Kinh tế tầm thấp mở ra không gian phát triển mới tại Việt Nam

Ngày 2/10, Báo Tiền Phong phối hợp với Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Diễn đàn Phát triển kinh tế tầm thấp và thúc đẩy ứng dụng công nghệ vũ trụ tại Việt Nam.

Diễn đàn có sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, cơ quan Trung ương; đại diện một số tỉnh, thành phố khu vực miền Bắc; các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội, doanh nghiệp và các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương.

Các đại biểu tham dự diễn đàn.

Diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra những không gian phát triển mới. Trong đó, không gian tầm thấp và không gian vũ trụ ngày càng gắn trực tiếp với sản xuất, quản trị và đời sống.

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong định hướng chính sách khi công nghệ hàng không và vũ trụ được xác định là một trong các nhóm công nghệ chiến lược quốc gia; đồng thời Chính phủ đã giao các nhiệm vụ cụ thể về phát triển UAV, hệ thống quản lý UAV, vệ tinh, chùm vệ tinh quan sát Trái Đất và hạ tầng dữ liệu không gian. Đây là cơ sở để chuyển từ nhận diện tiềm năng sang tổ chức thử nghiệm, phát triển sản phẩm và hình thành thị trường.

Báo cáo năm 2026 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới và Deloitte ước tính các ứng dụng quan sát Trái Đất hiện đóng góp khoảng 440 tỷ USD cho GDP toàn cầu mỗi năm và còn khoảng 263 tỷ USD có thể được khai thác thêm nếu cải thiện đồng thời khâu thu nhận, xử lý và đưa dữ liệu vào hoạt động thực tế. Riêng thị trường UAV toàn cầu, MarketsandMarkets dự báo tăng từ 26,12 tỷ USD năm 2025 lên 40,56 tỷ USD vào năm 2030, tương ứng tốc độ tăng trưởng kép 9,2%/năm.

UAV đi vào nông nghiệp, logistics, cứu hộ

PGS.TS Bùi Thế Duy, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng kinh tế tầm thấp tích hợp UAV với các ứng dụng trong logistics, nông nghiệp và giao thông thông minh, tạo không gian mới để đưa công nghệ vào cuộc sống.

Đại học Quốc gia Hà Nội đang đào tạo, nghiên cứu, thiết kế, chế tạo UAV; đồng thời phối hợp với các tập đoàn logistics, tự động hóa xây dựng trung tâm nghiên cứu và phòng thí nghiệm. Một số mô hình thử nghiệm UAV đã được triển khai trong vận chuyển vật tư y tế, tìm kiếm cứu hộ, nông nghiệp và các lĩnh vực khác.

Ông Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong nhận định, những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang mở ra những không gian phát triển mới cho các quốc gia. Trước đây, không gian vũ trụ chủ yếu được nhìn nhận như lĩnh vực của nghiên cứu khoa học, quốc phòng và khám phá; ngày nay, vũ trụ đang ngày càng trở thành một không gian kinh tế quan trọng.

Cùng với đó, sự phát triển của phương tiện bay không người lái (drone/UAV), cảm biến, kết nối và các nền tảng số đang từng bước hình thành một hệ sinh thái kinh tế mới trong không gian tầm thấp. "Hai không gian này tuy khác nhau về độ cao, công nghệ và cơ chế quản lý, nhưng ngày càng gắn với nhau thông qua dữ liệu, thông tin liên lạc, định vị - dẫn đường, trí tuệ nhân tạo (AI) và các hệ thống điều hành số. Xu hướng cũng đang chuyển rất rõ từ phát triển thiết bị đơn lẻ sang xây dựng hệ thống và cung cấp dịch vụ" - ông Phùng Công Sưởng cho hay.

Vệ tinh quan sát trái đất, viễn thông, định vị; UAV trong nông nghiệp, logistics, kiểm tra hạ tầng, cứu hộ, cứu nạn; cùng với dữ liệu lớn (big data) và AI đang tạo ra nhiều mô hình ứng dụng mới. Giá trị cuối cùng ngày càng được đo bằng thông tin đến đúng lúc, dịch vụ đủ tin cậy, chi phí hợp lý và khả năng hỗ trợ người sử dụng ra quyết định.

Giá trị của UAV nằm ở dữ liệu

Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết kinh tế không gian tầng thấp là nền kinh tế dựa trên hệ sinh thái các thiết bị bay hoạt động từ mặt đất đến khoảng 1.000-3.000 m, tùy cách xác định của từng quốc gia. Trung Quốc xác định trần độ cao 3.000 m cho kinh tế không gian tầng thấp.

Diễn đàn Phát triển kinh tế tầm thấp và thúc đẩy ứng dụng công nghệ vũ trụ tại Việt Nam.

Theo MarketsandMarkets, thị trường UAV toàn cầu có thể đạt khoảng 40 tỷ USD vào năm 2030. Nếu tính cả hệ sinh thái dịch vụ như nông nghiệp, logistics và các ngành kinh tế truyền thống, quy mô thị trường kinh tế không gian tầng thấp có thể đạt khoảng 488 tỷ USD vào năm 2035.

Tại Việt Nam, lĩnh vực này đang ở giai đoạn đầu. Theo dự báo, tốc độ tăng trưởng khoảng 13% và đến năm 2035, quy mô ngành có thể đạt khoảng 500 triệu USD. Chiến lược không chỉ là sản xuất thiết bị mà phải phát triển cả hệ sinh thái, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của kinh tế không gian tầng thấp. UAV có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, điện và năng lượng, giao thông, đê điều, y tế...

“Bản thân UAV không trực tiếp tạo ra giá trị. Giá trị nằm ở chuyến bay, dữ liệu được thu thập và khả năng khai thác những dữ liệu đó để giải quyết các bài toán thực tế”, ông Nguyễn Văn Thuật nói.

Một vấn đề được đặt ra là Việt Nam hiện chưa có quy định riêng về phát triển kinh tế không gian tầng thấp. Theo ông Nguyễn Văn Thuật, cần vừa xây dựng thể chế, vừa tạo cơ chế để doanh nghiệp được thử nghiệm, kiểm soát và từng bước đưa các mô hình vào thực tế.

Bên cạnh thể chế, diễn đàn cũng đặt ra yêu cầu về tiêu chuẩn, tần số, công nghệ và nhân lực. Các doanh nghiệp tại sự kiện chia sẻ giải pháp ứng dụng drone, AI trong nông nghiệp, UAV trong logistics, radar phát hiện UAV và viễn thám phục vụ hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai.