Thanh tra phát hiện loạt vi phạm tại VATM

Thanh tra phát hiện loạt vi phạm tại VATM

Chi hơn 319 tỷ đồng bằng tiền mặt

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành Kết luận thanh tra số 430/KL-TTCP về việc chấp hành pháp luật trong quản lý, sử dụng vốn và tài sản tại Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam, viết tắt là VATM.

Cuộc thanh tra được thực hiện tại công ty mẹ VATM, hai ban quản lý dự án, sáu đơn vị trực thuộc, Công ty TNHH Kỹ thuật Quản lý bay, viết tắt là ATTECH, cùng 14 trong tổng số 193 dự án đầu tư thuộc kế hoạch được phê duyệt.

Kết luận chỉ ra nhiều tồn tại trong lập kế hoạch sản xuất kinh doanh, quản lý chi phí, thanh toán, sử dụng đất, tài sản công và đầu tư xây dựng. Thanh tra Chính phủ kiến nghị VATM cùng các đơn vị liên quan thu hồi, nộp ngân sách nhà nước khoảng 4,036 tỷ đồng.

Thanh tra Bộ GTVT yêu cầu làm rõ vụ tố giác mua bán hóa đơn tại Công ty Quản lý bay Miền Bắc

Một trong những nội dung được cơ quan thanh tra đề cập là việc chi trả bằng tiền mặt. Từ năm 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM, các đơn vị hạch toán phụ thuộc và ATTECH đã dùng tiền mặt để chi lương, thưởng và các khoản thường xuyên khác với tổng giá trị khoảng 319,255 tỷ đồng.

Theo Thanh tra Chính phủ, việc không thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt đối với những khoản chi này vi phạm khoản 1 Điều 29 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018.

Quy định trên yêu cầu cơ quan, tổ chức, đơn vị không được thanh toán bằng tiền mặt đối với các khoản thu, chi có giá trị lớn tại địa bàn đáp ứng điều kiện về cơ sở hạ tầng để thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt.

Việc chuyển lương và các khoản chi thường xuyên qua tài khoản tạo dữ liệu giao dịch có thể đối chiếu, hỗ trợ kiểm tra dòng tiền và xác định trách nhiệm của từng bộ phận. Vì vậy, thanh toán không dùng tiền mặt không đơn thuần là thay đổi cách chi trả mà còn là công cụ kiểm soát nội bộ và phòng ngừa tham nhũng.

Thanh tra Chính phủ cũng phát hiện VATM hạch toán vào chi phí sản xuất chung bốn khoản có bản chất là mua sắm mới hoặc nâng cấp tài sản, tổng giá trị 2,031 tỷ đồng.

Các khoản này gồm bảo trì và cập nhật phần mềm quản lý tòa nhà BMS, mua máy chủ cho hệ thống quan trắc thời tiết tự động tại Thọ Xuân, nâng cấp hệ thống âm thanh và mua bản quyền kiểm thử hệ thống truyền giọng nói qua mạng Internet.

VATM không ghi tăng nguyên giá tài sản cố định để quản lý và trích khấu hao mà hạch toán các khoản trên vào chi phí sản xuất kinh doanh. Cách hạch toán này làm tăng chi phí, đồng thời giảm tương ứng lợi nhuận trước thuế. Cơ quan thuế sẽ xác định số thuế thu nhập doanh nghiệp cần điều chỉnh trên cơ sở hồ sơ của từng khoản chi.

Sử dụng đất, tài sản công để cho thuê sai mục đích

Tại ATTECH, đến ngày 30/11/2025, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ còn số dư 4,923 tỷ đồng. Cuối năm 2025, doanh nghiệp kết chuyển 1,93 tỷ đồng vào thu nhập khác, số còn lại là 2,993 tỷ đồng.

Thanh tra Chính phủ xác định ATTECH chưa hạch toán, phân phối và nộp về VATM số tiền 2,993 tỷ đồng. Đây là khoản lợi nhuận sau thuế VATM có trách nhiệm nộp ngân sách nhà nước theo quy định.

Trong quản lý đất và tài sản, Công ty Quản lý bay miền Bắc và Công ty Quản lý bay miền Nam đã sử dụng sân cầu lông, sân tennis và một số vị trí lắp đặt thiết bị để cho thuê.

Tổng số tiền thu từ hoạt động này đạt gần 3,124 tỷ đồng, chi phí hơn 1,273 tỷ đồng. Chênh lệch thu, chi khoảng 1,85 tỷ đồng. Sau khi trừ thuế thu nhập doanh nghiệp và phần lợi nhuận đã phân phối, số tiền còn lại là hơn 844 triệu đồng.

Cơ quan thanh tra kết luận các đơn vị sử dụng đất và tài sản công để cho thuê không đúng mục đích sử dụng đất, vi phạm Luật Đất đai năm 2013, Luật Đất đai năm 2024 và Nghị định 167/2017/NĐ-CP của Chính phủ.

Thanh tra chỉ rõ hàng loạt sai phạm tại dự án sân bay Long Thành

VATM và ATTECH còn hạch toán một số hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ của người nộp thuế đã bị cơ quan thuế thông báo không hoạt động tại địa chỉ đăng ký.

Các đơn vị sau đó rà soát, loại trừ chi phí và nộp bổ sung thuế thu nhập doanh nghiệp. Tuy nhiên, tại thời điểm thanh tra, VATM chưa điều chỉnh giảm gần 109,5 triệu đồng thuế giá trị gia tăng đầu vào đã khấu trừ trong năm 2024. ATTECH chưa điều chỉnh giảm hơn 88,3 triệu đồng trong giai đoạn từ năm 2023 đến tháng 11/2025.

