Mỹ và Nga cạnh tranh năng lượng tại Ấn Độ

Mỹ và Nga cạnh tranh năng lượng tại Ấn Độ.

Nga giữ dầu thô, Mỹ mở rộng thị phần khí hóa lỏng

Ấn Độ đang trở thành tâm điểm trong cuộc cạnh tranh năng lượng giữa Mỹ và Nga. Moscow muốn duy trì vị trí nhà cung cấp dầu thô lớn nhất, trong khi Washington gia tăng xuất khẩu khí dầu mỏ hóa lỏng, khí tự nhiên hóa lỏng và tìm cách đưa thêm dầu thô Mỹ, Venezuela vào thị trường Nam Á.

Cuộc cạnh tranh này diễn ra trong bối cảnh Ấn Độ là nước nhập khẩu dầu thô lớn thứ ba thế giới, nước mua khí tự nhiên hóa lỏng, LNG, lớn thứ tư và nước nhập khẩu khí dầu mỏ hóa lỏng, LPG, lớn thứ hai. Với hơn 1,4 tỷ dân và nhu cầu năng lượng tăng nhanh, mọi thay đổi trong chính sách mua hàng của New Delhi đều có thể tác động đến dòng chảy dầu khí toàn cầu.

Nga hiện giữ lợi thế rõ rệt ở thị trường dầu thô. Theo dữ liệu của Kpler, công ty cung cấp dữ liệu và phân tích thị trường hàng hóa, dầu Nga chiếm hơn một nửa lượng dầu thô nhập khẩu của Ấn Độ trong tháng 6 và tháng 7/2026. Riêng tháng 7, tỷ trọng dầu Nga đạt 50,83%, tương đương khoảng 2,47 triệu thùng mỗi ngày theo số liệu được Reuters dẫn lại.

Lý do khiến giới tài chính toàn cầu đổ xô vào IPL Ấn Độ

Một bộ số liệu cập nhật khác của Kpler ước tính lượng dầu Nga vào Ấn Độ trong tháng 7 đạt 2,78 triệu thùng mỗi ngày. Chênh lệch giữa hai con số có thể xuất phát từ thời điểm chốt dữ liệu và phương pháp theo dõi hàng hóa trên biển. Dù tính theo cách nào, Nga vẫn là nguồn cung dầu thô lớn nhất của Ấn Độ.

Đến tháng 8, lượng dầu Nga nhập vào Ấn Độ dự kiến giảm còn khoảng 1,8 đến 2 triệu thùng mỗi ngày. Nguyên nhân gồm hoạt động bảo dưỡng tại một số nhà máy lọc dầu, gián đoạn ở các cảng dầu Nga và việc Trung Quốc tăng mua dầu Nga khi nguồn cung từ Iran bị thu hẹp.

Tuy nhiên, sự suy giảm trong tháng 8 chưa đồng nghĩa Ấn Độ đang từ bỏ dầu Nga. Giá mua, tính chất của dầu thô và khả năng đáp ứng nhanh về khối lượng vẫn khiến nguồn hàng từ Moscow khó bị thay thế hoàn toàn.

Vì sao Ấn Độ khó thay thế ngay dầu Nga?

Mỹ muốn Ấn Độ mua thêm dầu từ Mỹ và Venezuela, qua đó giảm phụ thuộc vào Nga. Tuy nhiên, bài toán này không đơn giản là chuyển đơn hàng từ một quốc gia sang quốc gia khác.

Sumit Ritolia, nhà phân tích nghiên cứu tại Kpler, cho rằng dầu thô Mỹ thường có tỷ trọng nhẹ hơn. Trong khi đó, một số nhà máy lọc dầu của Ấn Độ được thiết kế để xử lý dầu thô loại trung bình hoặc nặng. Nếu thay thế không đúng chủng loại, nhà máy có thể phải điều chỉnh cách phối trộn nguyên liệu, thay đổi quy trình hoặc chấp nhận hiệu suất thấp hơn.

