Cách hạn chế tivi thông minh thu thập dữ liệu người dùng

Chiếc tivi trong phòng khách của nhiều gia đình Việt ngày càng có giá bán thấp hơn so với kích thước và tính năng được trang bị. Đổi lại, phần lớn người mua không biết dữ liệu về thói quen xem của họ có thể được thu thập trong quá trình sử dụng.

Người tiêu dùng Việt Nam chọn mua tivi thông minh màn hình lớn tại cửa hàng điện máy.

Một chiếc tivi thông minh hiện nay có thể ghi nhận bạn xem gì, xem khi nào, sử dụng ứng dụng và cổng kết nối nào, rồi gửi những thông tin đó về các máy chủ của nhà sản xuất hoặc đối tác cung cấp dịch vụ.

Người dùng có thể làm gì để giảm việc bị thu thập dữ liệu mà vẫn sử dụng tivi như mong muốn.

ACR vận hành thế nào trên tivi thông minh?

Một trong những công nghệ cho phép tivi thông minh thu thập dữ liệu về thói quen xem là Nhận diện nội dung tự động (ACR). Hệ thống này phân tích một phần hình ảnh hiển thị trên màn hình, tạo mã nhận diện cho nội dung rồi gửi đến máy chủ để đối chiếu với cơ sở dữ liệu và xác định chương trình hoặc video đang phát. ACR hoạt động ở cấp hệ thống của tivi nên có thể nhận diện nội dung phát từ các ứng dụng trực tuyến tích hợp sẵn, tín hiệu truyền hình mặt đất cũng như các thiết bị kết nối qua cổng HDMI như máy chơi game hoặc đầu Blu-ray. Nhờ đó, nền tảng của tivi có thể ghi nhận hầu hết nội dung được hiển thị trên màn hình.

Theo trang chuyên đánh giá thiết bị công nghệ rtings.com, nhóm khảo sát đã thử nghiệm các mẫu tivi từ những thương hiệu và hệ điều hành tivi thông minh lớn để xem việc tắt các thiết lập liên quan tới ACR có tạo ra thay đổi rõ ràng trong hoạt động mạng hay không.

Danh sách các mẫu tivi thông minh được rtings.com thử nghiệm về công nghệ ACR theo dõi người dùng, kèm hệ điều hành tương ứng. Ban biên tập lược trích từ danh sách gốc, chỉ giữ lại các thương hiệu phổ biến tại thị trường Việt Nam. Nguồn: rtings.com

Trong số các thiết bị thử nghiệm, những cái tên phổ biến tại thị trường Việt Nam gồm tivi Samsung S95F chạy Tizen, LG G5 chạy webOS, Sony Bravia 8 II chạy Google TV, TCL QM8K chạy Google TV, Hisense U8QG chạy Google TV, Hisense 32A4NV chạy VIDAA. Nhóm theo dõi lưu lượng mạng bằng phần mềm Wireshark, lần đầu khi cho phép chia sẻ dữ liệu ACR, rồi lần sau khi tắt thiết lập tương ứng hoặc rút lại sự đồng ý.

Theo rtings.com, trên tivi Samsung S95F OLED, Sony Bravia 8 II và LG G5, nhóm khảo sát nhận diện rõ lưu lượng đều đặn gửi tới các dịch vụ liên quan tới ACR. Khi người dùng đồng ý, các tivi thông minh gửi những đợt dữ liệu lặp lại tới những dịch vụ đó, còn sau khi nhóm rút đồng ý hoặc tắt thiết lập tương ứng thì lưu lượng đó dừng lại hoặc thay đổi hẳn. Trên Samsung S95F OLED, lưu lượng gửi tới điểm cuối ACR của Samsung là log-ingestion.samsungacr.com xuất hiện thành những đỉnh nhọn đều đặn khi bật đồng ý ACR, rồi biến mất sau khi nhóm tắt thiết lập quyền riêng tư tương ứng, cả hai lần ghi đều thực hiện khi đang xem nội dung Netflix.

