Tiếp thu, hoàn thiện quy định về hiến, ghép mô, tạng

Tại phiên thảo luận ở hội trường sáng 2/11, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã giải trình, làm rõ một số nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm.

Siết chặt điều kiện hiến, ngăn chặn hành vi trục lợi

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định, đây là dự án luật liên quan trực tiếp đến sức khỏe, sự sống và cái chết của con người, đồng thời đặt ra những vấn đề về y học, pháp lý, đạo đức, văn hóa, xã hội và phòng ngừa tội phạm.

Bộ Y tế đã tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, cơ quan thẩm tra và nhân dân để tiếp tục hoàn thiện dự thảo, khắc phục những khó khăn, vướng mắc sau gần 20 năm thực hiện Luật được ban hành năm 2006.

Trong quá trình xây dựng dự thảo, cơ quan soạn thảo đã tham khảo kinh nghiệm quốc tế và quan điểm của Tổ chức Y tế thế giới. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, các quy định phải phù hợp với điều kiện thực tiễn, văn hóa, tâm lý và tình cảm của người Việt Nam.

Quang cảnh phiên thảo luận ở hội trường sáng 2/11 - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Bộ trưởng nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt là mở rộng cơ hội hiến tặng để cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến; không tạo điều kiện cho các hành vi ép buộc, lừa dối hoặc lợi dụng hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người.

Một trong những nội dung được Bộ trưởng làm rõ là quy định về độ tuổi hiến tặng. Theo đó, dự thảo tiếp tục quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác.

Đồng thời, nhằm tăng cường kiểm soát, ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người, dự thảo nâng độ tuổi tối thiểu đối với người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình từ 18 lên 25 tuổi. Theo Bộ trưởng, quy định này nhằm tăng cường bảo vệ thanh thiếu niên trước nguy cơ bị lợi dụng, trục lợi.

Đối với người dưới 18 tuổi, dự thảo chỉ cho phép hiến mô tái sinh khi còn sống thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành, như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi, để ghép cho anh, chị, em ruột trong trường hợp không có người hiến trưởng thành phù hợp. Việc hiến phải đáp ứng các điều kiện chặt chẽ về sức khỏe, tư vấn độc lập và sự đồng ý bằng văn bản của cha, mẹ theo quy định.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định, dự thảo tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh và bộ phận cơ thể của người sống dưới 18 tuổi, nhằm bảo vệ trẻ em và ngăn ngừa việc lợi dụng hoạt động hiến tặng để mua bán, trục lợi.

Cùng với các quy định về độ tuổi, dự thảo bổ sung yêu cầu xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến, tư vấn và thực hiện các hoạt động chuyên môn nhằm hạn chế xung đột lợi ích.

Đặc biệt, số nhóm hành vi bị nghiêm cấm được tăng từ 10 nhóm theo luật hiện hành lên 21 nhóm. Bộ trưởng cho biết, việc bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm tạo cơ sở pháp lý để các cơ quan chức năng điều tra, xử lý hành vi lạm dụng, lợi dụng hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người.

Trong đó, dự thảo bổ sung quy định cấm lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai; cấm đưa, tổ chức hoặc tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài hoặc người nước ngoài vào Việt Nam để hiến, ghép bộ phận cơ thể người trái quy định pháp luật. Hoạt động của các cơ sở y tế thực hiện lấy, ghép cũng chịu sự điều chỉnh của những quy định chặt chẽ hơn.

Bảo đảm quyền của người hiến, minh bạch trong điều phối mô, tạng

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, dự thảo bổ sung quy định không được lấy mô, bộ phận cơ thể của người hiến khi còn sống nếu người đó từ chối hoặc thay đổi nguyện vọng trước khi thực hiện việc lấy. Hoạt động lấy mô, bộ phận cơ thể người chỉ được tiến hành tại các cơ sở đủ điều kiện theo quy định.

Đối với người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh khi còn sống, hoạt động tư vấn phải được thực hiện độc lập, bảo đảm người hiến và cha, mẹ được cung cấp đầy đủ thông tin về các điều kiện, nguy cơ và tác động đối với sức khỏe.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng cho biết Bộ Y tế sẽ tiếp tục làm rõ quy định về sự đồng ý của cha, mẹ trên cơ sở tôn trọng quyền và nguyện vọng của trẻ em, bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ.

Dự thảo cũng quy định người thực hiện tư vấn không được đồng thời là người đã khám, chẩn đoán hoặc quyết định người bệnh cần ghép mô, bộ phận cơ thể; cũng không được trực tiếp thực hiện ca ghép cho người bệnh đó. Quy định nhằm hạn chế xung đột lợi ích, bảo đảm tính khách quan trong quá trình tư vấn và bảo vệ quyền lợi của người hiến.

Liên quan đến việc xác định chết não, chết tuần hoàn, dự thảo hoàn thiện quy định về Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn, bảo đảm tính độc lập giữa hoạt động xác định tình trạng tử vong với việc điều trị, vận động hiến và lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan giải trình, làm rõ một số nội dung về dự án luật - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Theo Bộ trưởng, từ năm 2007, việc xác định chết não đã được quy định chặt chẽ với 8 tiêu chuẩn lâm sàng và các kỹ thuật cận lâm sàng phục vụ chẩn đoán. Quy trình yêu cầu đánh giá lâm sàng tại ba thời điểm trong khoảng thời gian tối thiểu 12 giờ, bảo đảm tính chính xác trước khi đưa ra kết luận.

Đối với việc lấy mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não, chết tuần hoàn, dự thảo quy định phải có văn bản đồng ý của người đại diện theo quy định, kể cả trường hợp người hiến đã đăng ký hoặc có văn bản đồng ý hiến khi còn sống.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh yêu cầu tôn trọng phong tục, tập quán và tình cảm của gia đình người hiến. Đối với trường hợp người chết não, chết tuần hoàn chưa đăng ký hiến nhưng gia đình có nguyện vọng hiến tặng, Bộ Y tế sẽ tiếp tục chỉnh lý quy định về văn bản đồng ý, thể hiện rõ hơn tinh thần nhân văn, sự sẻ chia của gia đình, phù hợp với quan niệm “nghĩa tử là nghĩa tận” của người Việt Nam.

Về điều phối mô, bộ phận cơ thể người, Bộ trưởng cho biết dự thảo đặt ra yêu cầu thực hiện thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm khả năng truy vết, kiểm tra, giám sát trong quá trình điều phối.

Hoạt động điều phối phải bảo đảm công khai, công bằng, không phân biệt độ tuổi, giới tính, vùng miền, dân tộc; đồng thời căn cứ trước hết vào sự phù hợp về các chỉ số y khoa và các tiêu chí ưu tiên theo quy định.

Dự thảo cũng bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm như cập nhật sai thông tin, xác định sai người được ghép, can thiệp trái phép vào cơ sở dữ liệu hoặc hoạt động điều phối nhằm trục lợi. Bộ trưởng cho biết, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ Y tế sẽ tiếp tục quy định rõ hơn, cụ thể hơn các nội dung này.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định, các quy định về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người cần bảo đảm tính chặt chẽ, minh bạch, đồng thời phù hợp với hoàn cảnh mất mát, đau thương của gia đình người hiến; vừa bảo vệ quyền lợi của người hiến, người được ghép và đội ngũ y, bác sĩ, vừa phòng ngừa hành vi lợi dụng, vi phạm pháp luật.

Bộ Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra của Quốc hội, tiếp thu ý kiến đại biểu và nhân dân để hoàn thiện dự án luật theo hướng chặt chẽ, khả thi, tạo điều kiện mở rộng cơ hội cứu chữa người bệnh, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến.