Gần 30 năm lên xuống cùng VN-Index

Nhân dịp hướng tới kỷ niệm 30 năm ngày truyền thống ngành Chứng khoán Việt Nam (28/11/1996 – 28/11/2026), phóng viên Tạp chí Điện tử & Ứng dụng đã có cuộc trao đổi với ông Lê Tiên Long - nhà đầu tư chứng khoán Việt Nam từ những ngày đầu tiên thành lập sàn chứng khoán tại nước ta. Ông Long là cán bộ truyền thông tập đoàn FPT từ năm 2006. Kính mời độc giả đón đọc những tâm sự, trải nghiệm cùng những bài học và kết quả khi trở thành nhà đầu tư chứng khoán qua các mốc thời gian đặc biệt của ngành chứng khoán Việt Nam.

Ông Lê Tiên Long và gần 30 năm lên xuống cùng VN-Index. Ảnh: NVCC

26 năm, từ ngày thị trường chứng khoán bắt đầu hoạt động chính thức ở Việt Nam, cũng là thời gian tôi đồng hành cùng với VN-Index, tuy không liên tục, không “sâu”. Nhưng qua đó, tôi cũng rút ra cho mình những bài học quý giá.

Ra trường năm 1999, công ty đầu tiên tôi làm việc là một công ty tư nhân, thuộc loại hình công ty TNHH. Lúc học môn kinh tế trong trường cũng đã được nghe giảng về thị trường chứng khoán, rồi đi làm cũng bắt đầu nghe đến chứng khoán, nhưng chỉ là nghe vậy chứ chưa biết gì.

Đến năm 2000, khi thị trường chứng khoán Việt Nam bắt đầu hoạt động, công ty tôi nhận được thường xuyên những số đầu tiên của Bản tin chứng khoán, do Ủy ban Chứng khoán nhà nước thực hiện, và gửi tặng. Tôi cũng bắt đầu đọc, tìm hiểu, nhưng vẫn thấy thông tin vẫn còn xa lạ. Cũng chẳng có gì khi thị trường chỉ có mỗi hai mã REE, SAM thay nhau lên xuống mà thôi.

Sự quan tâm đến chứng khoán của tôi chỉ bắt đầu từ giữa những năm 2000, khi bạn bè xung quanh thay nhau bàn bạc, trao đổi về chủ đề này. Nhất là những năm 2006-2007, trong bối cảnh Việt Nam gia nhập WTO, dòng tiền đổ vào thị trường tăng cao, người người đều quan tâm đến cổ phiếu.

Bạn bè tôi lúc đó, nhiều người đã bắt đầu bán ra những cổ phiếu đầu tư từ vài năm trước và giá đã lên tới vài lần, nhất là những người được các công ty thưởng cổ phiếu ưu đãi. Những người ở cấp trưởng phòng, được thưởng vài nghìn cổ phiếu và sau vài năm, số cổ phiếu đã được nhân lên, rồi khi VN-Index tăng lên hơn mức trên 1.000 điểm, đã có thể bán ra, mua nhà, mua xe hơi, có cuộc sống ổn định.

Bình tĩnh trước tiền

Lúc đó, ai cũng tin thị trường chỉ có thể tăng. Cũng có nhiều người bạn bắt đầu vay tiền thêm để đầu tư, hoặc cầm tiền để “chơi” chứng khoán hộ bạn bè, người quen với cam kết “chỉ có lãi, không có chuyện lỗ”. Những khoản lời vài chục triệu của mỗi phiên “lướt sóng” khiến họ cảm thấy kiếm tiền thật dễ dàng, nên sẵn sàng dốc túi, cầm cố tài sản để đổ hết vào những mã họ tin tưởng. Chính tôi cũng nhiều lần được bạn bè đề nghị đưa tiền đầu tư vào “quỹ” của họ, với mức lợi nhuận cam kết rất hấp dẫn, gấp nhiều lần lãi suất ngân hàng. May mà lúc đó tôi cũng không có tiền dôi dư.