Tổng số thuế giá trị gia tăng đầu vào chưa điều chỉnh giảm là gần 197,8 triệu đồng. Thanh tra Chính phủ kiến nghị cơ quan thuế kiểm tra tính hợp pháp của từng hóa đơn và xác định nghĩa vụ tài chính phải xử lý.

Giá thiết bị dự toán chênh xa giá trúng thầu

Nhóm vi phạm liên quan trực tiếp đến công nghệ xuất hiện trong quá trình VATM đầu tư các hệ thống thông tin, liên lạc và quản lý không lưu.

Qua kiểm tra 14 dự án, Thanh tra Chính phủ nhận thấy một số báo cáo nghiên cứu khả thi không có nội dung phân tích tài chính, phân tích rủi ro và đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội. Một số báo cáo kinh tế, kỹ thuật cũng không phân tích hiệu quả đầu tư.

Nhiều dự án phải điều chỉnh trong quá trình triển khai. Dự án Trung tâm Kiểm soát không lưu Hồ Chí Minh, gọi tắt là ATCC/HCM, điều chỉnh ba lần. Dự án xây dựng cơ sở làm việc của Công ty Quản lý bay miền Trung điều chỉnh, bổ sung tám lần.

Đối với cơ sở dự phòng tại chỗ cho Trung tâm Kiểm soát không lưu Hà Nội, Quyết định số 236/QĐ-TTg ngày 23/2/2018 của Thủ tướng yêu cầu công trình được triển khai đầu tư đến năm 2020. Tuy nhiên, tại thời điểm thanh tra, VATM vẫn chưa đầu tư cơ sở này.

Thanh tra Chính phủ còn phát hiện một số thiết bị xây dựng và cơ điện chỉ có báo giá của doanh nghiệp thương mại, không phải báo giá từ nhà sản xuất. Một số thiết bị chuyên ngành quản lý bay không có đủ báo giá để so sánh và lựa chọn.

Báo giá hệ thống liên lạc bằng giọng nói VCCS đã hết hiệu lực từ ngày 15/3/2021 nhưng vẫn được VATM sử dụng để xác định tổng mức đầu tư. Giá trong báo giá là gần 2,896 triệu euro, trong khi giá trúng thầu chỉ gần 1,6 triệu euro, thấp hơn khoảng 44%.

Tương tự, hệ thống quản lý không lưu ATM được xác định theo báo giá khoảng 24 triệu USD, tương đương 607,2 tỷ đồng. Giá trúng thầu sau đó là hơn 401,66 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 33%.

Riêng dự toán thiết bị chuyên ngành quản lý bay tại dự án ATCC/HCM được phê duyệt ở mức gần 807,92 tỷ đồng. Sau đấu thầu, giá trúng thầu thấp hơn khoảng 29% so với dự toán.

Mức chênh lệch lớn giữa báo giá dùng để lập tổng mức đầu tư và giá trúng thầu cho thấy cơ sở xác định giá chưa phản ánh sát mặt bằng thị trường. Thanh tra Chính phủ xác định việc dùng báo giá hết hiệu lực, đồng thời sử dụng mức giá cao hơn nhiều so với kết quả lựa chọn nhà thầu, chưa bảo đảm nguyên tắc quản lý chi phí đầu tư xây dựng.

Dự báo kỹ thuật chưa theo kịp nhu cầu khai thác

Kết luận thanh tra cho thấy đơn vị tư vấn chưa khảo sát, dự báo đầy đủ nhu cầu kỹ thuật và tốc độ gia tăng mật độ bay. Trong quá trình triển khai dự án ATCC/HCM, VATM phải điều chỉnh các trạm thông tin vô tuyến VHF tại sân bay Buôn Ma Thuột và Liên Khương, tăng số đầu cuối của hệ thống liên lạc VCCS, bổ sung cấu hình kép, đồng hồ định vị GPS và cột anten.

Dự án cũng phải thay đổi công nghệ tổng đài và tăng số kênh ghi âm. Những điều chỉnh này phản ánh chất lượng khảo sát và dự báo ban đầu chưa bao quát đầy đủ nhu cầu vận hành thực tế.

Hạ tầng quản lý bay có vai trò trực tiếp đối với năng lực điều hành và an toàn hàng không. Mỗi hệ thống thông tin, giám sát, dẫn đường hoặc kiểm soát không lưu phải đáp ứng yêu cầu về độ ổn định, khả năng dự phòng và tính tương thích với các thiết bị hiện hữu.

Việc xác định thiếu nhu cầu kỹ thuật có thể khiến dự án phải thay đổi quy mô, kéo dài tiến độ và phát sinh chi phí. Ngược lại, nếu dự toán dựa trên báo giá thiếu căn cứ, vốn đầu tư có nguy cơ bị phân bổ cao hơn nhu cầu thực tế.

Trong bảy tháng đầu năm 2026, VATM ước điều hành 578.649 lượt chuyến bay, tăng 6,7% so với cùng kỳ năm 2025. Quy mô hoạt động này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác dự báo lưu lượng, lựa chọn công nghệ và kiểm soát tiến độ đầu tư các hệ thống điều hành bay.

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Xây dựng, VATM, các đơn vị trực thuộc và ATTECH làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân liên quan qua các thời kỳ.

Nếu có đủ căn cứ theo quy định, các cơ quan và đơn vị phải xem xét trách nhiệm, xử lý nghiêm tổ chức, cá nhân có vi phạm. Kết quả thực hiện kết luận thanh tra phải được báo cáo Thanh tra Chính phủ để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng.