Mỹ xem xét trừng phạt Trung Quốc vì nghi 'đánh cắp' mô hình AI

Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Scott Bessent phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Quốc gia Reagan. Ảnh: Getty.

Mỹ xem xét trừng phạt Trung Quốc vì nghi đánh cắp mô hình AI

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc các biện pháp trừng phạt đối với doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc nếu phát hiện hành vi sử dụng trái phép các mô hình AI do Mỹ phát triển. Phát biểu của Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đánh dấu lập trường cứng rắn hơn của Washington trong cuộc cạnh tranh công nghệ đang ngày càng gay gắt.

Trong cuộc phỏng vấn trên chương trình Mornings with Maria của Fox Business hôm 22/7, ông Scott Bessent cho biết chính phủ Mỹ sẽ điều tra liệu các mô hình AI của Trung Quốc có được xây dựng dựa trên công nghệ của doanh nghiệp Mỹ hay không.

"Nếu chúng tôi phát hiện các mô hình nước ngoài đánh cắp tài sản trí tuệ từ các công ty Mỹ, chúng tôi có quyền áp đặt các biện pháp trừng phạt", ông Bessent nói.

Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ, hình thức bị nghi ngờ nhiều nhất là "chưng cất mô hình" (model distillation). Đây là kỹ thuật cho phép một mô hình AI nhỏ hơn học từ kết quả đầu ra của mô hình lớn hơn để nâng cao năng lực xử lý mà không cần toàn bộ quy trình huấn luyện từ đầu.

Về bản chất, đây là một kỹ thuật phổ biến trong phát triển AI. Tuy nhiên, tranh cãi xuất hiện khi quá trình này sử dụng trái phép đầu ra hoặc dữ liệu của các mô hình thương mại được bảo vệ bởi quyền sở hữu trí tuệ.

AI mã nguồn mở của Trung Quốc tạo sức ép với doanh nghiệp Mỹ

Tuyên bố của ông Bessent xuất hiện trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp AI Trung Quốc liên tục tung ra các mô hình có hiệu năng cao.

Đầu tháng này, startup Moonshot AI công bố mô hình Kimi K3, được giới chuyên môn đánh giá đạt kết quả cạnh tranh trên một số bài kiểm tra chuẩn quốc tế, thậm chí vượt một số mô hình của OpenAI và Anthropic ở các tác vụ nhất định.

Khác với mô hình đóng của nhiều doanh nghiệp Mỹ, nhiều công ty Trung Quốc lựa chọn mô hình open weights, tức công khai các tham số đã huấn luyện để cộng đồng tải xuống sử dụng, trong khi mã nguồn và dữ liệu huấn luyện vẫn được giữ kín.

Xu hướng này giúp các mô hình AI Trung Quốc được triển khai nhanh hơn trên phạm vi toàn cầu, đồng thời tạo thêm áp lực cạnh tranh đối với các doanh nghiệp Mỹ.

Tháng trước, Anthropic gửi thư tới Ủy ban Ngân hàng, Nhà ở và Đô thị của Thượng viện Mỹ, cáo buộc Alibaba thực hiện "cuộc tấn công chưng cất lớn nhất từng được biết đến" nhằm vào các mô hình AI của hãng.

Đây là một trong những cơ sở khiến Washington cân nhắc siết chặt việc bảo vệ sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực AI.

Ông Bessent cũng cho biết các chuyên gia Mỹ đã phát hiện những "dấu hiệu nhận diện" của các mô hình ngôn ngữ lớn do Mỹ phát triển xuất hiện trong nhiều mô hình AI của Trung Quốc.

Theo ông, đây là vấn đề "không thể chấp nhận" và chính phủ sẽ xem xét trong vài tuần tới trước khi quyết định các bước tiếp theo.

Mỹ và Trung Quốc vẫn chuẩn bị đối thoại về AI

Dù căng thẳng gia tăng, hai nước vẫn duy trì kênh đối thoại.

Theo Reuters, Mỹ và Trung Quốc đang chuẩn bị tổ chức các cuộc đàm phán về trí tuệ nhân tạo vào tháng 9 tới. Ông Scott Bessent dự kiến đại diện phía Mỹ tham gia các cuộc trao đổi nhằm thiết lập cơ chế quản lý rủi ro và thảo luận về các vấn đề liên quan đến AI.

Điều này cho thấy Washington vừa duy trì sức ép đối với Bắc Kinh, vừa để ngỏ khả năng hợp tác trong những lĩnh vực có lợi ích chung.

Tranh cãi về quyền sở hữu trí tuệ trong AI không chỉ diễn ra giữa Mỹ và Trung Quốc.

Ngay tại Mỹ, nhiều doanh nghiệp AI cũng đang đối mặt với các vụ kiện liên quan đến dữ liệu huấn luyện.

Anthropic đã đồng ý chi 1,5 tỷ USD để dàn xếp vụ kiện tập thể do các tác giả cáo buộc công ty sử dụng trái phép sách có bản quyền trong quá trình huấn luyện AI.

Trong khi đó, cuối năm 2023, The New York Times khởi kiện OpenAI và Microsoft với cáo buộc hai công ty sử dụng nội dung báo chí có bản quyền để đào tạo các mô hình trí tuệ nhân tạo mà không được cấp phép.

Các vụ kiện này cho thấy khung pháp lý về AI vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Khi các mô hình AI ngày càng mạnh hơn, tranh chấp về dữ liệu, bản quyền và sở hữu trí tuệ được dự báo sẽ trở thành một trong những vấn đề pháp lý lớn nhất của ngành công nghệ trong những năm tới.