Việt Nam thúc đẩy dịch vụ tin cậy số xuyên biên giới trong bối cảnh AI

Trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc Việt Nam 2026, ngày 29/10, tại Quảng Ninh, Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), Bộ Khoa học và Công nghệ đã tổ chức Hội thảo quốc tế “Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới: Thiết lập hạ tầng tin cậy số trong thời đại AI”. Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long tham dự và chủ trì Hội thảo. Hội thảo có sự tham dự của bà Inarukundo Francine, Thứ trưởng Bộ Tài chính, ngân sách và Kinh tế số Burundi. Tham dự Hội thảo còn có đại diện các cơ quan, tổ chức và chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ số hoạt động trong lĩnh vực chứng thực điện tử, chữ ký số, dịch vụ tin cậy đến từ Việt Nam và nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế, trong đó có Hiệp hội Hạ tầng khoá công khai châu Á (APKIC), Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Liên bang Nga, Malaysia.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long cho biết chuyển đổi số và AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, các dịch vụ như chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu giữ vai trò quan trọng trong việc xác minh chủ thể, bảo đảm tính xác thực và khả năng kiểm chứng giao dịch điện tử. Thứ trưởng đề nghị tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, làm rõ điều kiện công nhận dịch vụ tin cậy nước ngoài, thúc đẩy liên thông kỹ thuật và phát triển hệ sinh thái dịch vụ gắn với nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp. Việt Nam cũng cần tăng cường hợp tác quốc tế, lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu rõ ràng để thử nghiệm mô hình kết nối trước khi mở rộng.

Theo ông Phạm Quốc Hoàn, Phó Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý và hạ tầng chứng thực điện tử quốc gia, với nền tảng là Luật Giao dịch điện tử năm 2023 cùng các quy định về dịch vụ tin cậy. Hệ sinh thái dịch vụ tin cậy hiện gồm ba loại hình chính: chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu. Trong đó, dấu thời gian giúp xác định thời điểm dữ liệu tồn tại; dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu hỗ trợ xác nhận việc gửi, nhận và lưu trữ thông điệp, tạo bằng chứng phục vụ xác minh giao dịch điện tử.

NEAC cũng đã xây dựng hệ thống eSign làm đầu mối kết nối các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai và sử dụng dịch vụ. Tuy nhiên, giao dịch điện tử xuyên biên giới vẫn gặp trở ngại khi các quốc gia áp dụng chính sách chứng thực, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý khác nhau. Theo ông Phạm Quốc Hoàn, việc xác minh chữ ký số nước ngoài hiện vẫn cần nhiều thao tác thủ công, gây khó khăn cho quá trình kiểm chứng và sử dụng trong thực tế.

Để tháo gỡ vướng mắc, Việt Nam cần từng bước xây dựng cơ chế kết nối, trao đổi danh sách tin cậy (Trust List), đồng thời xác định mức độ bảo đảm tương đương giữa các hệ thống và làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia. Danh sách tin cậy là cơ chế công bố thông tin về các tổ chức cung cấp dịch vụ và trạng thái tin cậy của họ, giúp hệ thống khác có cơ sở kiểm tra chứng thư số, thay vì phải xác minh hoàn toàn thủ công. Khi kết hợp với các tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế pháp lý phù hợp, công cụ này có thể hỗ trợ các quốc gia nhận diện và kiểm chứng dịch vụ của nhau.

Kinh nghiệm quốc tế gợi mở lộ trình công nhận chữ ký số

Tại hội thảo, đại diện Hiệp hội Hạ tầng khóa công khai châu Á (APKIC) cùng các chuyên gia đến từ Vương quốc Anh, Hoa Kỳ, Liên bang Nga, Malaysia và Singapore đã chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hạ tầng tin cậy số, thúc đẩy liên thông và công nhận chữ ký số xuyên biên giới. Ông Vijayakumar Manjunatha, Tổng Thư ký APKIC, cho biết kết quả khảo sát sơ bộ năm 2026 của hiệp hội tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ cho thấy phần lớn đã có khung pháp lý về chữ ký số hoặc dịch vụ tin cậy, nhưng số quốc gia có thỏa thuận công nhận lẫn nhau vẫn còn hạn chế.

