Ngày 25/9/2026, Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC) thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ tổ chức Hội nghị kết nối, thúc đẩy phát triển chữ ký số và dịch vụ tin cậy khu vực miền Bắc năm 2026. Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long và Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Nguyễn Khắc Hiếu dự hội nghị.
Đại biểu đến từ sở, ngành các tỉnh phía Bắc, ngân hàng, bảo hiểm, phòng công chứng, cơ sở y tế, trường học, Tổ Công nghệ số cộng đồng cùng các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng. Chủ đề xuyên suốt các tham luận khá rõ ràng, đó là đưa chữ ký số từ số lượng chứng thư sang số giao dịch thực tế.
 |
| Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long phát biểu khai mạc Hội nghị |
Số liệu NEAC trình bày tại hội nghị cho thấy tốc độ phổ cập chữ ký số cá nhân tăng rất nhanh. Năm 2022, khoảng 3% dân số trưởng thành có chữ ký số, đến tháng 7/2024 tỷ lệ lên 13,5% và cuối năm 2025 đạt 38,2%, tương ứng 26,45 triệu chứng thư.
Hết tháng 6/2026, cả nước có khoảng 32 triệu chứng thư chữ ký số, tương đương 45,62% dân số trưởng thành. Ông Đào Quang Đức, đại diện phòng Thông tin và Hợp tác quốc tế của NEAC, cập nhật con số mới hơn, theo đó đến cuối tháng 8/2026 cả nước có hơn 33,6 triệu chứng thư, bằng 48,65% dân số trưởng thành.
Riêng năm 2025, các tổ chức CA cấp mới 12,56 triệu chứng thư, ngang tổng số chứng thư cấp trong 10 năm trước đó cộng lại. Mục tiêu đến năm 2030 là trên 70% dân số trưởng thành có chữ ký số hoặc chữ ký điện tử cá nhân, nghĩa là chặng đường còn lại chưa tới một phần ba.
Hiện Bộ Khoa học và Công nghệ đã cấp phép cho 26 tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng, trong đó 14 tổ chức có dịch vụ ký số từ xa. Khách hàng của 14 tổ chức có thể ký ngay trên điện thoại mà không cần USB token.
Về hành lang pháp lý, Luật Giao dịch điện tử 2023 (số 20/2023/QH15) có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, Nghị định 23/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy, còn Thông tư 15/2025/TT-BKHCN quy định việc cung cấp dịch vụ ký số. Theo Điều 24 của luật, chỉ chữ ký số có giá trị pháp lý tương đương chữ ký tay trên văn bản giấy.
Đà tăng về số lượng chưa đi kèm mức sử dụng tương xứng. Ông Nguyễn Khơ Din, Tổng thư ký Cộng đồng CA công cộng, dẫn trường hợp thành phố Cần Thơ với 616.489 chứng thư số công cộng, khoảng 25% dân số từ 15 tuổi trở lên, song nhiều người nhận chứng thư chưa hoặc ít phát sinh giao dịch.
Cộng đồng CA thẳng thắn nêu sáu vướng mắc. Thứ nhất là cấp nhiều nhưng dùng ít và chưa đo được giao dịch thực tế. Thứ hai, môi trường ứng dụng còn hẹp. Thứ ba, nhiều nơi vẫn đòi bản giấy sau khi người dân đã ký số.
Ba vướng mắc còn lại gồm thói quen dùng giấy cùng tâm lý e ngại về an toàn và giá trị pháp lý, tình trạng người dùng ngừng ký khi hết giai đoạn miễn phí vì giá chưa hợp với giao dịch nhỏ, tần suất cao, và việc thiếu chuẩn tích hợp dùng chung về API, SLA cũng như định danh chưa liên thông.
Ông Nguyễn Khơ Din cho biết: "Cộng đồng CA chúng tôi không đo hiệu quả bằng số chứng thư đã cấp, mà bằng số người đã ký thành công lần đầu".
