Cử tri trí thức kiến nghị Quốc hội khóa XVI đột phá khoa học công nghệ và chuyển đổi số

Quang cảnh Hội thảo đóng góp ý kiến cử tri trí thức gửi tới kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI

Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) nhấn mạnh cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 ngày 15/3 đã thực sự trở thành ngày hội lớn của toàn dân. Đông đảo cử tri cả nước tích cực tham gia bỏ phiếu, thể hiện tinh thần trách nhiệm, quyền làm chủ và niềm tin sâu sắc vào Đảng và Nhà nước. Ngay sau khi kết quả bầu cử được công bố, kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa mới dự kiến khai mạc ngày 6/4/2026.

PGS.TS. Phạm Ngọc Linh khẳng định việc tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân trước mỗi kỳ họp gửi tới Quốc hội là nhiệm vụ quan trọng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức trực thuộc, trong đó có Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Với vai trò là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ cả nước, Liên hiệp Hội có trách nhiệm phản ánh trung thực, khách quan tiếng nói của đội ngũ trí thức đối với các vấn đề lớn của đất nước, đồng thời đóng góp trí tuệ khoa học cho quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật.

PGS.TS. Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phát biểu khai mạc

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là đột phá chiến lược hàng đầu, động lực chính phát triển kinh tế - xã hội, vai trò của đội ngũ trí thức ngày càng trở nên quan trọng, và những ý kiến đóng góp từ các nhà khoa học, chuyên gia không chỉ phản ánh thực tiễn đời sống mà còn cung cấp luận cứ khoa học phục vụ trực tiếp quá trình hoạch định chính sách và xây dựng pháp luật.

Theo ĐBQH nhiều khóa Nghiêm Vũ Khải, kỳ họp thứ nhất, ngoài các thủ tục tổ chức bộ máy nhà nước theo thông lệ, cần đặt nền móng chiến lược cho cả nhiệm kỳ trên ba trụ cột: hoàn thiện thể chế và chương trình lập pháp dài hạn, định hình mô hình phát triển kinh tế mới dựa trên khoa học công nghệ, và tăng cường năng lực ứng phó với biến động địa chính trị toàn cầu.

TS.Trần Đức Lai, Chủ tịch Hội Vô tuyến-Điện tử Việt Nam, dẫn số liệu cho thấy kinh tế số Việt Nam năm 2025 đạt 14,02% GDP, tương đương 72,1 tỷ USD, tăng 1,64 lần so với năm 2020, duy trì tốc độ tăng trưởng hai chữ số suốt giai đoạn 2021-2025.

TS.Trần Đức Lai, Chủ tịch Hội Vô tuyến-Điện tử Việt Nam phát biểu tại Hội thảo

Trên bảng xếp hạng Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu GII 2025 của WIPO, Việt Nam đứng hạng 44/139 quốc gia, thứ 3 ASEAN, thứ 2 trong nhóm các nước thu nhập trung bình thấp. Đây là lần đầu tiên Việt Nam dẫn đầu thế giới về chỉ số xuất khẩu hàng hóa sáng tạo, đồng thời WIPO xếp Việt Nam vào nhóm 9 quốc gia thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng nhanh nhất kể từ năm 2013. Hạ tầng số tiếp tục mở rộng khi tỷ lệ hộ gia đình sử dụng cáp quang băng rộng cố định đạt 87,4% trên tổng 28,14 triệu hộ vào tháng 12/2025 cao hơn nhiều mức trung bình thế giới 60%. Mạng 5G phủ sóng 100% thủ phủ của 63/63 tỉnh, thành phố, với Viettel hoàn thành 20.000 trạm BTS 5G. Tốc độ Internet băng rộng cố định trung bình đạt 271,2 Mbps vào tháng 8/2025, đưa Việt Nam vào top 10 thế giới.

Tuy nhiên, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển năm 2023 chỉ đạt 0,4% GDP, đến năm 2025 mới nhích lên khoảng 0,5% GDP, bằng một phần tư mục tiêu 2% mà Đảng và Nhà nước đề ra, thấp xa mức trung bình thế giới 2,62%, và chỉ bằng một phần mười so với Hàn Quốc đang dành 4,8% GDP cho R&D.