Vì sao kinh tế Nga vẫn tăng trưởng giữa chiến tranh?

Dầu Venezuela có thể bổ sung phần còn thiếu vì nhiều loại dầu của nước này có tỷ trọng nặng hơn. Theo dữ liệu Kpler được CNBC dẫn lại, nhập khẩu dầu Venezuela của Ấn Độ tăng từ mức không phát sinh trong tháng 3 lên khoảng 383.000 thùng mỗi ngày trong tháng 8. Con số này cũng xuất hiện trong dữ liệu theo dõi thị trường được công bố gần đây.

Khi gộp dầu từ Mỹ và Venezuela, khu vực châu Mỹ cung cấp khoảng 11% tổng lượng dầu thô nhập khẩu của Ấn Độ trong tháng 8. Đây là mức tăng nhanh, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với thị phần của Nga.

Nguồn dầu từ châu Mỹ còn phải đi qua hành trình dài hơn so với dầu từ Trung Đông. Chi phí vận chuyển, bảo hiểm, thời gian giao hàng và khả năng bố trí tàu có thể làm giảm lợi thế về giá. Dầu Venezuela cũng có thể cần quy trình xử lý phức tạp hơn do hàm lượng lưu huỳnh cao và độ nhớt lớn.

Vì vậy, dầu Mỹ và Venezuela có thể giúp Ấn Độ đa dạng hóa nguồn cung, nhưng chưa đủ để thay thế ngay khối lượng lớn dầu Nga trong điều kiện thị trường toàn cầu đang thiếu nguồn hàng trung bình và nặng.

Mỹ chiếm ưu thế mới trên thị trường LPG và LNG

Nếu Nga dẫn đầu về dầu thô, Mỹ lại mở rộng nhanh trong thị trường khí hóa lỏng của Ấn Độ.

LPG được dùng chủ yếu làm nhiên liệu nấu ăn cho các hộ gia đình. LNG là khí tự nhiên được làm lạnh đến trạng thái lỏng để vận chuyển, sau đó được chuyển trở lại trạng thái khí cho sản xuất điện và hoạt động công nghiệp.

Theo Kpler, Mỹ cung cấp hơn 70% lượng LPG nhập khẩu của Ấn Độ trong tháng 7. Khối lượng LPG từ Mỹ đạt khoảng 912.390 tấn, đưa nước này vượt các nhà cung cấp truyền thống ở vùng Vịnh.

Ngành nhà hàng Ấn Độ đứng trước nguy cơ 'tắt bếp' 90% nhà hàng tại Ấn Độ phụ thuộc vào gas, do đó ngành dịch vụ ăn uống tại đây phụ thuộc gần như hoàn toàn ...

Mỹ cũng cung cấp gần một phần ba lượng LNG nhập khẩu của Ấn Độ trong tháng 7. Đến tháng 8, lượng LNG Mỹ vào Ấn Độ đạt khoảng 750.000 tấn, trong khi nguồn hàng từ Qatar giảm mạnh do xung đột tại Trung Đông và gián đoạn trên các tuyến vận chuyển.

Đại sứ Mỹ tại Ấn Độ Sergio Gor cho biết nguồn cung năng lượng Mỹ cho Ấn Độ đã tăng hơn 60% so với cùng kỳ năm trước. Sự gia tăng này được hỗ trợ bởi sản lượng dầu khí của Mỹ, các thỏa thuận năng lượng song phương và việc nguồn cung Trung Đông bị hạn chế.

Mỹ đang tận dụng đúng khoảng trống mà các nhà cung cấp vùng Vịnh để lại. Tuy nhiên, lợi thế mới cũng đi kèm chi phí. LPG và LNG vận chuyển từ Mỹ phải đi quãng đường dài hơn, khiến giá giao đến Ấn Độ có thể cao hơn nguồn hàng từ Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất hoặc Saudi Arabia.

Thuế quan trở thành công cụ gây sức ép

Washington không giới hạn mục tiêu ở việc bán thêm năng lượng. Mỹ còn sử dụng thuế quan và triển vọng mở rộng thương mại để thúc đẩy Ấn Độ giảm mua dầu Nga.

