Khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia
Nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (HK&CN) nhấn mạnh: để khoa học và công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng, Việt Nam phải khơi thông đồng thời năm nguồn lực cốt lõi trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Đây là điều kiện tiên quyết để thoát bẫy thu nhập trung bình và trở thành quốc gia phát triển.
Thế giới bước vào kỷ nguyên cạnh tranh công nghệ mới
Phát biểu khai mạc hội nghị kỷ niệm Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam ngày 18/5, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ khẳng định thế giới đang bước vào giai đoạn cạnh tranh chiến lược mới, nơi công nghệ quyết định năng lực cạnh tranh, vị thế và mức độ tự chủ của từng quốc gia.
Những chuyển động lớn về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, năng lượng mới, công nghệ lượng tử và sản xuất thông minh đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế toàn cầu, chuỗi cung ứng quốc tế và mô hình phát triển truyền thống. Trong bối cảnh đó, khoa học và công nghệ không còn là lĩnh vực hỗ trợ mà là nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững, là điều kiện để bảo đảm tự chủ trong một thế giới biến động nhanh và khó dự báo.
 |
| Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân: Khơi thông nguồn lực hệ sinh thái đổi mới sáng tạo để Việt Nam bứt phá |
Nghị quyết 57 vạch rõ con đường
Đối với Việt Nam, Nghị quyết 57 đặt ra nhiệm vụ rõ ràng: muốn thoát bẫy thu nhập trung bình để trở thành nước phát triển, muốn xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập hiệu quả, Việt Nam không có con đường nào khác ngoài đột phá mạnh mẽ về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Bộ trưởng nhận định điều kiện cốt lõi nhất hiện nay là phải khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Năm nguồn lực đó bao gồm: trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia; năng lực đầu tư và tổ chức của doanh nghiệp; tiềm năng nghiên cứu và đào tạo của các viện nghiên cứu, trường đại học; sức sáng tạo và tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ Việt Nam; và nguồn lực về thể chế, dữ liệu, hạ tầng, hợp tác quốc tế nơi nhà nước đóng vai trò kiến tạo.
| Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân nhấn mạnh để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển, điều quan trọng nhất hiện nay là phải khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Đó là nguồn lực trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia. Đó là nguồn lực đầu tư và năng lực tổ chức của doanh nghiệp. Đó là tiềm năng nghiên cứu, đào tạo của các viện nghiên cứu và trường đại học. Đó là sức sáng tạo, tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ Việt Nam. Đó là nguồn lực về thể chế, dữ liệu, hạ tầng và hợp tác quốc tế nơi mà nhà nước đóng vai trò kiến tạo. |
Chấp nhận rủi ro có kiểm soát, trao quyền cho nhà khoa học
Bộ trưởng chỉ rõ thực tiễn quốc tế chứng minh không có quốc gia đổi mới sáng tạo mạnh nào mà không xây dựng được hệ sinh thái thông thoáng, cởi mở và khuyến khích sáng tạo. Nếu nhà khoa học không được trao quyền và thiếu môi trường thuận lợi, sẽ khó có đột phá công nghệ. Nếu doanh nghiệp không đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, nền kinh tế sẽ mãi dừng ở vị trí gia công và phụ thuộc. Nếu nhà nước không có cơ chế đầu tư, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính, sẽ không tạo ra được những đột phá mới.
Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học và công nghệ, đổi mới cơ chế tài chính, phát triển thị trường khoa học công nghệ, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tạo môi trường thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ và startup công nghệ Việt Nam.
 |
Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân: Khoa học và công nghệ là lĩnh vực đặc thù. Đổi mới sáng tạo luôn gắn với thử nghiệm, với tính chưa chắc chắn và cả khả năng thất bại. Nếu chỉ quản lý theo tư duy an toàn tuyệt đối thì sẽ không thể tạo ra đột phá. |
42 chương trình hợp nhất thành 6 trụ cột chiến lược
Về phân bổ nguồn lực tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ đang tái cấu trúc các chương trình khoa học công nghệ quốc gia. Theo đó, 42 chương trình khoa học công nghệ quốc gia dự kiến tổ chức lại theo hướng tinh gọn và phân tầng chức năng, hội tụ thành 6 chương trình lớn gồm: chương trình nghiên cứu cơ bản; chương trình khoa học công nghệ quốc gia; chương trình triển khai công nghệ chiến lược quốc gia; chương trình đổi mới sáng tạo quốc gia; chương trình chuyển đổi số quốc gia; và chương trình nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Trong sáu trụ cột đó, phát triển công nghệ chiến lược quốc gia giữ vai trò đặc biệt quan trọng, tập trung nguồn lực giải quyết các bài toán công nghệ lớn có ý nghĩa chiến lược đối với năng lực tự chủ công nghệ của đất nước.
Song song với đó, Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai Nền tảng quản lý khoa học công nghệ quốc gia, kết nối và đồng bộ dữ liệu trên phạm vi cả nước về nhiệm vụ khoa học công nghệ, các quỹ hỗ trợ, nguồn vốn, đội ngũ nhà khoa học, kết quả nghiên cứu và hoạt động chuyển giao công nghệ. Mục tiêu là thiết lập mô hình quản trị thống nhất và thông minh trên nền tảng số, nâng cao tính minh bạch và hạn chế trùng lặp trong quản lý các nhiệm vụ khoa học công nghệ.
Doanh nghiệp phải là trung tâm của hệ sinh thái
Bộ trưởng khẳng định doanh nghiệp phải thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Doanh nghiệp Việt Nam muốn phát triển nhanh và bền vững phải đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số. Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải mạnh dạn đầu tư cho tri thức, cho công nghệ và cho con người Việt Nam.
Nhà nước sẽ tiếp tục ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp trong các lĩnh vực công nghệ có ý nghĩa chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, hạ tầng số, công nghệ năng lượng mới và sản xuất thông minh. Bộ trưởng nhận định đây là cơ hội phát triển kinh tế, đồng thời là vấn đề năng lực cạnh tranh và an ninh phát triển quốc gia trong dài hạn.
Khơi dậy khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ
Các trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ trí thức tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong phát triển tri thức và nguồn nhân lực chất lượng cao. Bộ trưởng nhấn mạnh cần xây dựng môi trường học thuật trung thực, khai phóng, sáng tạo và hội nhập quốc tế mạnh mẽ hơn; đồng thời gắn kết chặt chẽ hơn giữa nghiên cứu, đào tạo với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, địa phương và quốc gia.
Đặc biệt, Bộ trưởng kêu gọi phải khơi dậy mạnh mẽ sức sáng tạo và khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ Việt Nam, những người sẽ quyết định vị thế công nghệ của đất nước trong tương lai. "Chúng ta phải để thế hệ trẻ thấy rằng theo đuổi khoa học là một con đường có ý nghĩa; rằng sáng tạo được tôn trọng; rằng người làm khoa học có cơ hội cống hiến, phát triển và được ghi nhận xứng đáng", Bộ trưởng phát biểu.
Nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ kêu gọi cộng đồng khoa học, doanh nghiệp, các trường đại học, viện nghiên cứu, các bộ, ngành, địa phương và toàn xã hội cùng chung tay xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, cởi mở và hiệu quả, để khoa học và công nghệ thực sự trở thành động lực chủ yếu đưa Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và vươn lên mạnh mẽ trong thế kỷ XXI.
Phạm Anh