức độ khai thác và nhu cầu sử dụng thực tế.

Chuyên gia "hiến kế" để cổng dữ liệu mở VUSTA sớm đi vào thực tiễn

Chuyên gia Phạm Thế Dũng mở đầu phần thảo luận bằng bốn tiêu chí mà ông cho là quyết định sống còn của bất kỳ cổng dữ liệu nào: đúng, đủ, sạch và sống. Trong bốn tiêu chí đó, ông đặc biệt nhấn mạnh "sống" mới là cái khó nhất, bởi nó đòi hỏi công tác duy trì, bảo dưỡng và cập nhật liên tục ngay cả sau khi hệ thống đã hoàn thiện về mặt kỹ thuật. Từ góc nhìn thực tiễn đó, ông tiếp tục chỉ ra một vấn đề kỹ thuật quan trọng trong bài toán thu hút doanh nghiệp: cổng dữ liệu mở VUSTA hiện phân loại dữ liệu theo mã ngành khoa học công nghệ phù hợp chuẩn quốc tế, trong khi doanh nghiệp lại quen tra cứu theo mã ngành kinh tế Việt Nam và mã hải quan HS phục vụ nhập khẩu, thuế quan. Vì ba hệ thống mã này không chuyển đổi trực tiếp sang nhau, doanh nghiệp khi vào cổng sẽ không tìm được kết quả theo mã quen dùng, dẫn đến lượng truy cập thấp và mục tiêu tạo nguồn thu khó thành hiện thực. Ông kiến nghị ban chủ nhiệm nghiên cứu phương án liên thông giữa các hệ thống mã này, đồng thời đề xuất Liên hiệp Hội Việt Nam kết nối với cổng thông tin của Cục Thông tin thống kê, Bộ Khoa học và Công nghệ, tập trung nguồn lực vào những giá trị gia tăng đặc thù mà chỉ Liên hiệp Hội Việt Nam mới có.

Cùng quan điểm về tầm quan trọng của cơ chế vận hành, ông Tống Bùi Sơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Doanh nghiệp và Cộng đồng, cho rằng dữ liệu chỉ có giá trị thật sự khi đi kèm với cơ chế thu phí rõ ràng. "Nếu không trả tiền thì dữ liệu chỉ như mạng xã hội thôi. Phải trả tiền thì mới có giá trị thật và cũng động viên được người cung cấp thông tin" – ông nói, đồng thời bày tỏ mong muốn giản dị nhưng đủ sức nặng: "Chữ mở thì tôi hy vọng là nó mở thật sự."

Bổ sung thêm góc nhìn từ người đã trực tiếp vận hành cổng thông tin quốc gia, ông Trần Phấn, Chủ tịch Hội thử nghiệm không phá hủy Việt Nam, chia sẻ kinh nghiệm từ quá trình xây dựng cổng quốc gia về kiểm tra chất lượng hàng hóa nhập khẩu theo cơ chế một cửa. Từ thực tiễn đó, ông nhấn mạnh ưu tiên số một mà ban chủ nhiệm cần giải quyết là các quy định pháp luật, khi Luật Dữ liệu đã có hiệu lực và Nghị định 165/2025/NĐ-CP ngày 30/6/2025 của Chính phủ đã quy định chi tiết các biện pháp thi hành. Cổng dữ liệu mở VUSTA phải bảo đảm tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật để kết nối và liên thông được với cổng dữ liệu quốc gia, tránh tình trạng xây dựng cô lập rồi không ghép được vào hệ thống chung. Ông Phấn cũng kiến nghị ban chủ nhiệm xây dựng song song một quy chế vận hành quy định rõ quyền lợi và nghĩa vụ của từng tổ chức thành viên khi cung cấp dữ liệu, coi đây là điều kiện tiên quyết để cổng có dữ liệu thật, người dùng thật và giá trị thật.

Ông Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam chia sẻ tại Hội thảo

Đóng góp thêm vào phần thảo luận, ông Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam, chỉ ra ba nội dung ban chủ nhiệm cần giải quyết trước khi cổng đi vào hoạt động thực chất, gồm tập hợp kho dữ liệu đủ lớn và phong phú, bảo đảm kỹ thuật đạt chuẩn quốc tế và có khả năng mở rộng về sau, đồng thời tháo gỡ những vướng mắc về bản quyền.

Tiếp nối mạch tư duy về lợi thế riêng có của hệ thống, ông Nguyễn Văn Phát, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Thanh Hóa, cho rằng điểm cần tập trung xây dựng chính là những dữ liệu đặc thù mà chỉ Liên hiệp Hội Việt Nam mới có, bao gồm thông tin về tài sản trí tuệ, hạ tầng khoa học công nghệ với các phòng thử nghiệm quốc gia và dữ liệu về các dự án trọng điểm chiến lược quốc gia. Đây là những lợi thế riêng có mà nếu khai thác tốt sẽ tạo nên sức hút thực sự cho cổng, thay vì chạy theo những nội dung mà các cổng dữ liệu khác đã có sẵn. Ông cũng đề nghị phân cấp quyền truy cập rõ ràng ngay từ đầu để vừa bảo vệ được dữ liệu nhạy cảm vừa tạo điều kiện cho các tổ chức, doanh nghiệp khai thác có thu phí theo đúng nhu cầu thực tế.

Các ý kiến tại hội thảo hội tụ quanh một thông điệp chung khi cổng không thể thành công nếu chỉ tập trung vào kỹ thuật mà bỏ qua ba yếu tố song hành gồm các quy định pháp luật rõ ràng, quy chế cung cấp dữ liệu có ràng buộc lợi ích và nguồn nhân lực duy trì vận hành lâu dài. Mạng lưới Liên hiệp Hội Việt Nam với 93 hội ngành trung ương, 34 liên hiệp hội tỉnh/thành phố và 575 tổ chức khoa học công nghệ trực thuộc tạo nên tiềm năng dữ liệu mà ít tổ chức phi nhà nước nào ở Việt Nam có được. Biến tiềm năng đó thành kho tri thức đúng, đủ, sạch và sống mãi chính là thử thách thật sự mà ban chủ nhiệm phải vượt qua để opendata.vusta.vn trở thành tài nguyên số tin cậy cho cộng đồng khoa học, doanh nghiệp và toàn xã hội.

Đổi mới cơ chế để trí thức khoa học tham gia sâu hơn vào công tác Mặt trận Hội thảo khoa học tại Hà Nội ngày 6/11/2025 đánh giá thực trạng sự tham gia, phối hợp của Liên hiệp Hội Việt Nam trong ...

Tân Bí thư Đảng ủy Liên hiệp Hội Việt Nam ứng cử ĐBQH khóa XVI tại Phú Thọ Giáo sư, Viện sĩ Châu Văn Minh, Bí thư Đảng ủy Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, tham gia ứng ...

Cử tri trí thức kiến nghị Quốc hội khóa XVI đột phá khoa học công nghệ và chuyển đổi số Sáng 17/3, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo lấy ý kiến cử tri trí thức gửi ...