Công nghệ số nâng tầm dự báo, cảnh báo sớm thiên tai tại Việt Nam

Mưa Bão 2025: Liên lạc vệ tinh, giải pháp kết nối mọi tình huống khẩn cấp

Trí tuệ nhân tạo cảnh báo sớm thiên tai

Vì sao đô thị miền núi Việt Nam ngày càng 'mong manh' trước thiên tai?

Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Khí tượng Thế giới (23/3) và Ngày Nước Thế giới (22/3). Hội thảo quy tụ đại diện lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các bộ, ngành, địa phương, cùng đông đảo nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ. Tại đây, các đại biểu tập trung thảo luận những giải pháp ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng cực đoan.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các đại biểu chủ trì hội thảo về công nghệ dự báo, cảnh báo sớm thiên tai tại Hà Nội. Nguồn ảnh: Cục Khí tượng Thủy văn VNMHA

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh, thiên tai ở Việt Nam và trên thế giới đang gia tăng cả về tần suất, cường độ lẫn mức độ nguy hiểm. Các hiện tượng như bão mạnh, mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở, hạn hán hay xâm nhập mặn đã và đang gây thiệt hại nghiêm trọng. Dù hệ thống khí tượng thủy văn đã được hiện đại hóa, thời hạn dự báo được kéo dài và độ tin cậy cải thiện, song các phương pháp truyền thống vẫn còn hạn chế trước những hiện tượng thời tiết quy mô nhỏ, biến đổi nhanh.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành phát biểu khai mạc tại hội thảo. Nguồn ảnh: Cục Khí tượng Thủy văn VNMHA

Trong bối cảnh đó, việc đổi mới công nghệ theo hướng nhanh hơn, chính xác hơn và thông minh hơn là yêu cầu cấp thiết. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), viễn thám, mô hình dự báo số độ phân giải cao, mạng lưới cảm biến thông minh và hệ thống quan trắc tự động được xác định là những giải pháp trọng tâm. Những công nghệ này cho phép xử lý khối lượng dữ liệu lớn trong thời gian ngắn, nâng cao độ chính xác dự báo, phân tích rủi ro và xây dựng kịch bản ứng phó phù hợp với từng vùng, từng loại hình thiên tai.

Ông Cao Đức Phát, Chủ tịch Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai, cho biết Quỹ mong muốn tiếp tục huy động nguồn lực xã hội nhằm hỗ trợ cộng đồng, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ việc ứng dụng công nghệ số và AI trong công tác dự báo, cảnh báo thiên tai. Theo ông Nguyễn Xuân Hiển, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, ngành khí tượng thủy văn hiện đang vận hành siêu máy tính CRAY (Cray XC40) để cung cấp dữ liệu dự báo thời tiết với lưới tính 3x3 km.

Công tác dự báo mưa định lượng từ 1 đến 10 ngày được xây dựng dựa trên các mô hình số trị quốc tế như GSM (Nhật Bản), GFS (Mỹ), ECMWF (châu Âu) và mô hình khu vực WRF-ARW độ phân giải cao, kết hợp công nghệ đồng hóa dữ liệu. Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo đã được ứng dụng trong dự báo quỹ đạo và cường độ bão thông qua các mô hình học máy tổ hợp. Cách tiếp cận này giúp cải thiện đáng kể độ chính xác, đặc biệt đối với các cơn bão mạnh trong hạn dự báo ngắn khoảng 3 ngày.

Tại hội thảo, Tiến sĩ Bùi Du Dương (Trung tâm Quy hoạch Tài nguyên nước Quốc gia) giới thiệu giải pháp Hybrid tích hợp đa nguồn dữ liệu và nhiều loại mô hình khác nhau nhằm tận dụng ưu điểm của từng phương pháp. Giải pháp này cho phép cung cấp thông tin lượng mưa với độ phân giải cao, giảm sai số do hạn chế quan trắc, đồng thời hỗ trợ dự báo mưa từ 16 ngày đến 6 tháng (cập nhật hàng ngày), cũng như dự báo dòng chảy vào hồ chứa và tối ưu hóa vận hành hồ.

TS. Bùi Du Dương, Viện Khoa học Tài nguyên nước phát biểu về giải pháp tích hợp Hybrid trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai. Nguồn ảnh: Cục Khí tượng Thủy văn VNMHA

Các tham luận khác tập trung vào ứng dụng công nghệ số trong dự báo lũ lụt, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm phục vụ vận hành liên hồ chứa nhằm giảm rủi ro cho vùng hạ du, giám sát nguồn nước bằng viễn thám và AI tại Đồng bằng sông Cửu Long, cũng như chia sẻ kinh nghiệm triển khai thực tiễn.

Nhiều chuyên gia nhấn mạnh, bên cạnh nâng cao năng lực dự báo, việc truyền tải thông tin nhanh chóng, kịp thời đến người dân, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, đóng vai trò then chốt. Các nền tảng số, thiết bị di động và hệ thống truyền thông đa kênh cần được tận dụng hiệu quả để giúp cộng đồng chủ động ứng phó với thiên tai.

Toàn cảnh hội thảo “Công nghệ mới trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai”. Nguồn ảnh: Cục Khí tượng Thủy văn VNMHA

Kết luận hội thảo, các đại biểu thống nhất cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực khí tượng thủy văn, mở rộng mạng lưới quan trắc tự động, xây dựng cơ sở dữ liệu lớn, tăng cường hợp tác quốc tế và thúc đẩy phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp. Những định hướng này được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai và tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.