Trung Quốc siết Big Tech nhưng tránh kịch bản 2021

Các biện pháp siết chặt quản lý của Bắc Kinh đối với các công ty công nghệ và thực phẩm trong năm nay phản ánh lại chiến dịch trấn áp công nghệ năm 2021. Ảnh: Getty.

Bắc Kinh siết quản lý công nghệ nhưng chưa lặp lại cú sốc 2021

Các động thái mới của Trung Quốc đối với các tập đoàn công nghệ đang khiến giới đầu tư nhớ lại giai đoạn Bắc Kinh mở chiến dịch kiểm soát mạnh tay đối với các nền tảng internet từ cuối năm 2020. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã thay đổi đáng kể khi nền kinh tế Trung Quốc cần sự đóng góp của khu vực tư nhân nhiều hơn cho tăng trưởng, việc làm và đặc biệt là cuộc đua trí tuệ nhân tạo.

Từ đầu năm nay, cơ quan quản lý Trung Quốc đã mở điều tra chống độc quyền đối với Trip.com, đồng thời triệu tập nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn như Alibaba, Tencent, ByteDance, Baidu, JD.com và Meituan liên quan tới cạnh tranh giá và hoạt động quảng cáo. Một số nền tảng thương mại điện tử và giao đồ ăn cũng nhận các khoản phạt lớn vì vi phạm quy định về an toàn thực phẩm và quản lý người bán.

Những diễn biến này lập tức làm dấy lên câu hỏi liệu Trung Quốc có đang chuẩn bị cho một chiến dịch siết chặt mới tương tự năm 2021 hay không.

Vì sao Bắc Kinh phải hành động?

Các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc đang đối mặt với một bài toán khó. Một mặt, họ muốn kiểm soát tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh, chiến tranh giá cả và các hành vi lạm dụng vị thế thị trường. Mặt khác, họ không muốn làm suy yếu động lực đầu tư của khu vực tư nhân trong bối cảnh kinh tế tăng trưởng chậm lại.

Trong vài năm gần đây, giảm phát, tiêu dùng yếu và thị trường lao động chưa phục hồi hoàn toàn đã tạo áp lực lớn lên nền kinh tế Trung Quốc. Các cuộc chiến giá giữa những nền tảng thương mại điện tử và giao đồ ăn ngày càng gay gắt, làm giảm lợi nhuận doanh nghiệp và kéo theo nguy cơ suy giảm chất lượng dịch vụ.

Bắc Kinh vì thế coi việc chống cạnh tranh không lành mạnh là một phần trong chiến lược chống giảm phát và tái cân bằng nền kinh tế.

Cuộc điều tra chống độc quyền đối với Trip.com là ví dụ điển hình. Nhà chức trách cáo buộc nền tảng này sử dụng vị thế thống lĩnh để ép các nhà cung cấp dịch vụ tham gia thỏa thuận độc quyền và tăng mức phí hoa hồng. Thông tin điều tra từng khiến cổ phiếu công ty lao dốc mạnh trên thị trường chứng khoán Hồng Kông.

Trung Quốc siết chặt chatbot AI vì nguy cơ tác động cảm xúc người dùng

AI đang thay đổi cách tiếp cận của Trung Quốc

Nếu năm 2021 Bắc Kinh ưu tiên kiểm soát quyền lực của các tập đoàn công nghệ, thì năm 2026 mục tiêu quan trọng hơn là bảo đảm năng lực cạnh tranh công nghệ quốc gia.

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đã làm thay đổi đáng kể vị thế của các doanh nghiệp công nghệ trong chiến lược phát triển của Trung Quốc. Các tập đoàn như Alibaba, Tencent, Baidu hay ByteDance hiện không chỉ là doanh nghiệp internet đơn thuần mà còn là những nhà đầu tư lớn vào trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, mô hình AI và hạ tầng số.

Trong bối cảnh Mỹ tiếp tục siết xuất khẩu chip tiên tiến và mở rộng các biện pháp hạn chế công nghệ, Bắc Kinh khó có thể chấp nhận việc làm suy yếu chính những doanh nghiệp đang đóng vai trò nòng cốt trong cuộc đua AI.

Đó là lý do nhiều chuyên gia nhận định các biện pháp quản lý hiện nay mang tính điều chỉnh hành vi hơn là một chiến dịch tái cấu trúc toàn ngành như trước đây.

Một tín hiệu đáng chú ý là từ năm 2025, lãnh đạo Trung Quốc đã phát đi nhiều thông điệp tích cực hơn đối với khu vực tư nhân. Tại hội nghị chuyên đề với các doanh nhân hàng đầu, Chủ tịch Tập Cận Bình kêu gọi các doanh nghiệp phát huy năng lực sáng tạo và đóng góp nhiều hơn cho nền kinh tế.

Thông điệp này khác đáng kể so với không khí căng thẳng trong giai đoạn Bắc Kinh hủy IPO của Ant Group, buộc Didi rời sàn chứng khoán Mỹ và áp đặt hàng loạt quy định mới lên lĩnh vực internet.

Tác động tới doanh nghiệp và thị trường

Đối với các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc, môi trường quản lý mới có thể tạo ra chi phí tuân thủ cao hơn nhưng đồng thời cũng mang lại sự rõ ràng hơn về chính sách.

Các nền tảng thương mại điện tử, giao đồ ăn và du lịch trực tuyến sẽ phải tăng cường kiểm soát chất lượng dịch vụ, minh bạch hóa chương trình khuyến mại và hạn chế các hành vi cạnh tranh bị xem là gây méo mó thị trường.

Tuy nhiên, giới đầu tư nhìn chung không đánh giá đây là tín hiệu tiêu cực như giai đoạn 2021. Thay vì xóa bỏ mô hình kinh doanh hoặc áp đặt các biện pháp mạnh tay trên diện rộng, Bắc Kinh hiện tập trung vào việc điều chỉnh những hành vi cụ thể.

Đối với thị trường AI, đây là tín hiệu tích cực. Các doanh nghiệp công nghệ lớn vẫn được kỳ vọng tiếp tục đóng vai trò chủ lực trong việc xây dựng trung tâm dữ liệu, phát triển mô hình ngôn ngữ lớn và mở rộng hệ sinh thái điện toán đám mây.

Cuộc cân bằng khó khăn của Bắc Kinh

Trung Quốc đang bước vào giai đoạn mà công nghệ không chỉ là động lực tăng trưởng kinh tế mà còn là yếu tố cạnh tranh chiến lược với Mỹ.

Điều này buộc Bắc Kinh phải tìm kiếm một điểm cân bằng mới giữa quản lý và thúc đẩy đổi mới. Nhà chức trách muốn duy trì trật tự thị trường, hạn chế các hành vi lạm dụng vị thế thống lĩnh nhưng đồng thời vẫn cần những doanh nghiệp đủ mạnh để đầu tư vào AI, bán dẫn và hạ tầng số.

Những động thái gần đây cho thấy Trung Quốc chưa từ bỏ vai trò quản lý chặt chẽ đối với Big Tech. Tuy nhiên, khác với giai đoạn 2021, ưu tiên hiện nay không còn là kiềm chế sự phát triển của các nền tảng công nghệ mà là bảo đảm chúng phát triển theo định hướng phù hợp với mục tiêu cạnh tranh công nghệ quốc gia.