Sách giáo khoa điện tử mở rộng cơ hội học tập cho học sinh khiếm thị tại Việt Nam

Học sinh khiếm thị tại Việt Nam đang học tập độc lập hơn và tham gia tích cực hơn trong lớp học nhờ sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận, theo kết quả từ một sáng kiến thí điểm do UNDP hỗ trợ.

Sáng kiến được triển khai bởi Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), phối hợp với Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (VNIES), Hội Người mù Việt Nam, Trung tâm vì Người mù Sao Mai và Trường Phổ thông Cơ sở Nguyễn Đình Chiểu.

Theo kết quả từ sáng kiến do Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc hỗ trợ, sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận đang mở ra cơ hội học tập bình đẳng cho học sinh khiếm thị tại Việt Nam.

Đây là một hợp phần của Chương trình Chung của Liên Hợp Quốc “Hợp tác vì một tương lai hòa nhập: Thúc đẩy giáo dục và y tế cho người khuyết tật tại Việt Nam”, do Quỹ Toàn cầu cho Người khuyết tật (GDF) tài trợ.

Mô hình thí điểm được thực hiện từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2025 tại Trường Nguyễn Đình Chiểu (Hà Nội), cung cấp 12 đầu sách thuộc 5 môn học cốt lõi cho 30 học sinh khiếm thị lớp 7 và lớp 9 để các em đọc bằng ứng dụng trên điện thoại di động và máy tính. Sáng kiến này nhằm giải quyết tình trạng khan hiếm kéo dài các tài liệu học tập tiếp cận—thường được gọi là “nạn đói sách”—mà người khuyết tật chữ in đang phải đối mặt. Đồng thời, sáng kiến hướng tới xây dựng một mô hình bền vững cho việc chuyển đổi, cung cấp và sử dụng sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận.

Kết quả cho thấy, sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận có thể cải thiện đáng kể trải nghiệm học tập của học sinh. Với các tính năng đồng bộ giữa văn bản và âm thanh, học sinh có thể tự đọc, chuẩn bị bài trước và tham gia tích cực hơn vào các hoạt động trên lớp.

Các khảo sát được thực hiện trước, trong và sau quá trình triển khai thí điểm cho thấy học sinh trở nên tự tin và độc lập hơn trong học tập. Giáo viên và phụ huynh cũng ghi nhận họ không cần dành thời gian, công sức đọc sách cho học sinh nghe do học sinh có thể tự đọc sách giáo khoa.

Không giống như sách chữ nổi Braille truyền thống vốn cồng kềnh và hạn chế về số lượng, sách giáo khoa EPUB dễ tiếp cận có thể được lưu trữ trên máy tính xách tay hoặc thiết bị di động, cho phép học sinh học mọi lúc, mọi nơi.

Sáng kiến thí điểm được triển khai từ tháng 1 đến tháng 5/2025 tại Trường Phổ thông Cơ sở Nguyễn Đình Chiểu (Hà Nội), cung cấp 12 đầu sách thuộc 5 môn học cho 30 học sinh khiếm thị lớp 7 và lớp 9.

“Tiếp cận sách giáo khoa phải là nền tảng, không bao giờ là đặc quyền,” bà Federica Dispenza, Trợ lý Đại diện thường trú Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, khẳng định, đồng thời cho rằng sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận là giải pháp thiết thực để thúc đẩy giáo dục hòa nhập.

Giai đoạn thí điểm cũng cho thấy tiềm năng lớn để nhân rộng mô hình. Các bên liên quan nhấn mạnh sự cần thiết phải tích hợp sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận vào hệ thống giáo dục quốc gia. Điều này bao gồm việc công nhận chính thức EPUB như một định dạng sách giáo khoa và thiết lập các cơ chế sản xuất, phân phối bền vững và chuẩn hóa.

Bà Nguyễn Thị Kim Hoa, giám đốc trung tâm Nghiên cứu Công bằng và Hòa nhập, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam nhấn mạnh: "Để mô hình này có thể được duy trì và nhân rộng, cần có sự chung tay của nhiều bên: từ cơ quan quản lý, các cơ sở giáo dục, các tổ chức quốc tế, đến gia đình và cộng đồng. Chúng tôi cam kết tiếp tục đóng vai trò là đơn vị nghiên cứu, tư vấn chính sách và kết nối các nguồn lực nhằm thúc đẩy giáo dục hòa nhập, đảm bảo mọi trẻ em đều có cơ hội học tập bình đẳng và phát triển toàn diện".

Sáng kiến góp phần hiện thực hóa mục tiêu giáo dục hòa nhập tại Việt Nam, phù hợp với các định hướng chính sách của Đảng và Nhà nước về hỗ trợ người khuyết tật. Việc phát triển và phổ cập sách giáo khoa điện tử dễ tiếp cận được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng quan trọng, đảm bảo mọi học sinh khiếm thị đều có cơ hội học tập bình đẳng và phát triển toàn diện.