Việt Nam trong chiến lược pin mới của hai tập đoàn Hàn Quốc

Hình ảnh minh họa nhà máy sản xuất vật liệu catốt Pohang của POSCO Future M, nằm trong Khu công nghiệp Yeongil Bay 4, Pohang. Nguồn: POSCO Future M.

Thị trường xe điện thế giới đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh mới, khi các nhà sản xuất không còn chỉ chạy đua về quãng đường di chuyển sau mỗi lần sạc mà ngày càng chú trọng giá thành, tuổi thọ pin và khả năng chủ động nguồn nguyên liệu. Trong bối cảnh đó, thỏa thuận cung ứng 720.000 tấn vật liệu pin giữa hai tập đoàn Hàn Quốc, POSCO Future M và LG Energy Solution, đang thu hút sự quan tâm của ngành công nghiệp năng lượng.

Hyundai dự kiến đầu tư 74 triệu USD vào nhà máy vật liệu pin ở Thái Nguyên

Theo nội dung biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU), POSCO Future M dự kiến cung cấp vật liệu cực âm và cực dương cho LG Energy Solution trong bảy năm, từ 2027 đến 2033. Hai bên đặt mục tiêu hoàn tất hợp đồng ràng buộc chính thức trong năm 2026.

Quy mô 720.000 tấn phản ánh kế hoạch hợp tác dài hạn, nhưng chưa phải khối lượng giao hàng đã được bảo đảm bằng hợp đồng cuối cùng. Dù vậy, định hướng công nghệ của liên minh này đã cho thấy sự thay đổi trong chiến lược sản xuất pin toàn cầu.

Thay vì tập trung hoàn toàn vào những dòng pin có mật độ năng lượng cao và chi phí lớn, hai doanh nghiệp đang mở rộng sang công nghệ lithium sắt photphat (LFP), loại pin có lợi thế về giá thành và độ bền, phù hợp với xe điện phổ thông cũng như các hệ thống lưu trữ điện quy mô lớn.

Vì sao 720.000 tấn vật liệu pin lại quan trọng với xe điện giá rẻ?

Trong một chiếc ô tô điện, bộ pin thường là một trong những bộ phận có chi phí sản xuất cao nhất. Vì vậy, giảm được giá pin sẽ tạo điều kiện để các hãng xe hạ giá bán, mở rộng thị trường và cạnh tranh với phương tiện sử dụng động cơ đốt trong.

Nhiều năm qua, các nhà sản xuất pin Hàn Quốc tập trung vào công nghệ sử dụng niken, coban và mangan (NCM), vốn có ưu thế về mật độ năng lượng. Công nghệ này giúp xe điện có thể đi xa hơn với bộ pin cùng khối lượng, nhưng chi phí nguyên liệu và yêu cầu kiểm soát sản xuất cũng tạo ra áp lực về giá.

Trong khi đó, pin LFP sử dụng lithium, sắt và photphat làm vật liệu chính ở cực dương của pin, thường được gọi là vật liệu catốt. Do không cần niken và coban trong thành phần catốt, công nghệ này có khả năng giảm sự phụ thuộc vào những kim loại có giá thành cao hoặc nguồn cung biến động.

Đổi lại, pin LFP thường có mật độ năng lượng thấp hơn các dòng NCM hiệu suất cao. Điều này có thể khiến bộ pin nặng hơn nếu nhà sản xuất muốn đạt cùng dung lượng lưu trữ. Tuy nhiên, với xe điện đô thị, xe gia đình phổ thông hoặc phương tiện vận tải có hành trình cố định, chi phí và độ bền có thể quan trọng hơn việc đạt quãng đường di chuyển tối đa.

Chính sự thay đổi trong nhu cầu thị trường đã thúc đẩy POSCO Future M điều chỉnh năng lực sản xuất. Doanh nghiệp đang chuyển đổi một phần dây chuyền vật liệu catốt giàu niken tại nhà máy Pohang, Hàn Quốc, sang sản xuất vật liệu LFP.

