Chiến lược nào để phát triển lực lượng sản xuất mới ở Việt Nam?

Đây là khẳng định của NGƯT.PGS.TS Nguyễn Đào Tùng - Giám đốc Học viện Tài chính tại Hội thảo Khoa học quốc gia lần thứ hai với chủ đề "Lực lượng sản xuất mới - Xu hướng thế giới và thực tiễn Việt Nam", vừa được tổ chức mới đây tại Hà Nội.

Hội thảo do Học viện Tài chính phối hợp Viện Kinh tế chính trị học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế-tài chính, Cục Thống kê, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể thuộc Bộ Tài chính tổ chức.

Cuộc đua xác lập quyền làm chủ lực lượng sản xuất mới đang diễn ra quyết liệt

Báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng lần thứ XIV chỉ rõ, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện đại phải “đáp ứng yêu cầu phát triển lực lượng sản xuất mới”. Các đại biểu tham gia Hội thảo Khoa học quốc gia đã làm rõ lực lượng sản xuất mới hiện nay là một chỉnh thể cấu trúc dựa trên nền tảng của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nơi mà tri thức high-tech, dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI/AI Agent), năng lực đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực số đóng vai trò là hạt nhân cốt lõi.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đào Tùng, Giám đốc Học viện Tài chính phát biểu tại Hội thảo.

Dữ liệu giờ đây không chỉ là tài nguyên, mà đã trở thành tư liệu sản xuất đặc biệt; các thuật toán và trí tuệ nhân tạo đóng vai trò như những công cụ lao động thông minh tự sinh sản giá trị.

Lực lượng sản xuất mới trong kỷ nguyên số không phải là sự mở rộng tuần tự về quy mô máy móc, mà là bước chuyển dịch mang tính bứt phá về "chất" từ "cơ bắp sang thuật toán". Các nhà khoa học đều đồng thuận rằng, dữ liệu đã trở thành tư liệu sản xuất đặc biệt; các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI/AI Agent), mạng thần kinh nhân tạo (BioAI) đóng vai trò như công cụ lao động thông minh. Lực lượng sản xuất mới vận hành dựa trên nền tảng tích hợp giữa công nghệ cao (High-tech) và tăng trưởng xanh.

NGƯT.PGS.TS Nguyễn Đào Tùng khẳng định, cuộc đua xác lập quyền làm chủ lực lượng sản xuất mới đang diễn ra quyết liệt giữa các cường quốc, định hình lại trật tự địa chính trị và chuỗi cung ứng toàn cầu. Quốc gia nào chậm chân trong kiến tạo lực lượng sản xuất mới sẽ đối mặt nguy cơ bị gạt ra khỏi dòng chảy của thời đại.

Thể chế phải là “bệ phóng” cho công nghệ và đổi mới sáng tạo

Ở góc độ quản lý nhà nước, Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn đề nghị việc nghiên cứu về lực lượng sản xuất mới cần được tiếp cận một cách toàn diện, liên ngành và gắn chặt với thực tiễn phát triển của Việt Nam; vừa tham khảo kinh nghiệm quốc tế, vừa xuất phát từ điều kiện, đặc điểm và yêu cầu phát triển của đất nước.

Đánh giá khách quan thực trạng phát triển lực lượng sản xuất mới ở Việt Nam; chỉ ra những cơ hội, thuận lợi cũng như những khó khăn, thách thức và điểm nghẽn cần được tháo gỡ. Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế xanh và các ngành công nghệ cao; từ đó rút ra những bài học có giá trị tham khảo đối với Việt Nam.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn phát biểu.

Trong khi đó, PGS.TS Nguyễn Mạnh Thiều - Phó Giám đốc Học viện Tài chính lưu ý, thể chế không được là “lực cản”, mà phải là “bệ phóng” cho công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tại Hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, đại diện doanh nghiệp đã tập trung thảo luận làm rõ những vấn đề liên quan đến lực lượng sản xuất mới trong bối cảnh hiện nay như: kinh tế tư nhân - động lực quan trọng thúc đẩy tái cấu trúc kinh tế và phát triển lực lượng sản xuất mới; Phát triển lực lượng sản xuất mới ở Việt Nam: vai trò kiến tạo của kinh tế nhà nước và động lực đổi mới của kinh tế tư nhân; Khái niệm, vai trò, đặc điểm, các nhân tố ảnh hưởng và kênh tác động của chính sách tài chính đến phát triển kinh tế tư nhân trong bối cảnh lực lượng sản xuất mới…

Các đại biểu tham dự hội thảo.

Trong xây dựng lực lượng sản xuất mới, mô hình “Cộng sinh chiến lược” giữa kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân được đặt ra. Kinh tế nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt, đầu tư vào các hạ tầng số quốc gia và công nghệ nguồn. Trong khi đó, kinh tế tư nhân chính là động lực bứt phá, linh hoạt, đi đầu trong việc ứng dụng các mô hình kinh doanh nền tảng, thúc đẩy tái cấu trúc kinh tế. Sự gắn kết, liên kết chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị giữa hai khu vực này là chìa khóa để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình.

Phát triển lực lượng sản xuất mới không chỉ là một mục tiêu kinh tế - kỹ thuật thuần túy, mà là một nhiệm vụ chính trị, một cuộc cách mạng sâu sắc về phương thức phát triển của dân tộc. Kết quả của hội thảo không chỉ dừng lại ở các bài báo khoa học, mà chính là những viên gạch lý luận và thực tiễn vững chắc, góp phần kiến tạo con đường đưa kinh tế Việt Nam bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.