Không còn 'vùng xám' cho những chiêu thức kế toán hai hệ thống

302 doanh nghiệp vào tầm ngắm sau vụ Bảo Tín Minh Châu: Thuế siết mạnh “lãi thật - lỗ giấy”. Ảnh: KT

Vụ án mới xảy ra tại Bảo Tín Minh Châu không chỉ gây chấn động dư luận bởi quy mô che giấu doanh thu lên tới hàng nghìn tỷ đồng, mà còn trở thành điểm khởi đầu cho một chiến dịch siết chặt quản lý thuế có tính hệ thống. Việc ông Vũ Minh Châu cùng các cá nhân liên quan bị khởi tố vì sử dụng hai hệ thống kế toán song song đã cho thấy những “kẽ hở” trong quản trị doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy cơ quan chức năng chuyển sang cách tiếp cận quyết liệt hơn.

Chỉ ít ngày sau diễn biến này, Cục Thuế đã ban hành Công văn 1927/CT-KTr, kèm theo danh sách 302 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên nhưng báo lỗ liên tiếp trong hai năm 2023-2024. Đây không phải một danh sách ngẫu nhiên, mà phản ánh rõ cách thức lựa chọn đối tượng dựa trên phân tích rủi ro. Phần lớn các doanh nghiệp trong diện này đều có quy mô lớn, hoạt động theo mô hình công ty mẹ con hoặc có giao dịch liên kết phức tạp, trong đó không ít doanh nghiệp FDI và các công ty thành viên của tập đoàn đa quốc gia.

Đáng chú ý, danh sách xuất hiện nhiều doanh nghiệp tên tuổi như Mercedes-Benz Việt Nam, Sharp Việt Nam, KFC Việt Nam, Toto Việt Nam, CP Group, VNG, Wilmar hay Lọc hóa dầu Nghi Sơn. Các lĩnh vực được “điểm danh” chủ yếu là những ngành có biên lợi nhuận dễ bị điều chỉnh trên sổ sách như sản xuất công nghiệp, thương mại, logistics, marketing và bất động sản, trong khi địa bàn tập trung ở các trung tâm kinh tế lớn như TP.HCM, Hà Nội, Đồng Nai, Hải Phòng, các tỉnh công nghiệp phía Bắc và khu vực Bắc Trung Bộ.

Từ danh sách này có thể thấy rõ một đặc điểm chung: doanh thu lớn nhưng lợi nhuận kê khai thấp hoặc thua lỗ kéo dài. Đây là nhóm doanh nghiệp có nguy cơ cao liên quan đến các hành vi chuyển giá, ghi nhận chi phí nội bộ không hợp lý hoặc điều chỉnh lợi nhuận thông qua giao dịch liên kết. Những kỹ thuật như tăng chi phí dịch vụ quản lý, phí bản quyền, lãi vay nội bộ hoặc điều chỉnh giá giao dịch không theo nguyên tắc thị trường đã không còn xa lạ, nhưng đang bị đưa vào diện giám sát chặt chẽ hơn.

Ông Vũ Minh Châu bị khởi tố trong vụ sai phạm kế toán tại Bảo Tín Minh Châu Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã ra quyết định khởi tố bị can đối với ông Vũ Minh Châu ...

Đợt kiểm tra năm 2026 vì vậy được thiết kế theo hướng "trúng điểm nóng” thay vì dàn trải. Cơ quan thuế sẽ tiến hành kiểm tra chuyên đề, tập trung trực tiếp tại trụ sở doanh nghiệp, rà soát các khoản chi phí lớn bất thường, đối chiếu giao dịch liên kết theo nguyên tắc giá độc lập, đồng thời kiểm tra chặt chẽ hóa đơn, chứng từ và thời điểm ghi nhận doanh thu. Kế hoạch này được triển khai từ tháng 4 và kéo dài đến hết năm, với cơ chế báo cáo định kỳ nhằm tổng hợp số thuế truy thu cũng như nhận diện các hành vi vi phạm phổ biến.

Điểm đáng chú ý là mức độ xử lý vi phạm đang được nâng lên rõ rệt. Sau tiền lệ từ vụ Bảo Tín Minh Châu, các hành vi gian lận không còn dừng ở xử phạt hành chính đơn thuần. Ngoài việc truy thu thuế và tính tiền chậm nộp, doanh nghiệp có thể bị phạt tới 3 lần số thuế trốn, công khai danh tính, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu che giấu doanh thu, sử dụng hai hệ thống kế toán hoặc tiêu hủy dữ liệu. Điều này đồng nghĩa với việc rủi ro pháp lý không chỉ dừng ở doanh nghiệp mà còn trực tiếp tác động đến lãnh đạo.

Tổng thể, danh sách 302 doanh nghiệp không mang ý nghĩa “trừng phạt” mà phản ánh một thông điệp chính sách rõ ràng: quản lý thuế đang chuyển sang giai đoạn chủ động, có trọng tâm và dựa trên dữ liệu. Trong bối cảnh nền kinh tế phục hồi và áp lực ngân sách gia tăng, việc siết chặt kỷ luật tài chính là xu hướng tất yếu. Những doanh nghiệp minh bạch sẽ không bị ảnh hưởng, nhưng các mô hình “lãi thật - lỗ giấy” sẽ ngày càng khó tồn tại. Vụ việc tại Bảo Tín Minh Châu vì thế không chỉ là một án kinh tế đơn lẻ, mà còn là dấu mốc cho thấy một thời kỳ quản lý thuế nghiêm ngặt hơn đã bắt đầu.

Danh sách 302 doanh nghiệp doanh thu từ nghìn tỷ đồng bị kiểm tra thuế theo Công văn 1927/CT-KTr xem tại đây.