Hoàn thiện thể chế đưa xuất bản thành ngành kinh tế - công nghệ

Đưa xuất bản trở thành ngành kinh tế - công nghệ là mục tiêu trọng tâm của Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến tại Phiên họp thứ 4.

Hoàn thiện thể chế để phát triển xuất bản trong kỷ nguyên số

Sáng 15/7, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, việc sửa đổi luật nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế tư nhân; đồng thời khắc phục những bất cập của Luật Xuất bản năm 2012, hoàn thiện hành lang pháp lý, nhất là đối với hoạt động xuất bản trên môi trường số.

Dự thảo vẫn giữ nguyên phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Xuất bản hiện hành, bảo đảm không hạn chế quyền con người, quyền công dân. Nội dung được xây dựng theo nguyên tắc "6 rõ", tập trung vào bốn nhóm chính sách lớn.

Thứ nhất, hoàn thiện các quy định về quản lý nhà nước và chính sách phát triển xuất bản. Dự thảo bổ sung cơ chế quản lý đối với dịch vụ trung gian phát hành và các hoạt động có tính chất xuất bản trên không gian mạng; đồng thời đề xuất chính sách hỗ trợ phát triển hạ tầng công nghệ, thúc đẩy hợp tác công - tư, miễn giảm tiền thuê đất và tài sản công nhằm tạo điều kiện cho ngành xuất bản phát triển.

Thứ hai, tăng cường bảo vệ bản quyền trong môi trường số. Dự thảo phân định rõ các hành vi như in nối bản, in lậu, làm giả xuất bản phẩm và bổ sung chế tài xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền tác giả trên không gian mạng.

Thứ ba, hoàn thiện quy định về tổ chức và hoạt động của nhà xuất bản. Theo đó, cơ quan chuyên môn về văn hóa cấp tỉnh được phép thành lập nhà xuất bản trong trường hợp UBND cấp tỉnh không thực hiện; đồng thời bổ sung tiêu chuẩn đối với lãnh đạo nhà xuất bản và các đơn vị liên kết, đặc biệt là đối tác công nghệ và khu vực tư nhân.

Thứ tư, hoàn thiện quy định về xuất bản điện tử và chuyển đổi số, trong đó chuyển từ cơ chế quản lý nhập khẩu truyền thống sang hình thức khai báo điện tử, tạo thuận lợi cho hoạt động phát hành xuất bản phẩm trong môi trường số.

Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Một trong những điểm nổi bật của dự thảo là cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính theo hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, dự thảo sửa đổi 15 điều theo hướng đơn giản hóa thủ tục, bãi bỏ 15 trong tổng số 30 thủ tục hành chính của Luật Xuất bản năm 2012. Đồng thời, phân cấp cho cấp xã thực hiện hai thủ tục cấp và cấp lại giấy phép hoạt động in xuất bản phẩm.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày tờ trình tóm tắt Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Sau quá trình thẩm định của Bộ Tư pháp, dự thảo tiếp tục bổ sung tám nội dung trọng tâm, trong đó đáng chú ý là việc xác định xuất bản là ngành kinh tế - công nghệ, chuyển tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, thiết lập khuôn khổ pháp lý cho chuyển đổi số toàn diện, mở rộng không gian phát triển cho nhà xuất bản, hình thành hệ sinh thái xuất bản hiện đại, tạo cơ sở pháp lý cho mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông, đổi mới phương thức quản lý bằng công nghệ và tăng cường bảo vệ quyền tác giả.

Theo Văn bản số 89/UBTVQH16-PLTP ngày 25/6/2026, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến để hoàn thiện dự án luật trước khi trình Quốc hội tại kỳ họp chuyên đề vào tháng 8/2026.

Rà soát kỹ để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật

Báo cáo thẩm tra tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản thống nhất với các chính sách lớn của dự thảo nhưng đề nghị tiếp tục rà soát một số nội dung nhằm bảo đảm tính đồng bộ và khả thi.

Đối với quy định về vị trí và mục đích của hoạt động xuất bản, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục thể chế hóa đầy đủ tinh thần Chỉ thị số 04 của Ban Bí thư, khẳng định xuất bản là bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa và hạ tầng tri thức quốc gia; đồng thời bổ sung mục tiêu bảo tồn tiếng nói, chữ viết, tri thức truyền thống và bản sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam.

Về chính sách của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản, cần bổ sung cơ chế phát triển nguồn nhân lực, đồng thời rà soát các chính sách hỗ trợ, đặt hàng và ưu đãi để bảo đảm thống nhất với các quy định pháp luật liên quan.

Đối với các hành vi bị cấm, cơ quan thẩm tra tán thành việc tăng cường các quy định nhằm phòng chống in lậu, in giả và bảo vệ người làm xuất bản, song đề nghị nghiên cứu giao Chính phủ quy định chi tiết để phù hợp với Hiến pháp.

Liên quan đến mô hình tổ chức nhà xuất bản, Thường trực Ủy ban thống nhất với chủ trương mở rộng thẩm quyền thành lập nhà xuất bản cho địa phương, đồng thời đề nghị tiếp tục nghiên cứu kỹ mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông nhằm bảo đảm tính khả thi khi triển khai.

Đối với hoạt động trên không gian mạng, cơ quan thẩm tra đánh giá cao việc bổ sung các quy định quản lý xuất bản phẩm xuyên biên giới nhưng lưu ý cần rà soát để tránh chồng chéo với Luật Báo chí, Luật An ninh mạng, Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản pháp luật có liên quan.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh báo cáo thẩm tra tại phiên họp.

Hoàn thiện dự án luật theo hướng kiến tạo phát triển

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện dự án luật trên sáu nhóm nội dung trọng tâm.

Trong đó, cần tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng về phát triển xuất bản trong kỷ nguyên số; hoàn thiện mô hình tổ chức và liên kết xuất bản theo hướng phát huy tính chủ động của nhà xuất bản nhưng vẫn bảo đảm định hướng chính trị; xây dựng các chính sách vượt trội để thúc đẩy xuất bản số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số, đồng thời tăng cường chế tài xử lý các hành vi vi phạm bản quyền.

Bên cạnh đó, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về hoạt động in, phát hành, nhập khẩu, quảng cáo; đẩy mạnh cắt giảm điều kiện kinh doanh, phân cấp quản lý giữa Trung ương và địa phương; đồng thời rà soát quy định về thời hạn giấy phép hoạt động in.

Đối với đề xuất quy định giấy phép hoạt động in có thời hạn 10 năm, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ chuẩn bị hai phương án để trình Quốc hội xem xét, trong đó có phương án giữ nguyên quy định giấy phép không xác định thời hạn như luật hiện hành nhằm tránh phát sinh thêm thủ tục hành chính.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cũng yêu cầu cơ quan soạn thảo phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra để rà soát toàn diện dự thảo, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, xử lý dứt điểm các quy định còn chồng chéo trước khi trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp không thường lệ vào tháng 8.

Việc sửa đổi Luật Xuất bản lần này không chỉ nhằm tháo gỡ các vướng mắc trong hoạt động quản lý mà còn tạo nền tảng pháp lý để ngành xuất bản thích ứng với môi trường số, phát triển theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và từng bước trở thành ngành kinh tế - công nghệ có đóng góp quan trọng vào công nghiệp văn hóa và nền kinh tế số của Việt Nam.