Sắp trình Quốc hội nghị quyết chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học công nghệ

Hội nghị REV-ECIT 2025 kiến tạo hệ sinh thái số Việt Nam

Tổng Bí thư Tô Lâm: Đẩy mạnh nghiên cứu, làm chủ công nghệ quốc phòng

Thể chế khoa học, công nghệ phải tạo động lực mới cho tăng trưởng

Chính phủ đã thống nhất sẽ trình Quốc hội ban hành một nghị quyết về cơ chế xử lý trách nhiệm đối với rủi ro trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Người làm khoa học trung thực, không vụ lợi nhưng chưa đạt kết quả như kỳ vọng sẽ được miễn trừ trách nhiệm.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nêu định hướng trên tại Hội nghị "Thể chế khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Tháo gỡ điểm nghẽn và kiến tạo phát triển" do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức ngày 15/7.

Miễn trừ trách nhiệm cho nghiên cứu trung thực

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu chỉ đạo tại hội nghị thể chế khoa học công nghệ ngày 15/7. Ảnh: MST

Phó Thủ tướng khẳng định Nghị quyết số 57-NQ/TW ban hành ngày 22/12/2024 đã mở đầu cho thời kỳ phát triển mới của đất nước. Trong 18 tháng qua, rất nhiều văn bản mới và văn bản sửa đổi ra đời nhằm đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng.

Quốc hội đã thông qua 30 luật. Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ ban hành hơn 70 nghị định, 30 nghị quyết, 72 quyết định. Các bộ, ngành ban hành hơn 80 thông tư cùng nhiều văn bản hướng dẫn triển khai.

Theo Phó Thủ tướng, thời gian tới Quốc hội sẽ ban hành thêm một nghị quyết nhằm thúc đẩy tinh thần chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Chính phủ thống nhất quan điểm làm khoa học và công nghệ không thể việc nào cũng thành công. Có nghiên cứu thành công và cũng có nghiên cứu thất bại. Nhiều lĩnh vực đang được nghiên cứu vốn chưa từng được khám phá, chưa từng được kiểm chứng.

Do đó, nếu đầu tư nghiên cứu thành công thì được ghi nhận, khen thưởng. Nếu thất bại mà lại xử lý trách nhiệm thì không phù hợp. Chính phủ vì vậy thống nhất trình Quốc hội ban hành thêm một nghị quyết về cơ chế xử lý trách nhiệm.

Theo hướng đó, người làm khoa học làm việc trong sáng, không vụ lợi, không tham ô, tham nhũng nhưng không thành công sẽ được miễn trừ trách nhiệm. Cơ chế bảo vệ giúp đội ngũ nghiên cứu yên tâm dấn thân vào các hướng khó, chấp nhận thử nghiệm mà không lo bị quy kết khi kết quả chưa như kỳ vọng.

Nguồn lực dồi dào, giải ngân vẫn ở mức thấp

Phó Thủ tướng cho biết ngân sách dành cho khoa học và công nghệ được bố trí ở mức 3%, tương đương khoảng 103.000 tỷ đồng. Nguồn lực dành cho lĩnh vực khoa học công nghệ hiện rất dồi dào.

Trong bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn, việc bố trí nguồn lực như vậy thể hiện nỗ lực rất lớn của Đảng và Nhà nước. Vấn đề còn lại nằm ở khâu tổ chức triển khai thực hiện.

Hiện vẫn còn khoảng 18.000 tỷ đồng chưa thể phân bổ do thiếu các nhiệm vụ, đề án cụ thể. Phó Thủ tướng yêu cầu thể chế đã xây dựng, nguồn lực và trí tuệ đã bỏ ra phải lượng hóa bằng kết quả cụ thể.

Ông đề nghị làm rõ tới đây phải làm chủ được bao nhiêu công nghệ, có bao nhiêu sản phẩm được thương mại hóa, bao nhiêu doanh nghiệp đổi mới sáng tạo tiếp tục hình thành và phát triển. Quan trọng hơn là làm rõ mức đóng góp của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào tiến trình tăng trưởng.

Về giải ngân, báo cáo cho thấy tỷ lệ giải ngân cho khoa học công nghệ mới đạt khoảng 28%, trong khi mức giải ngân chung của đầu tư công khoảng 36%. Con số phản ánh dư địa lớn để đẩy nhanh việc đưa vốn vào các đề án nghiên cứu.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh: "Các bộ, ngành và địa phương phải quyết liệt hơn trong công tác giải ngân nguồn vốn. Mỗi khoản kinh phí chưa được giải ngân đồng nghĩa với một công nghệ chưa được nghiên cứu, một sản phẩm chậm được hình thành, một doanh nghiệp mất đi cơ hội đổi mới và một động lực tăng trưởng của đất nước bị bỏ lỡ".

Phó Thủ tướng yêu cầu coi tiến độ và kết quả giải ngân là một trong những thước đo quan trọng của lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Mục tiêu đặt ra là nỗ lực giải ngân đạt 100% trong thời gian còn lại của năm.

Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng cơ chế theo dõi và hệ thống KPI để đánh giá kết quả giải ngân nguồn vốn. Đơn vị làm tốt được biểu dương, đơn vị thực hiện chưa tốt bị phê bình và xem xét trách nhiệm.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cùng các đại biểu. Ảnh: MST

Bốn chủ thể cùng hành động

Phó Thủ tướng đề nghị bốn chủ thể quan trọng nhất của hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cùng hành động với quyết tâm cao hơn, trách nhiệm lớn hơn và tinh thần đổi mới mạnh mẽ hơn.

Với Nhà nước, cần đổi mới tư duy quản lý theo hướng kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Các cơ quan phải đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với phân bổ nguồn lực, đồng thời khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm và tâm lý sợ sai trong thực thi công vụ.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh: "Tôi đề nghị các đồng chí không đổ lỗi cho cơ chế. Nếu chúng ta làm việc trong sáng, vì lợi ích chung thì sẽ không bị xử lý những rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện".

Với đội ngũ nhà khoa học, nghiên cứu phải xuất phát từ yêu cầu phát triển đất nước, từ nhu cầu của doanh nghiệp, địa phương và người dân. Hiệu quả ứng dụng, khả năng thương mại hóa và tác động tới phát triển kinh tế xã hội trở thành tiêu chí quan trọng để đánh giá kết quả nghiên cứu.

Với các viện nghiên cứu và trường học, cần gắn đổi mới sáng tạo với nhu cầu thực tiễn, tăng chất lượng nghiên cứu, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm trí tuệ. Sự phối hợp giữa bốn nhà gồm Nhà nước, nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trở thành chìa khóa hiện thực hóa ý tưởng sáng tạo thành giá trị kinh tế cụ thể.

Với cộng đồng doanh nghiệp, cần mạnh dạn đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, chủ động đổi mới công nghệ, tích cực đặt hàng các viện nghiên cứu và trường đại học. Doanh nghiệp phải trở thành trung tâm của quá trình đổi mới sáng tạo, nơi tiếp nhận, làm chủ, hoàn thiện và thương mại hóa công nghệ.

Phó Thủ tướng tin tưởng khi doanh nghiệp thực sự coi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển, Việt Nam mới hình thành những doanh nghiệp công nghệ lớn, đủ sức cạnh tranh trong khu vực và trên thế giới.