PGS.TS Đặng Văn Thanh, Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam, nhận định Việt Nam sau gần bốn thập niên Đổi mới đang chạm tới giới hạn của mô hình tăng trưởng dựa vào vốn, tài nguyên và lao động giá rẻ. Hệ số ICOR vẫn dừng ở mức 6,9. Tốc độ tăng năng suất lao động bình quân giai đoạn 2021-2025 chỉ đạt 5,3%, thấp hơn mục tiêu. Để đạt được mục tiêu Đại hội XIV đề ra GDP tăng trưởng bình quân 10%/năm trong giai đoạn 2026 - 2030, bình quân đầu người đạt 8.500 USD vào năm 2030,Việt Nam bắt buộc phải chuyển sang nền kinh tế dựa trên tri thức, sáng tạo và năng lực lãnh đạo quốc gia.

PGS.TS Đặng Văn Thanh, Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam chia sẻ tại Hội thảo

Chủ tịch Hội Vô tuyến - Điện tử Việt Nam chỉ ra bốn điểm nghẽn lớn: Điểm nghẽn đầu tiên nằm ở khoảng cách giữa chủ trương coi khoa học công nghệ là động lực chính với mức đầu tư thực tế, khi chi ngân sách cho khoa học và công nghệ nhiều năm chỉ xoay quanh hơn 1% tổng chi ngân sách, thấp hơn định hướng 2%. Điểm nghẽn thứ hai là khoảng cách số giữa đô thị và nông thôn, cuối năm 2024 hàng nghìn thôn chưa có cáp quang và hàng trăm thôn lõm sóng di động. Điểm nghẽn thứ ba đến từ lừa đảo trực tuyến gây thiệt hại 18.900 tỷ đồng trong năm 2024, cứ 220 người dùng điện thoại thông minh thì có một người trở thành nạn nhân, phản ánh niềm tin số đang bị xói mòn nghiêm trọng. Điểm nghẽn thứ tư là nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an ninh mạng, bán dẫn và công nghệ sinh học vẫn thiếu trầm trọng, trong khi liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp còn rất lỏng lẻo.

Các đại biểu tại Hội thảo đồng thuận đề nghị Quốc hội khóa XVI thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết 57-NQ/TW, ban hành nghị quyết chuyên đề về phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số giai đoạn 2026 - 2031, coi đây là xương sống của mô hình phát triển mới.

Về tài chính, các cử tri trí thức đề nghị nâng chi ngân sách cho khoa học và công nghệ lên tối thiểu 2% tổng chi ngân sách trong nhiệm kỳ, phấn đấu tổng chi R&D từ mọi nguồn đạt 1-1,5% GDP vào năm 2030, tiến tới 2% GDP giai đoạn sau. Thay vì phân bổ dàn trải, nguồn lực cần tập trung vào các chương trình công nghệ chiến lược quốc gia gồm trí tuệ nhân tạo, bán dẫn - vi mạch, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học và vật liệu mới. Cơ chế "đầu tư mồi" từ ngân sách để kéo theo nguồn lực tư nhân cũng được đề xuất áp dụng mạnh hơn.

Về hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ, kiến nghị cụ thể hóa mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 100.000 doanh nghiệp công nghệ số, gắn với ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai và hạ tầng dữ liệu. Quốc hội cần đẩy nhanh ban hành đầy đủ nghị định, thông tư hướng dẫn Luật Công nghiệp công nghệ số 2025.

Ông Lê Thanh Hiếu, Trưởng ban Tư vấn phản biện Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội, ghi nhận Quốc hội khóa XV đã thông qua 7 luật liên quan đến khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong nhiệm kỳ vừa qua. Tuy nhiên, ông lo ngại việc ban hành nghị định và thông tư hướng dẫn chưa theo kịp luật, điển hình là đến kỳ quyết toán thuế, Bộ Tài chính vẫn chưa có quy định hướng dẫn chi tiết về khoản chi cho nghiên cứu và phát triển trong doanh nghiệp theo Nghị định số 265/2025/NĐ-CP, gây khó khăn trực tiếp cho các doanh nghiệp đã đầu tư vào khoa học công nghệ.

