Hoàn thiện hành lang pháp lý tài chính - ngân hàng, bảo đảm an toàn hệ thống

Quang cảnh Phiên họp.

Kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ an toàn và chống lạm dụng cơ chế đặc thù

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự nghiêm túc và cầu thị của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc tiếp thu, giải trình các ý kiến mà đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại Tổ, tại Hội trường cũng như ý kiến thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính. Chủ tịch Quốc hội ghi nhận nhiều nội dung lớn, phức tạp đã được nghiên cứu, chỉnh lý và thể hiện rõ trong dự thảo Luật.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu.

Nhấn mạnh về mặt thời gian từ nay đến khi Quốc hội thông qua không còn nhiều, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu các cơ quan rà soát kỹ lưỡng toàn bộ các nội dung, "những ý kiến nào chúng ta đã tiếp thu, những ý kiến nào chưa tiếp thu, điều quan trọng nhất là giải trình cho rõ. Dù chỉ một ý kiến nhưng cũng phải giải trình cho đại biểu Quốc hội. Tôi đề nghị tiếp thu tối đa các ý kiến hợp lý, giải trình đầy đủ những ý kiến còn khác nhau, hoặc những ý kiến hay nhưng chưa đưa vào Luật lần này thì tiếp tục nghiên cứu."

Chủ tịch Quốc hội cũng chỉ rõ tiến độ hoàn thiện văn bản cần chủ động từ sớm. Ngay sau khi trình Quốc hội thông qua, khâu rà soát thể thức, kỹ thuật trình bày văn bản phải được hoàn thành hết sức khẩn trương. Đặc biệt, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh việc Thủ tướng Chính phủ chủ trì cuộc họp làm việc với Ngân hàng Nhà nước và hệ thống các tổ chức tín dụng để bàn các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng “hai chữ số” từ nay đến cuối năm và cho các năm tiếp theo. Việc hoàn thiện và ban hành dự thảo Luật này sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc để triển khai ngay các giải pháp tăng trưởng. Đồng thời, Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị phải khẩn trương hoàn thiện hệ thống pháp luật có liên quan, nhất là Luật Chứng khoán và pháp luật về trái phiếu doanh nghiệp nhằm phát triển thị trường vốn trung và dài hạn, giảm áp lực quá lớn lên nguồn vốn tín dụng ngân hàng.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cùng các Phó Chủ tịch Quốc hội tại Phiên họp.

Về các nội dung kỹ thuật cụ thể trong dự thảo Luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý nhiều vấn đề quan trọng liên quan trực tiếp đến sự an toàn của hệ thống tiền tệ.

Đối với quy định cho phép áp dụng một hoặc một số tỷ lệ đảm bảo an toàn khác so với mức quy định chung, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải xây dựng hướng dẫn chi tiết về tiêu chí xác định các trường hợp phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra là phải giới hạn rõ phạm vi, điều kiện và thời hạn áp dụng, xác định lộ trình cụ thể để đưa các tỷ lệ an toàn về lại ngưỡng quy định, tránh bị lạm dụng. Quan trọng hơn cả là phải thiết lập được cơ chế giám sát và kiểm soát rủi ro hiệu quả.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu.

Về việc luật hóa các chuẩn mực quốc tế liên quan đến chủ sở hữu hưởng lợi và việc xác định, báo cáo giao dịch đáng ngờ trong phòng, chống rửa tiền, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải đi kèm các hướng dẫn cụ thể, định lượng về tiêu chí, cách thức thu thập và sử dụng dữ liệu. Điều này nhằm giúp các đối tượng báo cáo có thể thực hiện được ngay, tránh vướng mắc do hiểu không thống nhất hoặc tạo ra gánh nặng tuân thủ quá cao cho doanh nghiệp và tổ chức tín dụng. Ngoài ra, việc rà soát trách nhiệm của các bộ, ngành, cơ quan và đối tượng báo cáo cũng phải đảm bảo đúng thẩm quyền, rõ trách nhiệm và có tính khả thi cao.

Ngăn chặn nguy cơ biến ngân hàng thành "giấy chứng nhận an toàn" cho trái phiếu

Một trong những vấn đề nhận được nhiều quan tâm tại phiên họp là việc bổ sung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp đối với các ngân hàng thương mại.