Tháng 2/2026, Mỹ và Ấn Độ công bố khuôn khổ thỏa thuận thương mại tạm thời. Nhà Trắng cho biết Mỹ giảm thuế đối ứng với hàng hóa Ấn Độ từ 25% xuống 18%, đồng thời bãi bỏ khoản thuế bổ sung 25% từng áp dụng do New Delhi mua dầu Nga. Phía Mỹ gắn quyết định này với cam kết của Ấn Độ về việc dừng mua dầu Nga.

Bức tranh châu Á đầy biến động năm 2025

Tổng thống Mỹ Donald Trump còn nói Ấn Độ sẽ mua thêm dầu từ Mỹ và có thể từ Venezuela. Tuy nhiên, New Delhi không xác nhận đầy đủ cách diễn giải này. Bộ Ngoại giao Ấn Độ nhiều lần khẳng định việc nhập khẩu năng lượng được quyết định dựa trên lợi ích quốc gia và nhu cầu bảo đảm nguồn cung cho người dân.

Sức ép có thể gia tăng trong tháng 9, khi Hạ viện Mỹ dự kiến xem xét dự luật trừng phạt Nga. Dự luật đã được Thượng viện thông qua với tỷ lệ 86 phiếu thuận và 11 phiếu chống, cho phép Tổng thống Mỹ áp thuế lên tới 100% đối với hàng hóa từ các nước mua nhiều dầu khí Nga. Mức thuế không tự động có hiệu lực mà chỉ được áp dụng sau khi dự luật trở thành luật và Tổng thống Mỹ quyết định sử dụng thẩm quyền này.

Đây là rủi ro lớn với Ấn Độ. Nếu tiếp tục mua dầu Nga, hàng hóa của nước này có thể đối mặt với hàng rào thuế quan cao hơn tại thị trường Mỹ. Nếu giảm mua quá nhanh, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ phải tìm nguồn thay thế đắt hơn trong lúc nguồn cung Trung Đông chưa ổn định.

Ấn Độ chọn đa dạng hóa thay vì đứng hẳn về một phía

Diễn biến thương mại cho thấy Ấn Độ chưa lựa chọn dứt khoát giữa Mỹ và Nga. New Delhi đang mua nhiều hơn từ cả hai bên, nhưng ở những nhóm năng lượng khác nhau.

Trong bốn tháng từ tháng 4 đến tháng 7/2026, nhập khẩu hàng hóa của Ấn Độ từ Nga tăng 59,65% so với cùng kỳ năm trước. Nhập khẩu từ Mỹ cũng tăng 22,42%. Đây là số liệu chính thức do Bộ Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ công bố.

Nga vẫn giữ vai trò quan trọng nhờ nguồn dầu thô phù hợp với cấu hình nhà máy lọc dầu và có khả năng cung ứng khối lượng lớn. Mỹ lại nổi lên trong LPG, LNG và từng bước tăng thị phần dầu thô thông qua nguồn hàng từ châu Mỹ.

Chiến lược của Ấn Độ vì thế là mở rộng số lượng nhà cung cấp để giảm nguy cơ phụ thuộc vào một tuyến vận chuyển hoặc một đối tác. New Delhi có thể mua thêm dầu Venezuela, LPG và LNG Mỹ, đồng thời vẫn duy trì lượng dầu Nga đủ lớn để bảo đảm hoạt động của các nhà máy lọc dầu.

Cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Nga khó tạo ra một bên thắng tuyệt đối trong ngắn hạn. Bên giành được thị phần lớn hơn sẽ phải đáp ứng đồng thời ba điều kiện gồm giá phù hợp, đúng chủng loại năng lượng và nguồn cung ổn định. Với Ấn Độ, ưu tiên cuối cùng vẫn là giữ đủ năng lượng cho nền kinh tế, ngay cả khi lựa chọn đó khiến nước này liên tục chịu sức ép từ các cường quốc.