Đề xuất đưa dịch vụ tài sản mã hóa vào diện báo cáo phòng, chống rửa tiền

Sàn tài sản số Việt Nam: Cuộc đua 10.000 tỷ và khoảng trống bảo vệ người dùng

Tiền điện tử, tiền ảo và tài sản số: Phân biệt để không nhầm lẫn khi thị trường bước vào giai đoạn thí điểm

Sàn giao dịch tài sản số vận hành ra sao và những rủi ro nào đang chờ nhà đầu tư

Sáng 14/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên họp.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn trình bày tờ trình của Chính phủ. Trong ba nhóm nội dung sửa đổi, phần được giới công nghệ tài chính theo dõi sát nhất nằm ở Luật Phòng, chống rửa tiền, khi dự thảo lần đầu đưa lĩnh vực tài sản mã hóa vào phạm vi điều chỉnh.

Cơ chế tài chính lấy thu bù chi và phân cấp thẩm quyền

Theo tờ trình, các sửa đổi trong Luật Ngân hàng Nhà nước hướng tới hoàn thiện cơ chế tài chính, bảo đảm phù hợp với tính chất hoạt động của ngân hàng trung ương và thực tiễn điều hành. Dự thảo thể chế hóa cơ chế Ngân hàng Nhà nước thực hiện nguyên tắc lấy thu bù chi, không sử dụng ngân sách nhà nước.

Các khoản chi bao gồm chi hoạt động và chi bộ máy quản lý theo quy định của Quốc hội về phân bổ ngân sách trung ương. Dự thảo đồng thời chuyển thẩm quyền quyết định một số vấn đề về chế độ tài chính của Ngân hàng Nhà nước từ Thủ tướng Chính phủ sang Chính phủ, phù hợp với nguyên tắc Chính phủ thống nhất quản lý việc sử dụng ngân sách nhà nước.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên họp.

Một điểm mới khác cho phép Ngân hàng Nhà nước áp dụng tỷ lệ bảo đảm an toàn khác so với quy định chung đối với tổ chức tín dụng, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro. Các tổ chức tín dụng được áp dụng cơ chế đó vẫn phải xây dựng lộ trình tuân thủ các tỷ lệ an toàn theo quy định.

Dự thảo cũng chỉnh sửa các quy định phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời bãi bỏ trách nhiệm của Bộ Tài chính trong kiểm tra nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước.

Với Luật Các tổ chức tín dụng, dự thảo bổ sung quy định về hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ. Quy định mới tạo cơ sở pháp lý cho ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động vốn đã phát sinh trên thực tế, qua đó góp phần khơi thông kênh dẫn vốn trung và dài hạn.

Tài sản mã hóa bước vào phạm vi giám sát dòng tiền

Thống đốc Phạm Đức Ấn cho biết, các nội dung sửa đổi Luật Phòng, chống rửa tiền nhằm khắc phục những thiếu hụt theo khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) và Nhóm châu Á - Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG).

Dự thảo sửa đổi khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi để bao quát đầy đủ các trường hợp phát sinh trên thực tế. Đồng thời, dự thảo bổ sung đối tượng báo cáo, dấu hiệu giao dịch đáng ngờ và trách nhiệm phòng, chống rửa tiền đối với lĩnh vực tài sản mã hóa.

Hướng sửa đổi nêu trên đặt nền cho việc áp dụng các công cụ giám sát dựa trên dữ liệu. Tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa sẽ phải định danh khách hàng bằng phương tiện điện tử, lưu vết giao dịch và chuyển thông tin cảnh báo tới cơ quan quản lý theo cách tương tự các định chế tài chính truyền thống.

Chuẩn mực quốc tế cũng đòi hỏi các tổ chức cung ứng dịch vụ tài sản ảo truyền kèm thông tin người gửi và người thụ hưởng trong mỗi lệnh chuyển tài sản số. Yêu cầu đó buộc các sàn giao dịch trong nước đầu tư vào hệ thống phân tích chuỗi khối, công cụ chấm điểm rủi ro ví và quy trình rà soát danh sách trừng phạt.

Bối cảnh của lần sửa đổi gắn với việc Việt Nam nằm trong Danh sách giám sát tăng cường của FATF từ tháng 6/2023, kèm 17 khuyến nghị hành động. Ngày 22/4/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký Quyết định số 707/QĐ-TTg ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt giai đoạn 2026-2030.

Kế hoạch hướng tới vòng đánh giá đa phương lần thứ ba của APG, đồng thời yêu cầu tăng cường thanh tra, giám sát trên cơ sở rủi ro với các tổ chức cung ứng dịch vụ tài sản ảo. Việc luật hóa nghĩa vụ báo cáo cho nhóm tổ chức đó vì vậy trở thành mắt xích còn thiếu trong hệ thống quy định hiện hành.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi báo cáo thẩm tra.

Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ khái niệm và cơ chế dữ liệu

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành luật và cơ bản thống nhất với phạm vi sửa đổi, bổ sung do Chính phủ đề xuất.

Với Luật Phòng, chống rửa tiền, cơ quan thẩm tra đề nghị bảo đảm sự thống nhất giữa khái niệm chủ sở hữu hưởng lợi với pháp luật về doanh nghiệp. Thường trực Ủy ban cũng đề nghị đánh giá tính khả thi của việc thu thập, xác minh thông tin và chi phí tuân thủ đối với các đối tượng báo cáo.

Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ khái niệm dịch vụ tài sản mã hóa, hoàn thiện các tiêu chí nhận diện giao dịch đáng ngờ và hướng dẫn cụ thể nguồn dữ liệu cùng phương thức nhận diện. Trách nhiệm giữa tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa với cơ quan phòng, chống rửa tiền cần được phân định rõ, kèm cơ chế phối hợp giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công an.

Đối với Luật Ngân hàng Nhà nước, Thường trực Ủy ban đề nghị đánh giá đầy đủ tác động của cơ chế tự chủ tài chính tới nguồn thu ngân sách nhà nước, làm rõ điều kiện, tiêu chí, phạm vi, thời hạn và cơ chế kiểm soát rủi ro khi cho phép áp dụng tỷ lệ an toàn khác.

Với quy định về đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, Thường trực Ủy ban đề nghị bổ sung điều kiện thực hiện và cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích, tránh trường hợp ngân hàng vừa quản lý tài sản bảo đảm vừa là bên cấp tín dụng hoặc có lợi ích liên quan đến doanh nghiệp phát hành.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, phân định rõ những nội dung thực sự cấp bách cần sửa đổi ngay với những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu làm rõ khái niệm, phạm vi dịch vụ tài sản mã hóa, đồng thời tăng cường kết nối, khai thác cơ sở dữ liệu hiện có để hạn chế phát sinh chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và người dân.

Định hướng khai thác dữ liệu sẵn có mở đường cho việc kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, dữ liệu doanh nghiệp và dữ liệu thuế vào quy trình xác minh khách hàng của các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa. Cách làm đó giúp doanh nghiệp giảm thời gian đối chiếu hồ sơ, đồng thời nâng chất lượng thông tin phục vụ phân tích rủi ro.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ dự án luật để gửi Quốc hội trước ngày 20/7/2026. Nếu được thông qua theo trình tự rút gọn, các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa tại Việt Nam sẽ chính thức bước vào nhóm đối tượng báo cáo, với nghĩa vụ tuân thủ tương đương ngân hàng và công ty chứng khoán.