Theo kế hoạch được công bố, hoạt động cung ứng quy mô lớn cho LG Energy Solution dự kiến bắt đầu từ năm 2027.

Động thái này cho thấy các doanh nghiệp pin Hàn Quốc đang tìm cách mở rộng hiện diện ở phân khúc xe điện phổ thông, nơi giá thành sản phẩm có thể quyết định khả năng tiếp cận hàng triệu khách hàng.

Tuy nhiên, thỏa thuận vật liệu chưa đồng nghĩa giá xe điện sẽ lập tức giảm. Giá bán cuối cùng còn phụ thuộc vào quy mô sản xuất, thiết kế bộ pin, chi phí vận chuyển, chính sách thuế và chiến lược kinh doanh của từng hãng xe.

Một điểm quan trọng khác là khả năng chủ động nguyên liệu. Tập đoàn POSCO đang tận dụng nguồn lithium từ các dự án khai thác nước muối tại Argentina để phát triển quy trình sản xuất vật liệu LFP có chi phí cạnh tranh hơn.

Về dài hạn, tập đoàn cũng dự kiến tăng cường sử dụng kim loại thu hồi từ pin đã qua sử dụng trong sản xuất vật liệu NCM. Nếu triển khai hiệu quả, chiến lược này có thể giảm áp lực nhập khẩu nguyên liệu mới, đồng thời hình thành chuỗi cung ứng pin có tính tuần hoàn cao hơn.

Từ xe điện đến trung tâm dữ liệu AI, Việt Nam xuất hiện ở đâu?

Điểm đáng quan tâm của thỏa thuận giữa POSCO Future M và LG Energy Solution là vật liệu pin không chỉ phục vụ ô tô điện. Hai doanh nghiệp còn đặt mục tiêu cung ứng cho hệ thống lưu trữ năng lượng, lĩnh vực đang mở rộng cùng nhu cầu phát triển trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI).

Các trung tâm dữ liệu hiện đại cần nguồn điện ổn định để vận hành máy chủ, thiết bị mạng và hệ thống làm mát liên tục. Khi quy mô tính toán AI tăng lên, yêu cầu bảo đảm nguồn điện cũng trở nên khắt khe hơn.

Trong hệ thống hạ tầng này, pin lưu trữ có thể hỗ trợ duy trì nguồn điện trong những khoảng thời gian nhất định, giảm biến động công suất hoặc phối hợp với các nguồn điện tái tạo. Tuy nhiên, pin không thể thay thế hoàn toàn nguồn điện chính và hệ thống điện dự phòng dài hạn của trung tâm dữ liệu.

Đối với các hệ thống lưu trữ cố định, pin LFP có lợi thế nhờ tuổi thọ chu kỳ và chi phí. Khác với ô tô, nơi trọng lượng pin ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành, hệ thống lưu trữ đặt tại nhà máy hoặc trung tâm dữ liệu có thể ưu tiên độ bền và giá thành trên mỗi đơn vị điện năng lưu trữ. Điều này mở ra thị trường tiêu thụ vật liệu pin rộng hơn nhiều so với ngành ô tô.

Bên cạnh vật liệu catốt LFP, POSCO Future M còn dự kiến cung cấp vật liệu anốt bằng than chì tổng hợp cho LG Energy Solution. Đây là vật liệu được sử dụng phổ biến ở cực âm của pin lithium-ion, đóng vai trò tiếp nhận và giải phóng ion lithium trong quá trình sạc, xả.

Than chì tổng hợp có thể được thiết kế để đáp ứng các yêu cầu về hiệu suất, độ ổn định và tuổi thọ pin. Tuy nhiên, khả năng sạc nhanh còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác, bao gồm cấu trúc điện cực, chất điện phân, thiết kế cell pin và hệ thống quản lý nhiệt. Việt Nam xuất hiện trong kế hoạch sản xuất than chì tổng hợp của POSCO Future M, bên cạnh các cơ sở tại Hàn Quốc.