Trên tivi Samsung S95F OLED, lưu lượng gửi tới điểm cuối liên quan tới ACR của Samsung là log-ingestion.samsungacr.com xuất hiện thành những đỉnh nhọn đều đặn khi bật đồng ý ACR. Nguồn: rtings

Mức độ minh bạch về hoạt động thu thập dữ liệu không giống nhau giữa các dòng tivi. Trong quá trình thử nghiệm mẫu TCL QM8K, nhóm nghiên cứu của rtings.com không xác định được luồng dữ liệu riêng của ACR trong dữ liệu ghi nhận bằng Wireshark. Thử nghiệm với Netflix cũng không cho thấy khác biệt rõ ràng về máy chủ nhận dữ liệu hoặc lưu lượng truyền tải giữa trạng thái bật và tắt tùy chọn đồng ý ACR.

Biểu đồ Wireshark so sánh lưu lượng mạng tivi TCL QM8K khi bật và tắt đồng ý ACR trong phép thử Netflix, cho thấy không có thay đổi rõ về lưu lượng dữ liệu giữa hai trường hợp. Nguồn: rtings

Quá trình thử nghiệm cho thấy ACR không chỉ nhận diện nội dung phát từ các ứng dụng tích hợp trên tivi mà còn có thể ghi nhận nội dung từ các thiết bị kết nối bên ngoài như máy chơi game hoặc máy tính thông qua cổng HDMI, qua đó mở rộng phạm vi thu thập dữ liệu tới hầu hết nội dung hiển thị trên màn hình.

ACR theo dõi nội dung từ ứng dụng, truyền hình và thiết bị kết nối

Kết quả thử nghiệm trên mẫu LG G5 cho thấy ACR ở cấp hệ thống của tivi có khả năng nhận diện nội dung từ nhiều nguồn phát khác nhau. Nhóm nghiên cứu rtings.com phát hiện ACR đều tạo lưu lượng mạng gửi dữ liệu trong nhiều trạng thái hoạt động của tivi, gồm chế độ chờ, khi người dùng sử dụng các ứng dụng cài sẵn và khi phát video từ ổ USB.Tuy nhiên, hoạt động của ACR tăng rõ nhất khi tivi nhận tín hiệu từ các thiết bị kết nối qua cổng HDMI. Trong quá trình chơi game trên máy PS5 và lướt web bằng máy tính xách tay kết nối với tivi, nhóm nghiên cứu ghi nhận lưu lượng dữ liệu liên quan đến ACR xuất hiện với tần suất dày hơn và khối lượng truyền tải cũng tăng đáng kể.

Biểu đồ lưu lượng ACR trên tivi LG G5 qua nhiều loại nội dung gồm trạng thái nghỉ, ứng dụng cài sẵn, phát USB và nguồn HDMI, cho thấy phép thử HDMI với PS5 và laptop tạo ra các đỉnh nhọn dày đặc nhất. Nguồn: rtings

Quá trình thử nghiệm cho thấy ACR không chỉ hoạt động với các ứng dụng tích hợp trên tivi mà còn có thể nhận diện nội dung từ các thiết bị kết nối bên ngoài qua cổng HDMI, nhờ đó mở rộng phạm vi thu thập dữ liệu tới hầu hết nội dung hiển thị trên màn hình.

Vì vậy, việc không sử dụng các ứng dụng cài sẵn của tivi không đồng nghĩa người dùng sẽ tránh được hoạt động thu thập dữ liệu, bởi ACR vẫn có thể ghi nhận nội dung khi máy chơi game, máy tính xách tay hoặc các thiết bị phát khác kết nối với tivi qua cổng HDMI.

Kết quả thử nghiệm cho thấy ở những mẫu tivi mà nhóm nghiên cứu của rtings.com xác định được lưu lượng dữ liệu do ACR tạo ra, việc tắt tính năng này thường làm thay đổi loại dữ liệu tivi truyền về máy chủ.