Từ thực tế đó, Cộng đồng CA đề xuất bổ sung chỉ tiêu mới là số giao dịch có ký số hoàn tất, đặt cạnh số chứng thư đã cấp. Về kỹ thuật, các CA cùng NEAC xây dựng bộ tiêu chí dùng chung về API, môi trường thử nghiệm và cam kết SLA 24/7, liên thông định danh VNeID để người dân không phải khai báo lại và chia sẻ thống kê sử dụng cho các sở.
Về chính sách, đại diện Cộng đồng CA đề nghị các sở, ngành rà soát quy trình để giải quyết toàn trình trên môi trường điện tử, không đòi bản giấy sau khi người dân đã ký số. Về thị trường, các CA hướng tới gói dịch vụ theo lượt, theo quy mô và mô hình tổ chức trả phí để người dân ký miễn phí.
 |
| Ông Nguyễn Khơ Din, Tổng thư ký Cộng đồng CA công cộng phát biểu |
Để giảm chi phí kết nối, Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng Cổng eSign tại địa chỉ esign.neac.gov.vn, do NEAC quản trị vận hành. Cổng cung cấp giao thức kết nối chung, nhờ đó các đơn vị không phải xây nhiều module riêng lẻ cho từng nhà cung cấp, đồng thời có sẵn bản ký thử, tài liệu đặc tả kỹ thuật và thông tin thống kê.
Theo NEAC, một chữ ký số hợp lệ phải đồng thời thỏa mãn ba điều kiện gồm thông tin chủ thể đã qua xác thực, cách tạo chữ ký tuân thủ phép toán ký số và chứng thư còn hiệu lực. Các đơn vị có thể tự triển khai việc kiểm tra trên hệ thống riêng, NEAC sẵn sàng cung cấp module mẫu.
Chữ ký số chỉ là một trong ba trụ cột của dịch vụ tin cậy. Hai trụ cột còn lại là cấp dấu thời gian để xác thực thời điểm giao dịch và chứng thực thông điệp dữ liệu để bảo đảm tính toàn vẹn, chống chối bỏ.
NEAC phân vai cho bốn nhóm chủ thể. Sở, ban, ngành địa phương tạo nhu cầu sử dụng qua dịch vụ công, xã, phường và Tổ Công nghệ số cộng đồng hướng dẫn người dân dùng thường xuyên, NEAC điều phối và theo dõi cả tỷ lệ cấp lẫn tỷ lệ sử dụng, còn các CA đơn giản hóa đăng ký, đa dạng gói sản phẩm và hỗ trợ sau cấp.
Quy trình đăng ký ký số từ xa hiện diễn ra hoàn toàn trên điện thoại. Người dùng chuẩn bị căn cước gắn chip còn hạn, số điện thoại chính chủ, tải ứng dụng của CA, đặt mã PIN, xác thực eKYC bằng căn cước và khuôn mặt rồi chờ CA phê duyệt. Một số CA yêu cầu thêm tài khoản định danh điện tử VNeID mức 2.
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Phạm Đức Long yêu cầu các địa phương miền Bắc đưa chữ ký số và dịch vụ tin cậy đi sâu vào thực tiễn, gắn với nhu cầu của người dân và doanh nghiệp. Theo Thứ trưởng, lộ trình cần chuyển từ tuyên truyền sang triển khai, từ thí điểm sang phổ cập, từ khái niệm sang ứng dụng thực tế.
Tại hội nghị, các đại biểu nhận chữ ký số miễn phí và thực hành kích hoạt, ký giao dịch trên điện thoại. Cả nước có hơn 33,6 triệu chứng thư chữ ký số, trong khi riêng Cần Thơ có 616.489 chứng thư nhưng nhiều người chưa phát sinh giao dịch. Phần việc lớn nhất của 26 tổ chức CA đang nằm ở khâu sử dụng hằng ngày.