Đây là chi tiết có ý nghĩa đối với ngành công nghiệp hỗ trợ xe điện trong nước. Nếu hoạt động sản xuất và cung ứng được triển khai đúng kế hoạch, Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào một công đoạn của chuỗi giá trị pin, thay vì chỉ là thị trường tiêu thụ xe điện hoặc địa điểm lắp ráp sản phẩm cuối cùng.

Dù vậy, thông tin hiện có chưa xác định rõ công suất, địa điểm cụ thể, vốn đầu tư và tỷ trọng vật liệu sẽ được sản xuất tại Việt Nam trong tổng khối lượng 720.000 tấn. Vì thế, chưa có cơ sở để khẳng định Việt Nam sẽ trở thành trung tâm sản xuất chính của thỏa thuận này.

Về triển vọng dài hạn, sự hiện diện của các nhà sản xuất vật liệu pin quốc tế có thể tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia cung ứng thiết bị, cơ khí chính xác, tự động hóa, xử lý môi trường và dịch vụ kỹ thuật. Tuy nhiên, mức độ hưởng lợi phụ thuộc vào tỷ lệ nội địa hóa và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của từng nhà cung cấp.

Song song với việc mở rộng sản xuất, POSCO Future M và LG Energy Solution cũng có kế hoạch hợp tác nghiên cứu các công nghệ pin thế hệ tiếp theo, gồm pin ion natri, vật liệu catốt siêu niken và vật liệu anốt silicon.

Pin ion natri sử dụng natri thay cho lithium làm ion mang điện tích. Công nghệ này có tiềm năng giảm sự phụ thuộc vào lithium, nhưng vẫn phải giải quyết những hạn chế về mật độ năng lượng, hiệu suất và khả năng thương mại hóa ở từng ứng dụng.

Trong khi đó, vật liệu anốt silicon được nghiên cứu nhằm tăng dung lượng lưu trữ của pin, còn công nghệ siêu niken tiếp tục phục vụ phân khúc đòi hỏi mật độ năng lượng cao.

Việc cùng phát triển nhiều công nghệ cho thấy hai tập đoàn không đặt toàn bộ tương lai vào một loại pin duy nhất, mà muốn xây dựng danh mục sản phẩm đáp ứng các nhu cầu khác nhau.

Ở góc độ cạnh tranh, POSCO Future M đang mở rộng quan hệ cung ứng với cả ba nhà sản xuất pin lớn của Hàn Quốc. Trước thỏa thuận với LG Energy Solution, doanh nghiệp đã công bố hợp đồng cung ứng vật liệu LFP với SK On trị giá khoảng 1.100 tỷ won và Samsung SDI trị giá khoảng 6.051,5 tỷ won. Tổng giá trị hai hợp đồng đạt khoảng 7.151,5 tỷ won.

Những thỏa thuận này cho thấy cuộc cạnh tranh trong ngành pin đang dịch chuyển mạnh sang khả năng kiểm soát chi phí, bảo đảm nguồn nguyên liệu và đa dạng hóa thị trường tiêu thụ.

Với Việt Nam, câu chuyện 720.000 tấn vật liệu pin không đơn thuần là một hợp tác thương mại giữa hai tập đoàn Hàn Quốc. Nó còn đặt ra câu hỏi về khả năng tham gia chuỗi cung ứng công nghệ cao, từ sản xuất vật liệu, tái chế pin đến phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng phục vụ công nghiệp và hạ tầng số.

Trong giai đoạn xe điện phổ thông ngày càng được quan tâm và trung tâm dữ liệu cần nhiều giải pháp bảo đảm nguồn điện, doanh nghiệp nào kiểm soát tốt công nghệ, nguyên liệu và giá thành sẽ có lợi thế cạnh tranh. Đối với Việt Nam, cơ hội sẽ lớn hơn nếu hoạt động đầu tư vật liệu pin kéo theo sự phát triển của các nhà cung cấp trong nước, thay vì chỉ dừng lại ở khâu sản xuất theo đơn đặt hàng.