AI kéo lợi nhuận công nghiệp Trung Quốc tăng mạnh, tiêu dùng hụt hơi

AI kéo lợi nhuận công nghiệp Trung Quốc tăng mạnh, tiêu dùng hụt hơi. Ảnh minh họa: Getty.

Lợi nhuận công nghiệp Trung Quốc tăng mạnh trong tháng 9/2026 nhờ sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp bán dẫn và hạ tầng tính toán. Tuy nhiên, đà tăng tập trung vào một số ngành công nghệ cao, trong khi nhiều doanh nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng vẫn chịu sức ép từ nhu cầu nội địa yếu và chi phí đầu vào leo thang.

Theo số liệu được dẫn từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc (NBS), lợi nhuận của các doanh nghiệp công nghiệp quy mô lớn tăng 14,4% trong tháng 9 so với cùng kỳ năm trước, mức tăng mạnh nhất kể từ tháng 6.

Kết quả này phản ánh sự thay đổi trong động lực tăng trưởng của nền công nghiệp lớn nhất thế giới. Các ngành phục vụ AI, trung tâm dữ liệu và công nghệ bán dẫn đang tạo ra nguồn lợi nhuận mới, trong khi những lĩnh vực gắn với tiêu dùng truyền thống chưa thoát khỏi tình trạng khó khăn.

AI và bán dẫn trở thành động lực tăng trưởng lợi nhuận

Theo ông Yu Weining, chuyên gia thống kê của NBS, sự gia tăng lợi nhuận công nghiệp chủ yếu đến từ các lĩnh vực sản xuất điện tử và công nghệ tiên tiến. Trong chín tháng đầu năm 2026, lợi nhuận của các doanh nghiệp sản xuất vật liệu điện tử chuyên dụng tăng hơn ba lần so với cùng kỳ. Các nhà sản xuất thiết bị bán dẫn ghi nhận mức tăng 51,7%, nhờ nhu cầu đối với năng lực tính toán và lưu trữ dữ liệu phục vụ AI tiếp tục mở rộng.

Sự phát triển của AI đang thúc đẩy nhu cầu đầu tư vào toàn bộ chuỗi cung ứng công nghệ, từ chip xử lý, bộ nhớ, thiết bị mạng đến hệ thống truyền dẫn dữ liệu và nguồn điện. Khi các doanh nghiệp công nghệ mở rộng trung tâm dữ liệu, họ cần thêm máy chủ, cáp quang, thiết bị kết nối và hạ tầng điện. Điều này tạo ra nguồn đơn hàng mới cho nhiều ngành công nghiệp phụ trợ.

Lợi nhuận công nghiệp của Trung Quốc tăng nhanh hơn vào tháng 6 mặc dù nền kinh tế đang suy yếu

Số liệu được NBS công bố cho thấy lợi nhuận của các nhà sản xuất cáp quang tăng hơn sáu lần trong chín tháng đầu năm. Các doanh nghiệp sản xuất cáp cũng ghi nhận lợi nhuận tăng hơn gấp đôi. Không chỉ ngành điện tử, các doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu đầu vào như đồng và nhôm cũng hưởng lợi. Lợi nhuận của nhóm này tăng gần 45% nhờ nhu cầu từ hạ tầng AI và năng lượng tái tạo.

Đồng là vật liệu quan trọng trong hệ thống truyền tải điện, thiết bị điện tử và hệ thống làm mát. Khi quy mô trung tâm dữ liệu mở rộng, nhu cầu đối với các vật liệu phục vụ truyền tải điện và quản lý nhiệt cũng gia tăng. Diễn biến này cho thấy sự phát triển của AI không còn giới hạn trong ngành phần mềm hay sản xuất chip. Công nghệ đang tạo ra tác động lan tỏa sang nhiều lĩnh vực công nghiệp, bao gồm vật liệu, năng lượng và hạ tầng kỹ thuật. Tuy nhiên, lợi ích kinh tế không phân bổ đồng đều giữa các doanh nghiệp.

Công nghệ tăng tốc, ngành tiêu dùng vẫn chật vật

Trái ngược với sự tăng trưởng của ngành công nghệ cao, nhiều doanh nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng tại Trung Quốc tiếp tục đối mặt với sức mua yếu và áp lực cạnh tranh. Các lĩnh vực như may mặc, ô tô, nội thất và sản xuất hàng hóa phục vụ thị trường trong nước chưa ghi nhận sự phục hồi tương xứng với ngành điện tử.

Một trong những nguyên nhân chính là người tiêu dùng Trung Quốc vẫn thận trọng trong chi tiêu, giữa lúc thị trường bất động sản suy yếu và triển vọng việc làm thiếu ổn định. Doanh số bán lẻ tháng 9 tăng 1,1% so với cùng kỳ năm trước. Dù vượt dự báo, mức tăng này vẫn phản ánh sức mua chưa phục hồi mạnh.