Tuy nhiên, thách thức lớn hơn lại nằm ở trải nghiệm của người dùng, bởi không phải ai cũng biết tivi có thiết lập ACR, hiểu chức năng của thiết lập này hoặc nhận thức được những dữ liệu mà nó kiểm soát. Trong quá trình khảo sát, nhóm nghiên cứu của rtings.com nhận thấy tùy chọn ACR thường được diễn đạt bằng các thuật ngữ kỹ thuật khó hiểu, nằm trong những điều khoản sử dụng hoặc chính sách quyền riêng tư có phạm vi rộng, chỉ xuất hiện sau khi hoàn tất quá trình thiết lập ban đầu, hoặc đi kèm cảnh báo rằng việc tắt tính năng có thể làm mất một số chức năng đã được giới thiệu khi bán sản phẩm.

Samsung lãi kỷ lục quý II nhưng cổ phiếu vẫn lao dốc

Quá trình thử nghiệm cũng cho thấy một số nhà sản xuất còn gắn ACR với các tính năng nâng cao chất lượng hình ảnh và âm thanh. Trên Hisense 32A4NV và TCL QM8K, thông báo thiết lập giải thích rằng việc nhận diện nội dung giúp tự động tối ưu hình ảnh và âm thanh, nhưng không nêu rõ dữ liệu về thói quen xem sẽ được xử lý hoặc sử dụng như thế nào sau khi được truyền khỏi thiết bị.

Cụ thể, Hisense VIDAA gọi tính năng này là Dịch vụ xem nâng cao, TCL gọi là Dịch vụ tương tác, Samsung gọi là Dịch vụ thông tin xem, LG gọi là Thỏa thuận thông tin xem, còn Sony gọi là Samba Interactive TV. Chiếc Hisense 32A4NV và TCL QM8K còn gắn ACR với thiết lập hình ảnh, khi lời nhắc giải thích rằng việc nhận diện nội dung có thể dùng để tự động cải thiện hình ảnh và âm thanh, nhưng lại không nói rõ điều gì khác có thể xảy ra với dữ liệu xem một khi nó rời khỏi ngôi nhà.

Trên hệ sinh thái Google TV, vài mẫu như Sony Bravia 8 II và TCL QM8K cho phép hoàn tất thiết lập ở chế độ tivi cơ bản mà không cần đăng nhập tài khoản Google, mở ra một lối bảo toàn quyền riêng tư rõ hơn nhưng cũng đồng nghĩa từ bỏ các tính năng thông minh, còn chiếc Hisense U8QG không cho lựa chọn tương đương và buộc người dùng đăng nhập tài khoản Google cùng chấp nhận Điều khoản dịch vụ của Google.

Người dùng có thể làm gì để bảo vệ dữ liệu cá nhân?

Theo rtings.com, người dùng có nhiều mức lựa chọn để tăng quyền riêng tư khi sử dụng tivi thông minh. Ở mức cơ bản, người dùng nên tìm và tắt các thiết lập liên quan đến ACR hoặc những tên gọi khác như dữ liệu xem, thông tin xem, dịch vụ tương tác, xem nâng cao, nhận diện nội dung hoặc dữ liệu sử dụng thiết bị và ứng dụng.

Nếu muốn hạn chế việc thu thập dữ liệu hơn nữa, người dùng có thể ngắt kết nối Internet của tivi và chỉ sử dụng thiết bị như một màn hình hiển thị cho các nguồn phát qua cổng HDMI. Việc chuyển sang sử dụng hộp phát trực tuyến độc lập có thể mang lại nhiều lựa chọn hơn, nhưng dữ liệu khi đó vẫn có thể được thu thập bởi nhà cung cấp của thiết bị này thay vì nhà sản xuất tivi.

Theo rtings.com, việc người dùng phải tự tìm hiểu và thay đổi hàng loạt thiết lập để hạn chế thu thập dữ liệu là một yêu cầu vượt quá kỳ vọng đối với một thiết bị giải trí trong gia đình. Việc đồng ý cho thu thập và chia sẻ dữ liệu cần được trình bày cụ thể, tách biệt với các điều khoản khác, cho phép người dùng chủ động lựa chọn và dễ dàng thay đổi quyết định bất cứ lúc nào.

Người mua cũng không nên phải ghi nhớ nhiều tên gọi khác nhau của ACR, tìm kiếm thiết lập trong nhiều lớp trình đơn hoặc chấp nhận từ bỏ những tính năng đã được giới thiệu để bảo vệ quyền riêng tư.