Công nghệ AND mở cơ hội tìm lại tên cho gần 300.000 ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính

Công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới: Giải pháp cho việc xác định danh tính liệt sĩ

Ninh Bình: Trao 80 Di ảnh chân dung Anh hùng - Liệt sĩ được phục dựng bằng công nghệ AI

Lễ thả hoa đăng và đêm thơ nhạc tri ân anh hùng liệt sĩ tại hồ Kẻ Gỗ

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà và Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên Trần Tiến Dũng di chuyển hài cốt liệt sĩ ra nơi an táng. (Ảnh: chinhphu.vn)

Dấu ấn thời gian và bài toán còn dang dở

Theo Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, trải qua các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế, hơn 1,2 triệu cán bộ, chiến sĩ và đồng bào đã anh dũng hy sinh. Đến nay, cả nước đã quy tập được trên 1,075 triệu hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt chưa được tìm thấy và gần 300.000 ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính.

Đây là một trong những thách thức lớn nhất trong công tác chính sách đối với người có công hiện nay. Thời gian càng lùi xa, việc xác minh thông tin càng trở nên khó khăn khi nhiều nhân chứng đã qua đời, địa hình chiến trường thay đổi, hồ sơ lưu trữ thất lạc hoặc không còn đầy đủ. Trong khi đó, tuổi tác của thân nhân liệt sĩ ngày càng cao khiến nhu cầu tìm lại người thân trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Trong bối cảnh đó, việc ứng dụng khoa học công nghệ được xem là chìa khóa mở ra hướng tiếp cận mới. Thay vì chỉ dựa vào phương pháp xác minh truyền thống, công nghệ ADN cho phép đối chiếu thông tin di truyền giữa hài cốt liệt sĩ và thân nhân, qua đó nâng cao khả năng xác định danh tính với độ chính xác cao. Đây được đánh giá là bước tiến quan trọng trong hành trình tìm lại tên cho những người đã ngã xuống.

Từ nhân chứng và hồ sơ lưu trữ đến ngân hàng gen quốc gia

Nhằm đẩy mạnh ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ vào nhiệm vụ đặc biệt này, ngày 2/4/2026, tại Thành cổ Quảng Trị, Ban Chỉ đạo quốc gia đã phát động Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Chiến dịch diễn ra từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ.

Chiến dịch mang ý nghĩa chính trị và nhân văn sâu sắc, là sự cụ thể hóa chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đứng đầu là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về thực hiện chế độ, chính sách đối với người có công với cách mạng.

Tại lễ phát động, đồng chí Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ nhấn mạnh, đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng mà còn là “mệnh lệnh từ trái tim”, là trách nhiệm thiêng liêng của cả hệ thống chính trị và toàn dân đối với những người đã hy sinh vì đất nước.

Điểm nổi bật của Chiến dịch 500 ngày đêm chính là việc đặt khoa học công nghệ vào vị trí trung tâm. Theo kế hoạch, các cơ quan chức năng sẽ hoàn thành việc lấy mẫu đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính trong các nghĩa trang liệt sĩ trên cả nước; đồng thời tiến hành giám định khoảng 18.000 mẫu ADN hài cốt liệt sĩ và xây dựng cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ phục vụ đối sánh, xác định danh tính.

Các Tổ công tác tiến hành lấy mẫu hài cốt liệt sĩ. (Ảnh: chinhphu.vn)

Đến nay, hàng trăm tổ, đội chuyên trách đã được thành lập để triển khai công tác lấy mẫu. Hàng nghìn mẫu hài cốt đã được thu nhận phục vụ giám định ADN. Các cơ sở chuyên môn đang đẩy mạnh tách chiết, phân tích và lưu trữ dữ liệu gen nhằm hình thành nền tảng dữ liệu phục vụ công tác xác minh trong tương lai.

Không chỉ dừng lại ở công nghệ ADN, công cuộc tìm kiếm liệt sĩ đang từng bước được hỗ trợ bởi chuyển đổi số. Việc số hóa hồ sơ liệt sĩ, xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, kết nối thông tin từ nhiều nguồn khác nhau và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả đối sánh, giảm thời gian xác minh và mở rộng khả năng nhận diện danh tính.

Sự kết hợp giữa dữ liệu lịch sử, dữ liệu dân cư và dữ liệu gen đang tạo nên một hệ sinh thái thông tin hoàn toàn mới. Trong hệ sinh thái đó, mỗi hồ sơ được số hóa, mỗi mẫu ADN được phân tích và mỗi dữ liệu được kết nối đều có thể trở thành chìa khóa mở ra cơ hội xác định danh tính cho một liệt sĩ còn chưa biết tên.

Khi mỗi mẫu ADN trở thành một hy vọng đoàn tụ

Những kết quả bước đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm cho thấy hướng đi này đang phát huy hiệu quả. Sau gần ba tháng triển khai, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 1.109 hài cốt liệt sĩ. Hàng nghìn mẫu hài cốt đã được lấy phục vụ giám định ADN; nhiều cuộc hội thảo khoa học xác minh thông tin về các khu mộ liệt sĩ tập thể cũng được tổ chức nhằm làm rõ các địa điểm nghi có hài cốt liệt sĩ.

Tuy nhiên, giá trị của khoa học công nghệ trong hành trình này không chỉ được đo bằng những con số. Mỗi mẫu ADN được thu nhận là thêm một cơ hội tìm lại tên tuổi cho người đã khuất. Mỗi dữ liệu được số hóa là thêm một hy vọng đối với thân nhân liệt sĩ. Và mỗi trường hợp được xác định danh tính thành công là một gia đình được nối lại ký ức sau nhiều thập kỷ chờ đợi.

Chiến tranh đã lùi xa nhưng hành trình tri ân vẫn tiếp tục. Với sự hỗ trợ của khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ ADN, khát vọng tìm lại tên cho gần 300.000 ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính đang trở nên hiện thực hơn bao giờ hết. Đó không chỉ là thành tựu của khoa học mà còn là biểu hiện sinh động của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, của trách nhiệm và lòng biết ơn đối với những người đã hiến dâng trọn cuộc đời cho Tổ quốc.