Tín dụng tư nhân bước vào phép thử lớn khi lãi suất cao kéo dài

Những 'vết nứt' đang hình thành trên thị trường tín dụng tư nhân doanh nghiệp First Brands sụp đổ: Cơn địa chấn mới làm rung chuyển thị trường tín dụng tư nhân toàn cầu Lĩnh vực tín dụng tư nhân đối mặt với làn sóng rút vốn mạnh mẽ từ các nhà đầu tư

Các bên vay vốn vẫn đang trả lãi suất gần mức cao nhất và khi hy vọng về việc cắt giảm lãi suất giảm dần, áp lực đang xuất hiện trên toàn bộ danh mục đầu tư.

Tín dụng tư nhân không còn hưởng lợi tuyệt đối từ lãi suất cao

Trong nhiều năm, tín dụng tư nhân được xem là một trong những lĩnh vực hấp dẫn nhất trên thị trường tài chính toàn cầu. Khi các ngân hàng siết chặt tiêu chuẩn cho vay sau giai đoạn lãi suất tăng mạnh, nhiều doanh nghiệp đã chuyển sang huy động vốn từ các quỹ tín dụng tư nhân.

Mô hình này giúp các nhà đầu tư nhận được lợi suất cao hơn trái phiếu truyền thống, trong khi doanh nghiệp có thêm nguồn vốn ngoài hệ thống ngân hàng.

Lạm phát toàn cầu vẫn ở mức cao sau những biến động về giá năng lượng và căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Điều này khiến các ngân hàng trung ương chưa thể nới lỏng chính sách tiền tệ như kỳ vọng trước đây. Thị trường thậm chí đang bắt đầu tính đến khả năng lãi suất tiếp tục tăng thay vì giảm.

Theo Anant Kumar, Giám đốc điều hành và Trưởng bộ phận nghiên cứu tín dụng Mỹ tại Benefit Street Partners, phần lớn các khoản vay trong lĩnh vực tín dụng tư nhân đều sử dụng lãi suất thả nổi.

Điều đó đồng nghĩa mỗi lần lãi suất cơ bản tăng, chi phí vốn của doanh nghiệp cũng tăng theo.

"Nhiều người từng cho rằng lãi suất tăng chỉ là hiện tượng ngắn hạn. Ba năm sau, người đi vay vẫn phải trả mức lãi gần cao nhất của chu kỳ. Thị trường hiện thậm chí còn định giá khả năng lãi suất tăng thêm. Không ai dự báo kịch bản đó", ông Kumar nhận định.

Thực tế này đang tạo ra áp lực mới đối với một ngành có quy mô khoảng 2.000 tỷ USD.

Lãi suất cao đang bào mòn khả năng trả nợ

Đối với các doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy tài chính lớn, chi phí lãi vay đang trở thành gánh nặng đáng kể.

Theo các chuyên gia, khi lãi suất chỉ tăng trong thời gian ngắn, doanh nghiệp vẫn có thể hấp thụ thông qua tăng doanh thu hoặc cắt giảm chi phí.

Nhưng nếu mặt bằng lãi suất cao kéo dài nhiều năm, nhiều mô hình kinh doanh sẽ buộc phải tái cấu trúc.

Những 'vết nứt' trong tín dụng tư nhân: Rủi ro lan rộng sang vốn đầu tư tư nhân Sự trỗi dậy mạnh mẽ của tín dụng tư nhân trong hơn một thập kỷ qua từng được xem là “mạch máu” nuôi dưỡng các ...

Ông Kumar cho rằng điều này không đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ phá sản hàng loạt.

Thay vào đó, họ sẽ phải gia hạn khoản vay, đàm phán lại điều kiện tín dụng hoặc tìm cách cơ cấu lại vốn.

Theo ông, các dấu hiệu căng thẳng thường xuất hiện theo trình tự khá rõ. Đầu tiên là kéo dài thời hạn khoản vay.

Tiếp theo là áp dụng hình thức trả lãi bằng hiện vật (Payment in Kind - PIK), tức doanh nghiệp chưa trả lãi bằng tiền mặt mà cộng phần lãi này vào dư nợ gốc.

Sau đó là yêu cầu các cổ đông lớn hỗ trợ thêm vốn. Cuối cùng là sửa đổi liên tục các điều khoản tín dụng.

Một hoặc hai lần điều chỉnh có thể được xem là hoạt động bình thường của tín dụng tư nhân.

Tuy nhiên, nếu cùng một khoản vay phải sửa đổi nhiều lần, đó thường là dấu hiệu doanh nghiệp chưa tìm được giải pháp phục hồi thực sự.

PIK trở thành chỉ báo quan trọng của thị trường

Giới đầu tư hiện theo dõi rất sát xu hướng gia tăng các khoản vay PIK.

Khác với khoản vay truyền thống, PIK cho phép doanh nghiệp tạm thời không trả lãi bằng tiền mặt.