Kinh tế Trung Quốc hụt hơi, tiêu dùng xuống đáy từ 2022

Sự suy giảm kéo dài của thị trường bất động sản tiếp tục ảnh hưởng đến nhu cầu mua nhà, nội thất, thiết bị gia dụng và nhiều sản phẩm có giá trị lớn. Bà Shena Yue, nhà kinh tế cấp cao tại Oxford Economics, nhận định đầu tư vào sản xuất công nghệ cao và tỷ lệ sử dụng công suất trong ngành điện tử vẫn duy trì ổn định, nhờ chu kỳ phát triển AI toàn cầu và các ưu tiên chính sách trong nước. Tuy nhiên, tình hình đầu tư và mức độ khai thác công suất của toàn ngành công nghiệp vẫn còn yếu.

Theo bà Yue, nhu cầu hộ gia đình là một trong những mắt xích yếu nhất của nền kinh tế Trung Quốc. Sự suy thoái của thị trường bất động sản tiếp tục hạn chế hoạt động mua sắm nhà ở và các mặt hàng tiêu dùng lâu bền. Bà cho rằng sức mạnh xuất khẩu chưa đủ để bù đắp hoàn toàn sự suy yếu của nhu cầu trong nước. Trong khi đó, giá năng lượng và nguyên liệu thô tăng do xung đột tại Trung Đông tiếp tục tạo áp lực lên chi phí sản xuất.

Các doanh nghiệp khai thác tài nguyên và cung ứng nguyên liệu có thể hưởng lợi từ giá bán tăng. Ngược lại, nhiều nhà sản xuất ở khâu cuối của chuỗi cung ứng phải chi nhiều tiền hơn để mua nguyên liệu nhưng khó chuyển toàn bộ chi phí sang người tiêu dùng. Điều này khiến lợi nhuận công nghiệp tăng về tổng thể nhưng tình hình kinh doanh của từng nhóm doanh nghiệp lại khác nhau.

Bà Dan Wang, Giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Eurasia Group, cho biết nhiều nhà sản xuất vẫn hoạt động với biên lợi nhuận rất thấp, thậm chí thua lỗ. Theo bà, người tiêu dùng tiếp tục ưu tiên tiết kiệm, trong khi các chính quyền địa phương chịu áp lực nợ công nên thận trọng với những khoản chi mới. Bắc Kinh cũng đang tìm cách hạn chế tình trạng dư thừa năng lực sản xuất và cạnh tranh giá kéo dài giữa các doanh nghiệp. Những yếu tố này khiến việc phục hồi nhu cầu trong nước trở nên khó khăn, bất chấp kết quả tích cực của một số ngành công nghệ.

Bài toán tăng trưởng và hàm ý đối với Việt Nam

Theo số liệu được cung cấp, kinh tế Trung Quốc tăng trưởng 4,5% trong quý III/2026 so với cùng kỳ năm trước, đưa mức tăng trưởng chín tháng đầu năm lên 4,6%. Kết quả này nằm trong khoảng mục tiêu tăng trưởng cả năm từ 4,5% đến 5% mà Chính phủ Trung Quốc đặt ra. Tuy nhiên, sự phân hóa giữa ngành công nghệ cao và các ngành phục vụ tiêu dùng đặt ra câu hỏi về tính bền vững của tăng trưởng.

Nếu nhu cầu nội địa không phục hồi, những doanh nghiệp phụ thuộc vào thị trường trong nước sẽ tiếp tục gặp khó khăn, ngay cả khi các ngành liên quan đến AI và xuất khẩu công nghệ tăng trưởng mạnh.

Đến nay, Bắc Kinh chưa triển khai thêm các gói kích thích quy mô lớn để thúc đẩy tiêu dùng. Những lo ngại về nợ chính quyền địa phương và hiệu quả giảm dần của các chương trình trợ cấp mua sắm đang hạn chế dư địa chính sách. Diễn biến tại Trung Quốc cũng mang lại một số hàm ý đối với doanh nghiệp Việt Nam.

Có thể nhận định, sự mở rộng đầu tư vào AI có thể tạo thêm cơ hội cho những doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng điện tử, linh kiện bán dẫn, vật liệu kỹ thuật, thiết bị điện và hạ tầng trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội, doanh nghiệp cần đáp ứng các yêu cầu về chất lượng sản phẩm, độ ổn định của nguồn cung, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng giao hàng.

Mặt khác, nhu cầu tiêu dùng yếu tại Trung Quốc có thể gia tăng sức ép cạnh tranh đối với doanh nghiệp Việt Nam, nhất là trong những lĩnh vực có sản phẩm tương đồng như hàng điện tử, vật liệu xây dựng, thiết bị gia dụng và hàng tiêu dùng. Khi thị trường nội địa gặp khó khăn, các nhà sản xuất Trung Quốc có thể tăng cường tìm kiếm đơn hàng xuất khẩu, qua đó làm gia tăng cạnh tranh tại thị trường khu vực.

Từ góc nhìn thực tiễn cho thấy chính sách phát triển công nghiệp, đầu tư vào công nghệ cao cần đi cùng khả năng mở rộng thị trường, nâng cao năng lực doanh nghiệp và duy trì sức mua. AI có thể tạo ra những ngành tăng trưởng nhanh và nâng hiệu quả sản xuất. Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ chưa tự động bảo đảm lợi nhuận được phân bổ rộng khắp nền kinh tế.

Bài toán đặt ra không đơn thuần là tăng đầu tư vào AI, mà còn là làm thế nào để những lợi ích từ công nghệ lan tỏa tới các doanh nghiệp vừa và nhỏ, người lao động và thị trường tiêu dùng.