Giải mã công nghệ cho trẻ em: Qua lăng kính của nhà khoa học Robot

Ra đời sau hơn 800 ngày thai nghén, trong khi tác giả vẫn miệt mài với các công trình khoa học quốc tế, bộ sách “Giải Mã Công Nghệ” mang trong mình một câu chuyện đặc biệt. Đó là câu chuyện về một nhà khoa học, giáo dục trong lĩnh vực robot đã chọn cách “dịch” những công nghệ phức tạp nhất của thế kỷ 21 thành ngôn ngữ giản dị, gần gũi đến mức một học sinh lớp hai cũng có thể tiếp cận.

Bộ sách “Giải Mã Công Nghệ”. Ảnh: NVCC

Bộ ba cuốn sách công nghệ dành cho học sinh tiểu học và trung học cơ sở

Nhà xuất bản Phụ Nữ Việt Nam ấn hành bộ sách “Giải Mã Công Nghệ” gồm ba cuốn: “Giải Mã Internet Vạn Vật”, “Giải Mã Trí Tuệ Nhân Tạo” và “Giải Mã Công Nghệ Robot”. Ba tựa sách bao quát ba trụ cột công nghệ đang định hình thế giới trong thập niên này. Toàn bộ phần minh họa do nhóm họa sĩ Lan Phạm và Nhật Linh thực hiện, mang đến diện mạo tươi sáng, sinh động, phù hợp với độc giả từ 7 đến 12 tuổi.

Bộ sách ra đời trong giai đoạn PGS.TS Hoàng Văn Xiêm vẫn tiếp tục công bố các công trình khoa học quốc tế. Viết sách phổ biến tri thức, với ông, là trách nhiệm xã hội chứ không phải lựa chọn thay thế cho nghiên cứu.

PGS.TS Hoàng Văn Xiêm, Chủ nhiệm Bộ môn Kỹ thuật Robot, Khoa Điện tử Viễn thông, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, tác giả bộ sách “Giải Mã Công Nghệ”. Ảnh: NVCC

Từ phòng thí nghiệm đến tủ sách thiếu nhi

Hành trình gần hai thập kỷ nghiên cứu của PGS.TS Hoàng Văn Xiêm ghi dấu bằng hơn 120 bài báo khoa học, 3 bằng sáng chế và nhiều giải thưởng danh giá. Năm 2019, ông nhận Giải thưởng Quả Cầu Vàng về Khoa học Công nghệ của Trung ương Đoàn và Bộ Khoa học Công nghệ. Ông còn ngồi ghế Trưởng Ban giám khảo Cuộc thi Quốc gia VEX Robotics 2023, IYRC-Championship 2024 và sáng lập câu lạc bộ UET Robotics.

Chính những buổi chia sẻ về công nghệ với học sinh và sinh viên đã khơi nguồn ý tưởng cho bộ sách. “Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và robotics phát triển mạnh mẽ, nếu không hiểu đúng và đủ về công nghệ ngay từ sớm, con người sẽ dễ rơi vào thế bị động và bị máy móc chi phối” ông Xiêm chia sẻ.

Bìa sách "Giải Mã Internet Vạn Vật". Ảnh: NVCC

Sách IoT cho trẻ em: Giải mã Internet Vạn Vật từ căn bếp đến lớp học

Cuốn "Giải Mã Internet Vạn Vật" dẫn lối vào thế giới của những kết nối thông minh bằng đúng câu hỏi mà một đứa trẻ tò mò thường thắc mắc: làm thế nào một chiếc tivi biết bạn muốn xem gì, hay tại sao chiếc đồng hồ đeo tay đo được nhịp tim? Từ những thắc mắc giản dị đó, tác giả dẫn người đọc nhỏ tuổi hiểu bản chất của Internet Vạn Vật theo ba bước rõ ràng: thu thập dữ liệu, truyền tin và xử lý thông minh.

Sách chọn điểm xuất phát ngay trong không gian sống quen thuộc nhất của trẻ. Chiếc tivi thông minh treo ở phòng khách, thiết bị đọc sách màn hình e-ink trên bàn học, hay chiếc vòng tay theo dõi giấc ngủ của ba mẹ đều được mổ xẻ và giải thích tường tận như những bài học nhỏ sinh động. Sách còn đưa trẻ đến với lớp học thông minh và thư viện thông minh, nơi ánh sáng và nhiệt độ tự điều chỉnh theo từng giờ học, nơi việc mượn và trả sách vận hành bằng công nghệ IoT. Với một đứa trẻ đang ngồi học tiểu học, những hình ảnh đó vừa gần gũi vừa đủ kỳ diệu để khơi dậy trí tưởng tượng.

Cuốn sách còn dành hẳn một phần để trang bị cho trẻ kỹ năng tự bảo vệ trong không gian số: lý do không nên chia sẻ thông tin cá nhân lên các thiết bị kết nối, cách đặt mật khẩu mạnh và tầm quan trọng của việc cập nhật phần mềm định kỳ. Đây là kiến thức nhiều người lớn cũng cần nhắc nhở.

