Gig Economy: Khi Gen Z Hà Nội vận hành sự nghiệp như một startup số

Gen Z mong muốn được đồng hành thay vì kiểm soát trong môi trường số

Thế hệ Z giữa từ lo âu tồn tại đến hành trình tự chủ

Gen X chịu chi hơn

Gen Z Hà Nội đang dần coi Gig Economy - mô hình làm việc linh hoạt trên nền tảng số, nơi một người có thể đảm nhận nhiều dự án cùng lúc - là một xu thế.

Khi kỹ năng trở thành “tài sản” lớn nhất

Nguyễn Hoàng Nam (26 tuổi, phường Cầu Giấy) là một đại diện tiêu biểu của làn sóng đó. Sau hai năm làm marketing cho doanh nghiệp phân phối thiết bị điện tử, Nam rời vị trí toàn thời gian để xây dựng startup kinh doanh phụ kiện và đồ công nghệ theo mô hình linh hoạt.

Thay vì tuyển nhân viên cố định, Nam kết nối một mạng lưới freelancer: người chạy quảng cáo, người dựng video review sản phẩm, người quản lý gian hàng trên Shopee, người phát triển nội dung trên TikTok và Facebook. Tất cả làm việc theo từng chiến dịch, từng dự án; thu nhập gắn trực tiếp với hiệu suất.

Khởi đầu chỉ với vài cộng sự làm việc tại quán cà phê, đến nay startup của Nam đã hình thành một “hệ sinh thái” gần 20 freelancer công nghệ marketing hoạt động hoàn toàn từ xa. Không văn phòng, không giờ hành chính, toàn bộ quy trình từ bán hàng đến chăm sóc khách được số hóa.

Mô hình đó chính là Gig Economy - Kinh tế tự do dựa trên các hợp đồng ngắn hạn, dự án linh hoạt và nền tảng số. Ở đó, kỹ năng là “hộ chiếu”, còn hiệu quả là thước đo duy nhất.

Ở một hướng đi khác, Lê Phượng Nhi (27 tuổi, phường Tây Hồ) phát triển startup dropshipping chuyên kinh doanh đồ gia dụng trên Shopee, quảng bá qua Facebook. Không kho hàng, không cửa hàng vật lý, hệ thống của Vy vận hành dựa trên dữ liệu và công cụ tự động hóa. Nhóm cộng tác viên hơn 10 người của cô làm việc từ xa, chia lợi nhuận theo từng đơn hàng.

Thế hệ Alpha: Những 'Công dân Kỹ thuật số' định hình tương lai Thế giới đang chứng kiến sự xuất hiện của một thế hệ mới - Thế hệ Alpha. Sinh ra trong khoảng thời gian từ 2010 ...

Hai mô hình khác nhau, nhưng cùng chung một điểm: rời bỏ cấu trúc lao động truyền thống để bước vào không gian lao động số hóa và linh hoạt. Gig Economy cho phép họ chủ động chọn dự án, tự định giá công sức, tự quản lý thời gian và quan trọng nhất là tự chịu trách nhiệm.

Nhiều sinh viên Hà Nội hiện nay đã có thể trang trải chi phí học tập nhờ viết nội dung, thiết kế, dựng video, quản lý fanpage. Họ không đợi tốt nghiệp để đi làm; họ “vào thị trường” từ năm nhất, năm hai, xây dựng thương hiệu cá nhân song song với việc học.

Tuy nhiên, Gig Economy không phải bức tranh chỉ toàn gam sáng. Thu nhập có thể dao động mạnh, cạnh tranh khốc liệt, rủi ro “bùng job” hay thay đổi thuật toán nền tảng luôn rình rập. Không bảo hiểm, không lương hưu, không hợp đồng dài hạn, mọi biến động thị trường đều tác động trực tiếp đến cá nhân.

Hoàng Nam từng trải qua giai đoạn doanh thu gần như chạm đáy khi nền tảng thay đổi cơ chế hiển thị. Trong khi đó Phượng Nhi cũng không ít lần đối mặt nguy cơ sụt giảm doanh thu do chính sách sàn thương mại điện tử điều chỉnh. Gig Economy vì thế đòi hỏi không chỉ chuyên môn, mà còn năng lực quản trị rủi ro, kỷ luật cá nhân và tư duy dài hạn.

Hà Nội và hệ sinh thái thúc đẩy kinh tế tự do trong kỷ nguyên số

Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc tham quan các giải pháp, mô hình, sản phẩm công nghệ tiêu biểu, thể hiện tinh thần đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số tại Triển lãm Mạng lưới đổi mới sáng tạo Thành phố Hà Nội.

Trong bối cảnh đó, Hà Nội nổi lên như mảnh đất thuận lợi cho kinh tế tự do phát triển. Là trung tâm giáo dục, công nghệ và sáng tạo, Thủ đô sở hữu cộng đồng freelancer đông đảo, hệ thống không gian làm việc chung đa dạng và nhiều chương trình hỗ trợ khởi nghiệp, chuyển đổi số.

Chương trình số 07-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội (khóa XVII) về đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2021 - 2025 đã góp phần hình thành mạng lưới không gian sáng tạo và kết nối cộng đồng khởi nghiệp. Mô hình Hanoi Innovation Center JSC, trung tâm đổi mới sáng tạo theo hình thức liên doanh công tư, đặt mục tiêu ươm tạo hàng trăm startup trong những năm tới, thúc đẩy thương mại hóa các giải pháp số.

Những động thái này cho thấy Gig Economy không còn là lựa chọn tự phát của cá nhân, mà dần trở thành một cấu phần của thị trường lao động hiện đại.

Với Gen Z Hà Nội, làm việc linh hoạt không đơn thuần là “thử sức”, mà là cách định nghĩa lại nghề nghiệp. Không còn một con đường duy nhất để thành công, mà là nhiều lối rẽ song song, đòi hỏi bản lĩnh, sáng tạo và khả năng thích nghi.

Gig Economy, vì thế, không chỉ là xu hướng. Nó là biểu hiện rõ nét của quá trình chuyển đổi số, nơi người lao động trở thành “doanh nghiệp một người”, vận hành chính mình trong hệ sinh thái toàn cầu hóa và kết nối liên tục.