Chuyên gia Malaysia phát biểu tại Hội thảo.

Từ thực tế đó, APKIC đề xuất triển khai theo từng giai đoạn. Các bên trước hết xác minh hệ thống tin cậy của đối tác, sau đó đối chiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ bảo đảm, rồi tiến tới công nhận lẫn nhau trên cơ sở pháp lý phù hợp. Thay vì kết nối đồng loạt ngay từ đầu, các quốc gia có thể lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu giao dịch lớn để thử nghiệm, đánh giá khả năng liên thông và hiệu quả thực tế trước khi mở rộng hợp tác.

Ở góc độ châu Âu, ông Fábio Rego, đại diện Ascertia (Vương quốc Anh), chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hạ tầng dịch vụ tin cậy có khả năng liên thông. Theo ông, kết nối kỹ thuật mới chỉ giải quyết một phần yêu cầu. Các bên còn cần xử lý khác biệt về pháp luật, cơ chế giám sát và mức độ bảo đảm tin cậy để chữ ký số có thể được công nhận trong giao dịch xuyên biên giới. Đại diện Gazinformservice (Liên bang Nga), ông Sergey, giới thiệu mô hình bên thứ ba tin cậy (TTP), hỗ trợ xác thực chữ ký điện tử nước ngoài và trao đổi văn bản điện tử có giá trị pháp lý giữa các quốc gia.

Trong khi đó, ông Nazril Bin Mohd Ghani, đại diện Pos Digicert (Malaysia), chia sẻ định hướng kết nối hạ tầng tin cậy quốc gia trong ASEAN. Theo cách tiếp cận này, mỗi quốc gia vẫn có thể duy trì hệ thống chứng thực riêng nhưng cùng thúc đẩy liên thông thông qua các yêu cầu chung về pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế xác thực. Những kinh nghiệm được chia sẻ cho thấy công nhậnchữ ký số xuyên biên giới không nhất thiết đòi hỏi các quốc gia xây dựng một hệ thống chứng thực thống nhất. Điều quan trọng là thiết lập được cơ chế kết nối, tiêu chí đánh giá tương đương và cơ sở pháp lý để các hệ thống có thể xác minh, chấp nhận dịch vụ của nhau.

Với Việt Nam, cách tiếp cận theo từng giai đoạn có thể tạo điều kiện tận dụng hạ tầng và khung pháp lý hiện có, đồng thời từng bước mở rộng khả năng giao dịch điện tử với đối tác quốc tế.

Xác thực nguồn gốc nội dung số trong thời đại AI

Bên cạnh giao dịch điện tử, dịch vụ tin cậy số còn có thể hỗ trợ xác thực nguồn gốc và kiểm chứng tính toàn vẹn của nội dung trong bối cảnh AI tạo sinh phát triển nhanh. Thứ trưởng Phạm Đức Long cho rằng cần chủ động xác thực nguồn gốc, kiểm chứng tính toàn vẹn của nội dung số, thay vì chỉ phát hiện và xử lý thông tin giả mạo sau khi xuất hiện. Đồng thời, các bên cần xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm khi AI ngày càng tham gia vào các giao dịch tự động.

Tại hội thảo, ông Ram Kishore, đại diện SSL.com (Hoa Kỳ), giới thiệu các giải pháp xác thực nội dung số nhằm ứng phó nguy cơ giả mạo hình ảnh, video, âm thanh và phát tán thông tin sai lệch do AI tạo sinh làm gia tăng. Các giải pháp được giới thiệu tập trung xác thực nguồn gốc ngay từ quá trình tạo lập nội dung. Thông qua chữ ký số, chứng thư số, dấu thời gian và những tiêu chuẩn như C2PA, người sử dụng có thể kiểm tra thông tin về chủ thể phát hành, lịch sử chỉnh sửa và tính toàn vẹn của nội dung số.