Phát biểu chỉ đạo về nội dung này, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu phải quy định cực kỳ rõ ràng về quyền hạn, nghĩa vụ của các bên cũng như cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích. Chủ tịch Quốc hội cảnh báo, "quan trọng hơn hết là phải tuân thủ các nguyên tắc quản trị rủi ro, không biến hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của ngân hàng thương mại thành giấy chứng nhận an toàn cho trái phiếu doanh nghiệp".

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu thể hiện sự đồng tình với báo cáo thẩm tra của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính khi đã chỉ ra các rủi ro và nguy cơ xung đột lợi ích có thể phát sinh trong quá trình ngân hàng thương mại thực hiện nghiệp vụ đại lý.

Đồng quan điểm không phản đối việc cho phép ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề nghị cơ quan soạn thảo phải làm rõ tính đồng bộ của hệ thống pháp luật. "Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục làm rõ ngay sau khi Luật này có hiệu lực thi hành thì điểm e khoản 2 Điều 114 của Luật Các tổ chức tín dụng đã đảm bảo đủ cơ sở pháp lý để thực hiện chưa? Bởi vì nội dung này trong pháp luật về chứng khoán hiện chưa có quy định cụ thể. Trong trường hợp cần phải hoàn thiện pháp luật về chứng khoán thì đề nghị cân nhắc quy định riêng về hiệu lực thi hành của điều khoản này để đảm bảo tính khả thi."

Bên cạnh đó, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cũng góp ý với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định kết quả tài chính của Ngân hàng Nhà nước sau khi trích lập các quỹ và bù đắp chênh lệch chi lớn hơn thu của năm trước sẽ nộp vào ngân sách nhà nước. Đồng chí đề nghị rà soát kỹ lưỡng và theo sát quá trình sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước (dự kiến hợp nhất với Luật Đầu tư) để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời cần có giải trình rõ ràng hơn nếu giữ nguyên quy định này trong dự thảo.

Các đại biểu tham dự Phiên họp.

Bảo đảm an toàn hệ thống và giảm bớt sự chồng chéo thủ tục

Giải trình làm rõ thêm các nội dung thảo luận, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã trao đổi, thảo luận rất kỹ lưỡng về các vấn đề được Chủ tịch Quốc hội, Thường trực các Ủy ban và đại biểu Quốc hội nêu.

Về cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước, Thống đốc Phạm Đức Ấn nêu rõ, khi chênh lệch thu chi có phần thừa thì nộp ngân sách, nhưng khi có chênh lệch thiếu thì bắt buộc phải có cơ chế xử lý. Nội dung này gắn liền với quá trình sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước tới đây để cập nhật, đảm bảo tính thống nhất pháp lý và Chính phủ sẽ ban hành Nghị định quy định chi tiết về vấn đề này.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn giải trình, làm rõ thêm ý kiến đại biểu nêu.

Về việc áp dụng các tỷ lệ an toàn linh hoạt, Thống đốc Phạm Đức Ấn giải thích, dự thảo Luật quy định căn cứ vào tính chất, mức độ rủi ro của từng đối tượng để xem xét quyết định áp dụng tỷ lệ an toàn khác với quy định hiện hành. Thống đốc khẳng định, Ngân hàng Nhà nước không nới lỏng quản lý mà luôn đi theo hướng an toàn nhất.

Về bãi bỏ quy định kiểm tra hằng năm của Bộ Tài chính đối với nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và quản lý ngoại hối, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho biết, thực tiễn nhiều năm qua, Kiểm toán Nhà nước đều thực hiện kiểm toán hằng năm dựa trên các nội dung của Bộ Tài chính, dẫn đến sự trùng lặp không cần thiết về mặt thủ tục. Việc bỏ quy định kiểm tra hằng năm của Bộ Tài chính nhằm giảm bớt sự chồng chéo, trong khi thẩm quyền kiểm tra đột xuất của Bộ Tài chính vẫn giữ nguyên. Bản thân Ngân hàng Nhà nước cũng đã có cơ chế kiểm toán nội bộ và giám sát chặt chẽ các hoạt động này.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng và Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh tại Phiên họp.

Đối với hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn làm rõ, dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng lần này chỉ bổ sung quyền được phép thực hiện chức năng này cho các ngân hàng thương mại (vì Luật quy định tổ chức tín dụng chỉ được làm những gì pháp luật cho phép). Về cách thức thực hiện làm sao để minh bạch, tách bạch trách nhiệm sẽ do pháp luật về chứng khoán quy định chi tiết.

Về quy định phòng, chống rửa tiền và xác định chủ sở hữu hưởng lợi, Thống đốc chia sẻ đây là khâu cực kỳ phức tạp khi phải cân bằng giữa hệ thống pháp luật trong nước với các chuẩn mực quốc tế khắt khe từ OECD, FATF, APG. Các tổ chức quốc tế thường không đưa ra tiêu chí định lượng cứng vì lo ngại đối tượng vi phạm sẽ lách luật. Khi đàm phán về khái niệm "chủ sở hữu hưởng lợi", OECD đề xuất bao hàm cả các "thỏa thuận pháp lý", nhưng phía Việt Nam đã đấu tranh giữ nguyên bản chất chủ sở hữu hưởng lợi phải là "cá nhân". Cơ quan soạn thảo đang nỗ lực tối đa để thể hiện thuật ngữ vừa chuẩn hóa theo luật pháp Việt Nam, vừa đáp ứng các khuyến nghị quốc tế để thuận lợi cho công tác đánh giá đa phương.

Các đại biểu tham dự Phiên họp.

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ghi nhận và đánh giá cao Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã khẩn trương tiếp thu, giải trình; đánh giá cao Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã chủ động phối hợp hoàn thiện dự thảo. Dự thảo Luật về cơ bản đã đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua sau khi tiếp tục hoàn thiện theo ý kiến phiên họp.

Về sửa đổi Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát nguyên tắc xử lý chênh lệch thu chi, đảm bảo tính đặc thù của Ngân hàng Trung ương, phù hợp với Luật Ngân sách nhà nước hiện hành và định hướng hợp nhất. Rà soát quy định chặt chẽ, phải có tiêu chí rõ ràng, cơ chế kiểm soát rủi ro phù hợp và có lộ trình cụ thể đưa tỷ lệ về ngưỡng quy định. Với kiểm tra in đúc tiền, thống nhất bãi bỏ kiểm tra hằng năm của Bộ Tài chính nhưng Chính phủ phải có cơ chế kiểm soát thay thế, không để xuất hiện khoảng trống quản lý.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng kết luận nội dung thảo luận.

Về sửa đổi Luật Phòng, chống rửa tiền, cần rà soát, thống nhất quy định về dấu hiệu đáng ngờ, nguồn dữ liệu và trách nhiệm của đối tượng báo cáo (đặc biệt trong lĩnh vực tài sản mã hóa); làm rõ trách nhiệm thanh tra và cơ chế phối hợp liên ngành, tuyệt đối không để trùng lặp hoặc bỏ trống trách nhiệm.

Về sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị rà soát hoàn thiện quy định về đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp. Phải phân định rõ ràng địa vị pháp lý, quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của ngân hàng thương mại, cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích; phân định rành mạch giữa hoạt động đại lý quản lý tài sản với hoạt động bảo lãnh tín dụng, đảm bảo an toàn hệ thống và thống nhất với pháp luật về chứng khoán.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng kết luận nội dung thảo luận.

Đối với công tác tổ chức thực hiện và hoàn thiện văn bản, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, các nội dung giao Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước quy định chi tiết cần tiếp tục nghiên cứu tiếp thu để ban hành đồng bộ khi Luật có hiệu lực, không để gián đoạn hay phát sinh khoảng trống pháp lý. Chính phủ khẩn trương chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước tiếp thu đầy đủ ý kiến, rà soát toàn bộ dự thảo về nội dung, tính thống nhất và kỹ thuật lập pháp, hoàn thiện hồ sơ gửi đại biểu Quốc hội đúng thời hạn.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính phối hợp chặt chẽ với các cơ quan trong quá trình hoàn thiện dự thảo. Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước thực hiện tổng rà soát pháp luật về tiền tệ, ngân hàng; đồng thời hoàn thiện thể chế về chứng khoán và thị trường vốn để giảm bớt sự phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng.