Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam cần chuyển từ lắp ráp sang làm chủ năng lực

Tìm giải pháp đột phá phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam

Xu hướng đầu tư tư nhân giữa bất ổn địa chính trị

Kỷ niệm 45 năm thành lập, TCL khánh thành bảo tàng công nghiệp tại Huizhou

Phát biểu kết luận Hội thảo khoa học quốc gia “Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam” ngày 30/9 tại Phú Thọ, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cho rằng công nghiệp hỗ trợ giữ vai trò nền tảng, trực tiếp quyết định năng lực tự chủ, sức cạnh tranh và mức độ tham gia của nền kinh tế vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Công nghiệp hỗ trợ không chỉ bao gồm linh kiện, phụ tùng mà còn trải rộng từ vật liệu, công nghệ chế tạo, thiết kế đến đo lường, thử nghiệm. Đây là những mắt xích quyết định chiều sâu của nền sản xuất và khả năng tự chủ của ngành công nghiệp.

Hiện cả nước có trên 7.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, khoảng 30% đã tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, theo đánh giá được nêu tại hội thảo, năng lực của khu vực này vẫn còn hạn chế, trong khi khả năng tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao của doanh nghiệp Việt Nam chưa tương xứng với quy mô sản xuất và xuất khẩu.

Khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 77% kim ngạch xuất khẩu năm 2025 và 80,1% trong 8 tháng năm 2026. Trong khi đó, mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam được dẫn tại hội thảo mới khoảng 18%, còn tỷ lệ cung ứng trong nước cho ngành công nghệ cao chỉ khoảng 5–10%.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc phát biểu kết luận Hội thảo "Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam" - Ảnh: chinhphu.vn

Ưu tiên điện tử, bán dẫn, robot và vật liệu mới

Một trong những vấn đề được đặt ra là Việt Nam không chỉ phải khắc phục hạn chế của các ngành công nghiệp truyền thống mà còn cần tránh lặp lại mô hình chủ yếu nhập khẩu linh kiện, vật liệu rồi lắp ráp sản phẩm đối với các ngành công nghệ mới.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực, những lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot, pin, năng lượng mới và hàng không vũ trụ cần được phát triển đồng thời với hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ trong nước. Việc hình thành sản phẩm cuối cùng nhưng phụ thuộc phần lớn vào linh kiện, vật liệu nhập khẩu sẽ hạn chế giá trị gia tăng và năng lực tự chủ công nghệ.

Trước thực tế đó, Chính phủ định hướng chuyển cách tiếp cận từ “nội địa hóa theo tỷ lệ” sang “làm chủ năng lực”. Theo đó, Việt Nam cần xác định rõ những công nghệ, vật liệu và khâu sản xuất cần làm chủ, đồng thời tận dụng hợp tác quốc tế và chuyển giao công nghệ đối với những lĩnh vực phù hợp.

Cùng với đó, chính sách hỗ trợ được định hướng chuyển từ dàn trải theo từng ngành sang tập trung theo chuỗi sản xuất và công đoạn; từ ưu đãi đầu vào sang hỗ trợ dựa trên kết quả; từ tập trung thu hút FDI sang nâng cao hiệu quả sử dụng dòng vốn FDI và tăng liên kết giữa doanh nghiệp nước ngoài với doanh nghiệp Việt Nam.

Đáng chú ý, đến năm 2030, một số ngành công nghiệp chủ lực đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa bình quân lên 40–45%. Trong đó, điện tử hướng tới mức 25–30%, cơ khí chế tạo 40%, ô tô 22–30% và công nghiệp công nghệ cao khoảng 15%.

Biến dự án lớn thành thị trường cho doanh nghiệp Việt

Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc và các đại biểu tham quan gian trưng bày sản phẩm tại Hội thảo - Ảnh: chinhphu.vn

Để tạo động lực cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, một trong những giải pháp được đặt ra là khai thác nhu cầu từ đầu tư công, các dự án hạ tầng chiến lược, mua sắm công và các dự án lớn để tạo thị trường ban đầu cho sản phẩm sản xuất trong nước.

Các dự án lớn cần xây dựng phương án sử dụng hàng hóa, dịch vụ trong nước trên cơ sở năng lực đáp ứng, giá trị và hàm lượng công nghệ. Việc nhập khẩu công nghệ cao cũng cần gắn với yêu cầu chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất trong nước.

Đối với các tập đoàn và doanh nghiệp đầu chuỗi, định hướng được đặt ra là tăng công khai tiêu chuẩn kỹ thuật, đặt hàng từng phân hệ, linh kiện và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam từng bước đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng. Với dòng vốn FDI, Việt Nam sẽ ưu tiên hơn cho các dự án có hoạt động nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ và chương trình phát triển nhà cung ứng nội địa.

Song song với đó, hệ thống hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm và kiểm định dùng chung cần được phát triển, trước mắt tập trung vào cơ khí chính xác, điện – điện tử, bán dẫn, pin và vật liệu mới. Đây là những lĩnh vực có vai trò trực tiếp đối với khả năng hình thành hệ sinh thái sản xuất công nghệ cao trong nước.

Nguồn nhân lực cũng được xác định là một mắt xích quan trọng, với nhu cầu ngày càng lớn đối với kỹ sư thiết kế, kỹ sư hệ thống, thợ gia công chính xác và kỹ thuật viên phòng sạch.

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu Bộ Công Thương ban hành kế hoạch hành động Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026–2028 trước ngày 30/10/2026, đồng thời hoàn thiện dự án Luật Công nghiệp trọng điểm để trình Chính phủ. Bộ Công Thương cũng được giao xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và phối hợp hình thành hệ thống chỉ tiêu theo dõi, đánh giá năng lực của ngành.

Theo định hướng được nêu tại hội thảo, mục tiêu dài hạn không dừng ở tăng tỷ lệ nội địa hóa mà hướng tới hình thành mạng lưới doanh nghiệp Việt Nam đủ khả năng trở thành nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 cho các tập đoàn lớn, từng bước tham gia những công đoạn có giá trị gia tăng và hàm lượng công nghệ cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.