Trung Quốc xem xét hạn chế sản lượng xe điện trước nguy cơ dư thừa 50 triệu chiếc
Ngành xe điện Trung Quốc đang sản xuất vượt xa nhu cầu thực tế khi tổng công suất cả nước chạm mốc 50 triệu chiếc mỗi năm, trong khi doanh số có nguy cơ giảm 5% trong năm 2026. Chính phủ Bắc Kinh chuẩn bị đưa bài toán kiểm soát nguồn cung lên bàn nghị sự tại "hai kỳ họp" để cứu vãn một ngành công nghiệp đang chảy máu lợi nhuận vì chiến tranh giá cả.
 |
| Ảnh: scmp |
Dư thừa công suất, cuộc chiến giá cắt cổ làm ngành xe điện chao đảo
Năm 2025, Trung Quốc sản xuất và tiêu thụ hơn 16 triệu xe điện, giữ vững ngôi đầu bảng doanh số toàn cầu suốt 11 năm liên tiếp. Con số ấy nghe có vẻ vững chắc, nhưng phía sau là thực tế đáng lo: tổng công suất sản xuất ô tô toàn quốc đã lên tới khoảng 50 triệu chiếc mỗi năm, theo ước tính của Nick Lai, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu ô tô châu Á tại JPMorgan Chase. Hàng loạt nhà máy mới vẫn đang xây dở khi một số nhà sản xuất chạy đua tăng sản lượng mà chưa tính kỹ đến đầu ra tiêu thụ.
Hệ quả là cuộc chiến giá cả nổ ra khốc liệt. Các hãng xe cắt giảm giá bán để giành thị phần, lợi nhuận toàn ngành lao dốc. Trước tình trạng này, cơ quan quản lý đã phải vào cuộc, ban hành lệnh cấm bán xe dưới giá thành và buộc các nhà sản xuất không được trì hoãn thanh toán cho nhà cung cấp. Vào giữa tháng Hai năm nay, Cục Quản lý Thị trường Nhà nước tiếp tục cảnh báo các hãng xe về rủi ro pháp lý nếu tiếp tục bán xe mới dưới giá vốn.
Bắc Kinh muốn "siết van" sản xuất thay vì tung tiền kích cầu
Tại "hai kỳ họp" lập pháp thường niên khai mạc tuần này, vấn đề kiểm soát sản lượng xe điện được dự báo sẽ chiếm vị trí trọng tâm. Dionne Cheung, Giám đốc đầu tư mảng cổ phiếu châu Á ngoài Nhật Bản tại Schroders, nhận định thẳng: "Chống thoái hóa chắc chắn sẽ là một chủ đề trong hai phiên họp. Nếu chính phủ Trung Quốc không đủ khả năng tung ra gói kích thích khổng lồ để thúc đẩy nhu cầu, họ có thể tìm sự cân bằng bằng cách kiểm soát nguồn cung."
Hướng tiếp cận này có lý do thực tế rõ ràng. Deutsche Bank dự báo doanh số ô tô Trung Quốc giảm 5% trong năm 2026, còn UBS ước tính mức giảm 2% do dư thừa công suất kết hợp với việc xóa bỏ dần thuế bán hàng ưu đãi 10%. Khi cầu co lại mà cung vẫn phình to, chỉ có siết chặt sản lượng mới giúp các hãng lấy lại khả năng định giá và bảo vệ biên lợi nhuận.
Tham dự các cuộc họp lần này có mặt lãnh đạo cấp cao từ Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin cùng chủ tịch các tập đoàn xe hàng đầu như Geely Auto và Chery Automobile.
 |
| Công nhân sản xuất pin cho xe năng lượng mới tại nhà máy Công nghệ Năng lượng Mới Huating ở Lưu Châu, Quảng Tây. Ảnh: Costfoto/NurPhoto qua Getty Images |
Công nghệ thay thế giảm giá: Hướng thoát mới cho ngành xe điện
Song song với kiểm soát sản lượng, Bắc Kinh muốn các hãng xe dịch chuyển cạnh tranh từ chiến trường giá sang chiến trường công nghệ. Trong hai cuộc họp do Bộ trưởng Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Li Lecheng chủ trì hồi tháng Giêng, giới chức đã đặt ưu tiên rõ ràng vào pin thể rắn toàn phần và hệ thống lái tự động tiên tiến.
Geely Auto cam kết đẩy nhanh nâng cấp hệ thống hỗ trợ lái xe dựa trên trí tuệ nhân tạo và mở rộng ứng dụng sang nhiều dòng xe hơn. Xpeng tham vọng hơn khi đặt mục tiêu trở thành hãng đầu tiên trên thế giới sản xuất hàng loạt ba sản phẩm tiên tiến trong cùng một năm gồm robot hình người, ô tô bay và taxi tự lái.
Yale Zhang, Giám đốc điều hành công ty tư vấn Automotive Foresight tại Thượng Hải, xác nhận đổi mới công nghệ sẽ là trọng tâm thảo luận thứ hai bên cạnh kiểm soát nguồn cung.
Áp lực chi phí từ lithium, lãi suất 0% cũng không cứu được biên lợi nhuận
 |
| Xe điện Trung Quốc phục hồi mạnh mẽ nhờ mẫu xe giá rẻ, BYD và Nio dẫn đầu |
Trong khi các hãng xe vật lộn với giá bán, chi phí đầu vào lại leo thang. Theo báo cáo của UBS, giá lithium tăng có thể đội thêm tới 3.800 nhân dân tệ, tương đương 555 đô la Mỹ, vào giá thành một chiếc xe điện cỡ trung, và khoảng 2.000 nhân dân tệ với xe hybrid cắm điện.
Để giữ khách, các hãng xe chuyển sang chiêu thức tài chính thay vì tiếp tục hạ giá niêm yết. Tesla đang cho người mua vay không lãi suất trong 5 năm, còn khoảng 20 đối thủ Trung Quốc đẩy thời hạn trả góp lên tới 7 năm. Dù vậy, Goldman Sachs cảnh báo cạnh tranh gay gắt tiếp diễn sẽ tiếp tục bào mòn lợi nhuận toàn ngành trong năm nay.
Tốc độ tăng trưởng doanh số xe điện dự kiến chỉ còn 8% so với cùng kỳ trong năm 2026, thấp hơn nhiều so với mức tăng 28,2% của năm 2025. Xuất khẩu xe điện vẫn tăng gấp đôi bất chấp thuế quan từ Mỹ và Liên minh châu Âu, song thị trường ngoài nước khó bù đắp hoàn toàn sức ép từ trong nước khi cả cầu nội địa lẫn biên lợi nhuận cùng thu hẹp.
Quyết định từ "hai kỳ họp" lần này sẽ định hình lại cuộc chơi cho một ngành công nghiệp từng tăng trưởng phi mã nhưng đang phải học cách sống chậm lại trước khi tự làm mình sụp đổ vì dư thừa.
Phạm Anh