Hà Nội qua những trang sách, nét ký họa và ký ức đô thị

Trong khuôn khổ Hội sách Hà Nội lần thứ XI - năm 2026, NXB Kim Đồng vừa tổ chức chương trình “Trò chuyện: Hà Nội - Thành phố, gương mặt, con người” tại không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm.

Chương trình có sự tham gia của nhà văn Nguyễn Trương Quý, Tiến sĩ Đỗ Thanh Nga và kiến trúc sư Trần Thị Thanh Thủy.

Hà Nội qua nhiều “mã nhận diện”

Mượn tên cuốn sách “Thành phố, gương mặt, con người” của nhà văn Tô Hoài, cuộc trò chuyện xoay quanh những tác phẩm trong Tủ sách Hà Nội của NXB Kim Đồng.

Các diễn giả chia sẻ tại chương trình.

Nhà văn Nguyễn Trương Quý cho rằng khu vực hồ Hoàn Kiếm, nơi diễn ra Hội sách Hà Nội năm nay, có thể xem là một “trung tâm của trung tâm” Hà Nội, nơi nhiều lớp lịch sử và văn hóa cùng hiện diện.

Từ phố cổ đến khu phố Pháp, từ những công trình kiến trúc quen thuộc đến đời sống thị dân, khu vực này chứng kiến nhiều biến chuyển của Hà Nội qua thời gian. Cũng từ những không gian ấy, mỗi người hình thành một cách nhận diện riêng về thành phố.

Có người nhớ Hà Nội qua phố cổ, mái nhà, hàng cây; có người gắn thành phố với món ăn, ngôi nhà cũ hay một góc phố của tuổi thơ. Theo nhà văn Nguyễn Trương Quý, mỗi người có thể có một “mã nhận diện” khác nhau về Hà Nội và những mã nhận diện ấy được lưu giữ, kể lại qua nhiều cuốn sách.

Trong Tủ sách Hà Nội của NXB Kim Đồng có những tác phẩm như Hà Nội băm sáu phố phường của Thạch Lam; Phố phường Hà Nội xưa; Hà Nội thanh lịch của Hoàng Đạo Thúy; Cổ tích và thắng cảnh Hà Nội của Doãn Kế Thiện; Thành phố, gương mặt, con người, Giữ gìn 36 phố phường; Chuyện cũ Hà Nội của Tô Hoài; cùng các artbook Phố cổ Hà Nội – Kí họa & hồi ức và Ấn tượng Hà Nội - Từ kí họa những công trình thời Pháp của nhóm Kí họa đô thị Hà Nội (Urban Sketchers Hanoi) thực hiện.

Mỗi cuốn sách là một cách tiếp cận Hà Nội, góp phần lưu giữ những dấu vết lịch sử, văn hóa, kiến trúc và đời sống của thành phố.

Lưu giữ Hà Nội bằng ký họa và ký ức

Là đại diện nhóm tác giả của hai cuốn sách về kí họa Hà Nội, KTS. Trần Thị Thanh Thủy chia sẻ về quá trình những người yêu Hà Nội cùng nhau vẽ trực họa, lưu lại phố cổ, biệt thự, những công trình thời Pháp và nhiều không gian đô thị đang thay đổi từng ngày.

Từ ba mươi sáu phố phường, những khu phố được hình thành dưới thời Pháp, các khu tập thể cũ đến những khu đô thị mới, diện mạo Hà Nội liên tục vận động, nhưng trong sự biến đổi ấy vẫn tồn tại những yếu tố tạo nên bản sắc riêng của thành phố.

Hà Nội không chỉ có Hồ Gươm, Hồ Tây, ba mươi sáu phố phường hay những công trình kiến trúc đã trở thành biểu tượng, thành phố được tạo nên bởi kí ức của những cư dân, du khách. Mỗi thế hệ quan sát, ghi chép, kể lại và trao truyền những câu chuyện về thành phố của mình. Không có một Hà Nội giống nhau trong kí ức của tất cả mọi người. Có Hà Nội của Thạch Lam, Hoàng Đạo Thúy, Doãn Kế Thiện, Tô Hoài; có Hà Nội qua nét ký họa của kiến trúc sư, họa sĩ; có Hà Nội của những gia đình đã sống nhiều thế hệ và cũng có Hà Nội của những người khách, những người ngụ cư mới đến… Chính vì thế, Hà Nội trong mỗi người khác nhau: có Hà Nội của tuổi thơ, của những khu tập thể cũ, của phố cổ, có Hà Nội trong văn chương, hội họa, kiến trúc và trong những biến chuyển không ngừng của đời sống đô thị.

Từ góc nhìn nghiên cứu văn học và văn hóa, TS. Đỗ Thanh Nga sẽ cùng độc giả khám phá những câu chuyện, phong tục, nếp sống và kí ức cộng đồng được lưu lại trong sách. Khi một công trình biến mất, một khu phố thay đổi hay một tập quán sinh hoạt dần mai một, điều mất đi không chỉ là hình thức vật chất mà có thể còn là một phần kí ức xã hội. Bởi vậy, bảo tồn di sản đô thị đồng thời cũng là câu chuyện về cách thế hệ hôm nay lựa chọn những giá trị cần gìn giữ và trao lại cho tương lai.

Từ câu chuyện bảo tồn di sản kiến trúc đến việc gìn giữ ký ức văn hóa, các diễn giả cùng đặt ra một vấn đề gần gũi nhưng cấp thiết: làm thế nào để Hà Nội tiếp tục phát triển hiện đại mà vẫn giữ được những giá trị làm nên bản sắc của mình? Yêu một thành phố không chỉ bằng hoài niệm, mà còn cần hiểu biết và trách nhiệm.

Thông qua chương trình “Trò chuyện: Hà Nội – Thành phố, gương mặt, con người”, Nhà xuất bản Kim Đồng mong muốn tạo nên một không gian để độc giả nhìn Hà Nội chậm hơn, sâu hơn và gần gũi hơn; để từ những trang sách, những công trình, nét vẽ và câu chuyện đời thường, mỗi người tìm thấy một Hà Nội của riêng mình.