Khoản lãi sẽ được cộng trực tiếp vào dư nợ và tiếp tục phát sinh lãi trong các kỳ tiếp theo.

Giải pháp này giúp doanh nghiệp giảm áp lực dòng tiền ngắn hạn nhưng cũng khiến tổng nghĩa vụ nợ tăng nhanh.

Theo dữ liệu của Lincoln International được ông Kumar dẫn lại, hơn 10% các khoản vay trực tiếp hiện nay đã có yếu tố PIK, tăng từ khoảng 7% cuối năm 2022.

Điều này phản ánh sức ép thanh khoản đang gia tăng trong một bộ phận doanh nghiệp.

Các chuyên gia lưu ý việc sử dụng PIK ngay từ khi cấu trúc khoản vay không phải lúc nào cũng tiêu cực.

Tuy nhiên, nếu một khoản vay đang trả lãi tiền mặt phải chuyển sang PIK giữa chừng thì đó thường là tín hiệu cho thấy doanh nghiệp gặp khó khăn về dòng tiền.

Các tổ chức cho vay ngày càng chọn lọc

Theo Nicole Reid, chuyên gia nghiên cứu thị trường tư nhân tại Aberdeen Investments, lãi suất cao không tác động đồng đều lên toàn bộ thị trường tín dụng tư nhân.

Các doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, khả năng định giá sản phẩm tốt và hoạt động trong những lĩnh vực ít mang tính chu kỳ vẫn duy trì khả năng trả nợ khá vững.

Ngược lại, các doanh nghiệp có biên lợi nhuận thấp, phụ thuộc nhiều vào vốn vay hoặc hoạt động trong những lĩnh vực biến động mạnh sẽ chịu áp lực lớn hơn. Một trong những ngành đang được theo dõi sát là phần mềm.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo làm thay đổi nhanh mô hình kinh doanh SaaS, nhiều khoản đầu tư trước đây đang đối mặt với rủi ro phải đánh giá lại.

Điều này khiến các quỹ tín dụng tư nhân siết chặt điều kiện cho vay mới, tăng biên lợi nhuận và yêu cầu thẩm định kỹ hơn về dòng tiền.

Theo Sunaina Sinha Haldea, Trưởng bộ phận tư vấn vốn tư nhân toàn cầu của Raymond James, vấn đề không nằm ở bản thân các khoản vay lãi suất thả nổi.

Rủi ro xuất hiện khi doanh nghiệp vay vốn trong môi trường lãi suất thấp nhưng phải vận hành khoản nợ trong bối cảnh lãi suất cao kéo dài.

Khi đó, các công cụ như PIK hoặc gia hạn khoản vay chỉ phát huy hiệu quả nếu doanh nghiệp thực sự có cơ hội phục hồi.

Nếu chỉ nhằm trì hoãn việc ghi nhận thua lỗ, chúng có thể khiến rủi ro tích tụ lớn hơn.

Theo đánh giá của Benefit Street Partners, nhóm chịu áp lực lớn nhất là các doanh nghiệp có khả năng tăng giá bán hạn chế nhưng chi phí tài chính lại tăng nhanh.

Đó có thể là các doanh nghiệp bất động sản sử dụng nhiều vốn vay hoặc các doanh nghiệp tiêu dùng phục vụ nhóm khách hàng thu nhập thấp.

Ở những lĩnh vực này, việc chuyển toàn bộ chi phí lãi vay sang người tiêu dùng gần như không khả thi.

Trong khi đó, doanh nghiệp vẫn phải duy trì hoạt động với chi phí vốn ngày càng cao.

Ông Kumar cho rằng quy mô doanh nghiệp không phải yếu tố quyết định.

Nhiều doanh nghiệp lớn có lợi nhuận tốt nhưng cũng mang lượng nợ rất lớn.

Ngược lại, doanh nghiệp nhỏ có thể linh hoạt hơn trong việc điều chỉnh mô hình kinh doanh.

Theo ông, điều quan trọng nhất là chất lượng doanh nghiệp chứ không phải quy mô.

Hàm ý đối với thị trường vốn

Sự phát triển mạnh của tín dụng tư nhân trong nhiều năm qua giúp đa dạng hóa nguồn vốn cho doanh nghiệp và giảm phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, chu kỳ lãi suất hiện nay đang cho thấy lĩnh vực này cũng phải đối mặt với những giới hạn tương tự tín dụng truyền thống.

18 tháng tới được nhiều chuyên gia xem là giai đoạn quyết định.

Nếu lãi suất tiếp tục duy trì ở mức cao, thị trường sẽ chứng kiến sự phân hóa rõ rệt giữa các tổ chức quản lý rủi ro tốt và những đơn vị dựa quá nhiều vào giả định lãi suất sớm giảm.

Đây chưa phải là một cuộc khủng hoảng của tín dụng tư nhân, nhưng đang trở thành phép thử lớn nhất kể từ khi ngành này bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh sau đại dịch.