Các đại biểu tham dự hội nghị

C2PA là tiêu chuẩn hỗ trợ ghi nhận và kiểm tra thông tin về nguồn gốc, quá trình chỉnh sửa nội dung số. Khi được triển khai phù hợp, tiêu chuẩn này giúp người tiếp nhận có thêm căn cứ đánh giá lịch sử của hình ảnh, video hoặc các sản phẩm nội dung khác. Cách tiếp cận này có ý nghĩa với hoạt động truyền thông, xuất bản, cung cấp thông tin chính thức và những lĩnh vực cần xác minh nguồn gốc dữ liệu. Thay vì chỉ dựa vào công cụ phát hiện nội dung giả mạo, tổ chức và người sử dụng có thể kiểm tra thông tin xác thực được gắn với nội dung ngay từ đầu.

Tuy vậy, việc xác thực nguồn gốc không đồng nghĩa với việc bảo đảm mọi nội dung đều đúng sự thật. Chữ ký số và các bằng chứng kỹ thuật có thể hỗ trợ xác minh chủ thể phát hành, tính toàn vẹn hoặc lịch sử chỉnh sửa, nhưng việc đánh giá độ chính xác của thông tin vẫn cần căn cứ vào nội dung và nguồn cung cấp. Từ góc độ triển khai trong nước, ông Lê Việt Cường, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Chứng thực chữ ký số FPT IS, Tập đoàn FPT, trình bày tham luận “Dịch vụ tin cậy trong thực tiễn: Xây dựng hệ sinh thái số tin cậy của Việt Nam”. Tham luận bổ sung góc nhìn doanh nghiệp về việc gắn các giải pháp xác thực điện tử và chữ ký số với nhu cầu sử dụng thực tế.

Đối với Việt Nam, việc mở rộng ứng dụng dịch vụ tin cậy trong môi trường AI đặt ra yêu cầu kết hợp giữa công nghệ, hành lang pháp lý và trách nhiệm của các chủ thể. Hạ tầng xác thực cần có khả năng kiểm chứng, còn các tổ chức sử dụng phải xác định rõ quy trình quản lý dữ liệu, trách nhiệm phát hành nội dung và cách xử lý khi phát sinh tranh chấp.

Từ trao đổi quốc tế đến giải pháp triển khai tại Việt Nam

Tại phiên thảo luận bàn tròn với chủ đề “Từ dịch vụ tin cậy đến hệ sinh thái AI tin cậy”, đại diện NEAC, APKIC cùng các chuyên gia đến từ Liên bang Nga, Vương quốc Anh và Malaysia đã trao đổi về khả năng liên thông, công nhận lẫn nhau các dịch vụ tin cậy và yêu cầu xây dựng hệ sinh thái AI đáng tin cậy. Các nội dung thảo luận tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế pháp lý về công nhận dịch vụ tin cậy nước ngoài, tăng cường khả năng kết nối giữa các hệ thống chứng thực điện tử và nghiên cứu ứng dụng công nghệ xác thực nguồn gốc nội dung số.

Phiên thảo luận bàn tròn với chủ đề “Từ dịch vụ tin cậy đến hệ sinh thái AI tin cậy”

Với doanh nghiệp, hạ tầng tin cậy số có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc xác thực, ký kết và trao đổi hồ sơ điện tử trong thương mại, tài chính và các hoạt động kinh tế quốc tế. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào khả năng kết nối giữa các hệ thống, mức độ chấp nhận về pháp lý và chi phí triển khai trong thực tế. Thứ trưởng Phạm Đức Long đề nghị NEAC và các đơn vị liên quan tổng hợp khuyến nghị, kinh nghiệm từ hội thảo để tham mưu giải pháp phù hợp. Quá trình hợp tác quốc tế cần gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn, bảo vệ dữ liệu và nâng cao năng lực tự chủ.

Việc phát triển hạ tầng tin cậy số vì vậy cần được triển khai đồng thời trên ba phương diện: hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao khả năng liên thông kỹ thuật và mở rộng ứng dụng theo nhu cầu thực tế. Khi các hệ thống có thể xác minh lẫn nhau trên cơ sở pháp lý rõ ràng, dịch vụ tin cậy sẽ tạo nền tảng thuận lợi hơn cho giao dịch điện tử xuyên biên giới, đồng thời hỗ trợ xây dựng môi trường số minh bạch và an toàn.