Văn học thiếu nhi trước áp lực cạnh tranh của giải trí số

Ngày 7/5, tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, NXB Kim Đồng phối hợp cùng Khoa Văn học tổ chức tọa đàm với chủ đề “Văn học thiếu nhi từ góc nhìn của người viết trẻ”.

Chương trình có sự tham gia của nhà phê bình văn học Bùi Việt Thắng; TS Nguyễn Thị Năm Hoàng – Phó Trưởng Khoa Văn học; TS Trịnh Đặng Nguyên Hương (Viện Văn học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam); cùng các tác giả trẻ đoạt Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ nhất (2023-2025) như Giáp Thị Thùy Dương, Cao Nguyệt Nguyên, Phạm Thu Hà và Nguyễn Hoàng Diệu Thủy.

Bà Vũ Thị Quỳnh Liên, Phó Giám đốc, Tổng Biên tập NXB Kim Đồng phát biểu tại toạ đàm.

Phát biểu tại tọa đàm, PGS.TS Đặng Hồng Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn khẳng định văn học thiếu nhi giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần dân tộc, góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, trí tưởng tượng và hình thành nhân cách cho trẻ em.

Theo ông, những tác phẩm viết cho thiếu nhi không chỉ mang tính giải trí mà còn là “khung cửa sổ” giúp trẻ em khám phá thế giới, nuôi dưỡng ước mơ và khát vọng sống đẹp.

Nhà nghiên cứu phê bình văn học Bùi Việt Thắng cũng nhấn mạnh vai trò của văn học thiếu nhi trong việc “chấn hưng văn hóa đọc”, đồng thời cho rằng số lượng học sinh đông đảo hiện nay chính là dư địa lớn để lĩnh vực này tiếp tục phát triển.

Bên cạnh việc khẳng định vị trí của văn học thiếu nhi, nhiều ý kiến tại tọa đàm cũng chỉ ra những thách thức mà lĩnh vực này đang đối mặt. Theo TS Trịnh Đặng Nguyên Hương, trẻ em hiện nay ít đọc sách không phải vì thiếu tác phẩm hay mà chủ yếu do thiếu thời gian và “khoảng lặng” tinh thần để đọc.

PGS.TS Đặng Hồng Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn phát biểu tại toạ đàm.

“Nhiều học sinh đã kiệt sức và không còn khoảng trống dành cho việc đọc”, TS Trịnh Đặng Nguyên Hương nhận định, đồng thời cho rằng lịch học dày đặc và áp lực từ môi trường sống hiện đại đang khiến trẻ em ngày càng xa rời sách.

Ngoài ra, các chuyên gia cũng cho rằng văn học thiếu nhi đang chịu áp lực cạnh tranh lớn từ các phương tiện giải trí kỹ thuật số, trong khi đội ngũ sáng tác chuyên sâu cho thiếu nhi còn hạn chế và thể loại này đôi khi chưa được nhìn nhận đúng mức.

Để phát triển văn học thiếu nhi trong bối cảnh hiện nay, các diễn giả đề xuất cần có thêm các chính sách văn hóa nhằm hỗ trợ sáng tác, khuyến khích hoạt động xuất bản và lan tỏa văn hóa đọc trong trường học.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng nhà trường cần đẩy mạnh các hoạt động đọc sách, tranh luận và phản biện để tạo hứng thú cho học sinh. Trong khi đó, báo chí cần mở thêm các chuyên mục bình luận, giới thiệu sách để đưa văn học thiếu nhi đến gần hơn với độc giả trẻ.

Các diễn giả chia sẻ tại toạ đàm.

Tại tọa đàm, bà Vũ Thị Quỳnh Liên, Phó Giám đốc, Tổng Biên tập NXB Kim Đồng bày tỏ: “Thông qua tọa đàm, chúng tôi mong muốn thúc đẩy đối thoại giữa các chuyên gia, người viết trẻ và bạn đọc, từ đó gợi mở những góc nhìn đa chiều cho sáng tác văn học thiếu nhi hấp dẫn, được các em đón nhận trong thời gian tới”.

Cũng trong chương trình, NXB Kim Đồng chính thức phát động Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ hai giai đoạn 2025-2027 với đối tượng độc giả được mở rộng, gồm: Nhi đồng, thiếu niên và thanh niên; với hai hệ thống giải thưởng: Giải thưởng Văn học Kim Đồng dành cho các tác phẩm xuất sắc viết cho thiếu nhi và Giải thưởng Văn học Kim Đồng dành cho các tác phẩm xuất sắc viết cho người trẻ.

Hạn cuối nhận tác phẩm tham dự là 31/12/2026.