GS.TS Đinh Văn Chiến, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Nghiên cứu Biên tập Công trình Khoa học và Công nghệ Việt Nam, và đại diện Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) cùng đặt câu hỏi về tình trạng sạt lở bờ sông, bờ biển ngày càng nghiêm trọng, chi phí hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm nhưng hiệu quả phòng chống vẫn chưa tương xứng. Nhiễm mặn ở đồng bằng sông Cửu Long và thiếu nước ngọt cho người dân vùng ven biển tiếp tục là bài toán chưa có lời giải dứt điểm. VACNE kiến nghị Quốc hội hoàn thiện pháp luật về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi năng lượng, đồng thời nhân rộng các mô hình xã hội hóa bảo tồn thiên nhiên như Chương trình cây di sản Việt Nam chương trình do Hội khởi xướng từ năm 2010, đến nay đã vinh danh hàng nghìn cây cổ thụ trên cả nước.

Ông Lê Thanh Hiếu chia sẻ trải nghiệm hơn năm tháng chăm sóc người thân tại Khoa Ung bướu và Xạ trị Bệnh viện Hữu nghị, chứng kiến số bệnh nhân cao tuổi mắc ung thư nhiều đến mức khó tin. Ông gắn thực tế đó với vấn đề an toàn thực phẩm và ô nhiễm môi trường chưa được cải thiện qua nhiều nhiệm kỳ Quốc hội, đề nghị sửa đổi Luật bảo vệ môi trường và Luật an toàn thực phẩm để các quy định thực sự đi vào cuộc sống.

ThS. Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam, đánh giá cao Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa với các chỉ tiêu định lượng rõ ràng: ngân sách tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hàng năm cho văn hóa, công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP năm 2030 và phấn đấu 9% năm 2045, top 3 khu vực ASEAN và top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm vào năm 2045.

ThS. Nguyễn Thị Hoàng Yến, Chánh Văn phòng Hội Khoa học Tâm lí - Giáo dục Việt Nam, nhấn mạnh rằng trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, sức mạnh quốc gia không còn chỉ được đo bằng quy mô kinh tế mà trước hết bằng chất lượng nguồn nhân lực. Bà kiến nghị đổi mới cơ chế tự chủ cho các viện nghiên cứu và trường đại học, tăng cường đặt hàng nghiên cứu gắn với nhu cầu thực tiễn doanh nghiệp, và xây dựng chính sách thu hút trí thức người Việt ở nước ngoài đang làm việc tại các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới.

Ông Lê Đức Sảo, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam, nhìn bức tranh từ góc độ rộng hơn, ông kiến nghị đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao năng lực sản xuất nội địa và cải thiện hạ tầng logistics để tăng sức chống chịu của nền kinh tế trước những biến động bất ngờ từ bên ngoài.

Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI khai mạc ngày 6/4/2026 trong bối cảnh đất nước vừa hoàn thành cuộc bầu cử với tỷ lệ cử tri tham gia 99,38%, vừa có trong tay ba nghị quyết chiến lược về khoa học công nghệ (57-NQ/TW), kinh tế nhà nước (79-NQ/TW) và phát triển văn hóa (80-NQ/TW). Tiếng nói của cử tri trí thức tại hội thảo sáng 17/3 gửi đi một thông điệp thẳng thắn: những chủ trương đúng đắn chỉ có giá trị khi được chuyển hóa thành ngân sách thực, thể chế thực và hành động thực.

Cảnh báo nguy cơ lộ thông tin cá nhân khi đăng tải thẻ cử tri lên mạng xã hội Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 là sự ...

Tổng Bí thư Tô Lâm tham gia bỏ phiếu cùng lãnh đạo và cử tri Thủ đô Sáng 15/3/2026, ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, Tổng ...

Cầu thủ nhập tịch tại ngày hội bầu cử: Hoàng Hên và Xuân Son thực hiện quyền công dân Sáng 15/3/2026, hòa cùng không khí ngày hội bầu cử trên cả nước, nhiều cầu thủ nhập tịch và Việt kiều đang thi đấu tại ...