Thế rồi cơn địa chấn năm 2008 xảy ra. Trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu, thị trường chứng khoán Việt Nam sụt giảm khủng khiếp. Chỉ số VN-Index lao dốc hơn 70–80% từ mức đỉnh. Các nhà đầu tư hoang mang, khi thấy tài khoản bốc hơi từng ngày. Nhiều cổ phiếu đã mất đến 80–90% giá trị, khiến một số người đã phải bán nhà, bán xe vì thua lỗ, liên tục bị ngân hàng đòi nợ. Anh bạn thân là “nhà đầu tư uỷ quyền” của tôi lao đao khi bạn bè, người thân đòi lại tiền uỷ thác. Số trả được chỉ một phần, còn phân nửa vẫn phải nợ, anh ấy phải “cày cuốc” suốt mấy năm sau mới trả hết được.

Bài học đầu tiên mà người tham gia thị trường chứng khoản non trẻ, mới chưa được 10 tuổi đời ở nước ta học được năm ấy, là không bao giờ để hết trứng vào “giỏ chứng khoán”. Thị trường luôn có thể giảm sâu hơn tưởng tượng. Tất nhiên những người có tài sản “trú ẩn” như vào đất đai, đã yên tâm “sống sót” sau cơn bão ấy.

Tôi làm việc trong tập đoàn FPT từ năm 2006, và mãi đến năm 2009, sau khi cổ phiếu FPT đã niêm yết được một năm và đang là một “ngôi sao” trên sàn, tôi bắt đầu mới được mua suất cổ phiếu ưu đãi. Lúc đó, FPT có một “họ” cổ phiếu khá được quan tâm, đồng nghiệp có tiền vẫn mua thêm cổ phiếu của FPT Software, FPT Telecom. Còn tôi, chỉ mua vài nghìn cổ phiếu FPT Sercurities rồi cứ để đó, yên tâm làm… nhà đầu tư dài hạn.

Tôi hoàn toàn không tham gia giao dịch chứng khoán suốt từ năm 2010-2018, mặc kệ thị trường phục hồi rồi lại suy yếu, chứng kiến nhiều bạn bè đã rời bỏ chứng khoán hay để cổ phiếu nằm yên trong tài khoản.

30 năm chứng khoán Việt Nam: Từ phiên giao dịch đầu tiên đến mạch dẫn vốn của nền kinh tế

"Chơi" cũng phải có kiến thức

Mãi đến năm 2018, khi thị trường chứng khoán Việt Nam khởi sắc thật sự, tôi mới dành sự quan tâm đến các mã chứng khoán của mình, và nghiên cứu đầu tư thêm một vài mã khác. Tôi bắt đầu được bạn bè chia sẻ những kiến thức cơ bản của một nhà đầu tư, học cách đọc chỉ số và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Tham gia vào mới thấy, thật sự môn gì cũng cần có kiến thức chuyên sâu, và phải biết kiên nhẫn, nhưng cũng phải quyết đoán, biết chớp thời cơ. Một người bạn đã nói một câu mà tôi nhớ mãi: “Giai đoạn buồn tẻ thường là nơi tạo ra lợi nhuận tương lai”.

Khi VN-Index vượt đỉnh cũ năm 2007 và lên trên 1.200 điểm năm 2018, các cổ phiếu trong tài khoản của tôi đều có sự tăng trưởng tốt. Bạn bè nhiều người rời bỏ chứng khoán bắt đầu quay lại thị trường. Khối lượng giao dịch tăng lên nhiều lần, nhưng hầu như các nhà đầu tư đều trưởng thành hơn, chín chắn hơn. Không còn những sự bồng bột của thời gian mới tham gia. Ai cũng bình tĩnh hơn trước những cơn tăng giá.

Giai đoạn 2013–2019, thị trường đã khá chín, các loại hàng hoá đa dạng hơn, với rất nhiều doanh nghiệp lớn lên sàn: từ ngân hàng, bất động sản, bán lẻ, hàng không. Lúc này, người tham gia đầu tư thật sự cần phải có kiến thức chuyên môn về từng ngành nghề một, trước khi đưa ra quyết định.