Bìa sách "Giải Mã Trí Tuệ Nhân Tạo". Ảnh: NVCC

Sách trí tuệ nhân tạo và robot cho thiếu nhi: Bộ ba hoàn chỉnh

Hai cuốn còn lại tiếp nối mạch kiến thức theo hướng ngày càng gần với chuyên môn cốt lõi của tác giả. "Giải Mã Trí Tuệ Nhân Tạo" đưa trẻ tiếp cận các khái niệm về máy học và trí tuệ nhân tạo, lĩnh vực đang thay đổi từ cách chúng ta học, làm việc cho đến cách chúng ta giải trí mỗi ngày. "Giải Mã Công Nghệ Robot" khai thác trực tiếp thế mạnh của tác giả, giúp trẻ hiểu robot được tạo ra như thế nào, hoạt động theo nguyên lý gì và đang đóng vai trò ra sao trong cuộc sống hiện đại.

Cả ba cuốn sách dùng chung ngôn ngữ hình ảnh phong phú với minh họa màu sắc tươi tắn, sơ đồ vẽ tay sinh động, giúp những khái niệm trừu tượng như "điện toán đám mây", "thuật toán" hay "cảm biến" hiện ra trực quan trước mắt người đọc nhỏ tuổi.

Bìa sách "Giải Mã Công Nghệ Robot". Ảnh: NVCC

Trang bị tư duy số cho trẻ em Việt Nam từ sớm

Bộ sách công nghệ cho trẻ em này ra đời đúng lúc. Thế hệ trẻ tiếp xúc với công nghệ từ rất sớm nhưng phần lớn đứng ở vai người tiêu dùng thụ động, chưa hiểu công nghệ vận hành như thế nào phía sau màn hình. Một đứa trẻ mười tuổi dùng ứng dụng hàng giờ mỗi ngày nhưng chưa biết ứng dụng đó thu thập dữ liệu gì về mình. Đó là khoảng trống mà "Giải Mã Công Nghệ" muốn lấp đầy.

Phần Lan, Singapore và Hàn Quốc đã đưa tư duy máy tính và kiến thức IoT vào chương trình tiểu học từ nhiều năm nay. Tại Việt Nam, sách phổ biến công nghệ dành cho thiếu nhi do tác giả trong nước viết vẫn là mảnh đất còn thưa vắng. Một nhà khoa học vừa làm nghiên cứu, vừa cố vấn các cuộc thi robot quốc gia, vừa đứng lớp đào tạo kỹ sư tương lai như PGS.TS Hoàng Xiêm mang đến độ tin cậy khoa học mà không phải tác giả nào cũng có thể đảm bảo.

Sách khoa học cho trẻ em ở Việt Nam vẫn thường đối mặt với thách thức phân phối và tiếp cận gia đình ngoài các đô thị lớn. Song với uy tín của Nhà xuất bản Phụ Nữ Việt Nam và nhu cầu ngày càng tăng của phụ huynh trong việc trang bị tư duy số cho con từ sớm, bộ "Giải Mã Công Nghệ" có đủ lý do để lên kệ sách của nhiều gia đình Việt.

Tọa đàm "Hành trang của loài người trong kỷ nguyên của Trí tuệ nhân tạo và Robot" Thông tin thêm cho bạn: Sáng ngày 26/4/2026, Phố Sách Hà Nội và Nhà xuất bản Phụ Nữ Việt Nam phối hợp tổ chức tọa đàm "Hành trang của loài người trong kỷ nguyên của Trí tuệ nhân tạo và Robot" tại Sân khấu chính, Phố Sách Hà Nội 19/12. Sự kiện diễn ra từ 9h00 đến 11h00. PGS.TS Hoàng Văn Xiêm, Chủ nhiệm Bộ môn Kỹ thuật Robot, Khoa Điện tử Viễn thông, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội đảm nhận vai trò diễn giả chính. Cũng tại sự kiện này, Nhà xuất bản Phụ Nữ Việt Nam ra mắt bộ sách "Giải Mã Công Nghệ" dành cho độc giả từ 7 đến 12 tuổi, gồm ba cuốn: "Giải Mã Trí Tuệ Nhân Tạo", "Giải Mã Công Nghệ Robot" và "Giải Mã Internet Vạn Vật". Link theo dõi tọa đàm tại đây.

Nhà xuất bản Kim Đồng ra mắt sách thiếu nhi 'Nhông cát Tráng Sĩ' Nhà xuất bản Kim Đồng vừa giới thiệu đến bạn đọc nhỏ tuổi cuốn sách “Nhông cát Tráng Sĩ” của tác giả Xuân Huy – ...

HBA ra mắt 'Cẩm nang ứng dụng Công nghệ Blockchain' Buổi ra mắt được diễn ra ở đường sách Nguyễn Văn Bình, TP.HCM với sự tham gia của đại diện HBA, đại diện Trung tâm ...

Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII: Đổi mới tiêu chí, nâng cao chất lượng và sức lan tỏa Ngày 8/3/2026, tại Trường quay S1 - Đài Truyền hình Việt Nam, Lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII sẽ diễn ra ...