Sau đại dịch Covid-19, thị trường chứng khoán Việt Nam hồi phục ngoạn mục. Số tài khoản mới được mở nở rộ, thị trường tràn ngập các nhà đầu tư “F0”. VN-Index cứ vững chắc tiến tới vùng 1.500 điểm. Xung quanh cơ quan hầu như ai cũng nói đến chứng khoán, khiến người muốn “nằm im” cũng khó tĩnh tâm. Nhiều cổ phiếu chỉ sau một thời gian ngắn đã có mức tăng 2-3 lần.

Nhưng không có cái gì cứ tăng mãi. Lại đến cú sốc của cơn bão trái phiếu và cú rơi khủng khiếp của chứng khoán cuối năm 2022. Lãi suất tăng gây ra khủng hoảng niềm tin trên thị trường trái phiếu. VN-Index giảm mạnh từ vùng đỉnh lịch sử, mất tới một phần ba giá trị. Các nhà đầu tư F0 hoảng loạn. Nhiều người nhớ đến cơn khủng hoảng năm 2008. Rồi bắt đầu nhiều vụ việc bung ra, một số cổ phiếu từng đình đám như FLC, ROS bị dừng giao dịch vì vi phạm tài chính hay rớt xuống dưới mệnh giá, khiến tiền “đóng băng”.

Lúc này, mới thật sự cần đến kiến thức và kinh nghiệm. Bán ra hay giữ lại? Bán ở giá nào? Có mua vào hay không? Mỗi quyết định đều mang tính “xương máu”. Kinh nghiệm không giúp người chơi chứng khoán tránh mọi sai lầm, nhưng giúp tránh những sai lầm chết người.

Ngày 8/10/2025 (vào lúc 03 giờ 00 phút theo giờ Hà Nội), tổ chức xếp hạng thị trường FTSE Russell công bố thị trường chứng khoán Việt Nam đã đáp ứng toàn bộ các tiêu chí chính thức và được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp.

Chứng khoán vẫn là khoản đầu tư an toàn

Năm 2021, tôi có nhu cầu mua nhà, lúc đó mới bắt đầu bán hết các cổ phiếu họ FPT và vài cổ phiếu khác đã nắm giữ dài hạn. Số tiền mặt đó gần đủ để mua thêm một căn hộ chung cư. Thật là may mắn, chỉ một năm sau, giá nhà đất ở Hà Nội bắt đầu tăng vùn vụt, và đến nay đã tăng gấp ba lần. Nếu không có quyết định kịp thời lúc đó, đến bây giờ, sẽ không thể nào có thể sở hữu một căn hộ được.

Bước sang năm thứ 26, nhìn thấy quy mô thị trường chứng khoán Việt Nam đã lớn hơn nhiều, với vốn hoá đạt trên 400 tỷ USD. Công nghệ giao dịch ngày càng hiện đại, giờ chỉ cần sử dụng ứng dụng di động (app), và mạng internet là có thể dễ dàng giao dịch bất cứ nơi đâu, chứ không phải đến sàn hay thông qua nhân viên đại lý như trước nữa. Nhà đầu tư đang kỳ vọng nâng hạng thị trường để càng thêm khởi sắc.

Nhìn lại danh mục cổ phiếu đã giao dịch hoặc còn trong tài khoản mười mấy năm qua, tôi nhận thấy chứng khoán vẫn là thị trường hấp dẫn. Hầu hết các cổ phiếu của tôi đều có mức tăng trưởng từ mười mấy đến hơn 20 lần. Cho nên, nếu không phải “lướt sóng”, thì đầu tư cổ phiếu dài hạn vẫn là biện pháp đầu tư an toàn và lợi nhuận cao.

Đến nay, tôi vẫn là một nhà đầu tư an toàn, với danh mục giữ vững ở những cổ phiếu có độ an toàn cao, như ngân hàng, công nghệ hay sản xuất vật liệu.

Đã 26 năm lên xuống cùng VN-Index, tuy không phải thường xuyên, tôi cũng nhận ra những bài học cho cá nhân mình. Với tư cách một nhà đầu tư nhỏ, tôi nhận thấy rằng điều quý nhất mà thị trường cho tôi không phải là tiền bạc (dù cũng giúp tôi có được căn nhà), mà chính là khả năng đứng vững trước lòng tham và nỗi sợ.