GSMA vạch lộ trình Mobile AI

5G hội tụ AI tạo ra kỷ nguyên Mobile AI

Theo Báo cáo Mobile AI, nền kinh tế số toàn cầu đang bước vào giai đoạn định hình lại bởi hai xu hướng công nghệ lớn cùng lúc phát triển mạnh và thúc đẩy lẫn nhau. Xu hướng thứ nhất là sự phủ sóng rộng khắp của mạng 5G: tính đến cuối năm 2025, thế giới đã vận hành 384 mạng 5G thương mại, số thuê bao vượt mốc 3 tỷ người dùng. Dự báo từ Omdia cho thấy đến năm 2030, tổng kết nối 5G toàn cầu đạt 8,8 tỷ, chiếm hơn 60% tổng lưu lượng di động. Xu hướng thứ hai là sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI), đặc biệt sau khi các mô hình ngôn ngữ lớn lan ra ngoài phạm vi nghiên cứu, tiếp cận hàng tỷ người dùng thông thường.

Khi hai xu hướng này gặp nhau, GSMA và GTI gọi hiện tượng đó là "Mobile AI". Đây là sự kết hợp căn bản ở tầng kiến trúc, nơi hai công nghệ tái cấu trúc lẫn nhau từ bên trong, mạng di động nuôi dưỡng trí tuệ số trong khi trí tuệ số liên tục tối ưu hóa chính mạng lưới đó.

Báo cáo kinh tế di động GSMA 2025 ghi nhận ngành di động toàn cầu tạo ra 6,5 nghìn tỷ USD giá trị gia tăng trong năm 2024, tương đương 5,8% GDP toàn cầu. Mức đóng góp đó dự kiến tăng lên gần 11 nghìn tỷ USD vào năm 2030, nâng tỷ trọng trong GDP toàn cầu lên 8,4%. Tổng chi đầu tư của các nhà mạng trên toàn thế giới trong giai đoạn 2024–2030 ước tính 1,3 nghìn tỷ USD.

GSMA/GTI xây dựng khung tư duy cấu trúc cho Mobile AI theo mô hình "Ba lớp, Bốn chiều". Đây là bản thiết kế kỹ thuật cho cả một hệ sinh thái công nghiệp trị giá nhiều nghìn tỷ USD, hoàn toàn có thể triển khai trong thực tế.

Kiến trúc AI di động ba lớp, bốn chiều. Nguồn: GSMA

Ba lớp dọc kết nối từ hạ tầng vật lý đến giá trị ứng dụng thực tế, trong đó lớp nền tảng tích hợp khả năng kết nối khắp nơi, năng lực tính toán dị cấu và trí tuệ phối hợp, lớp thực thi đóng gói các năng lực đó thành đơn vị chức năng có thể triển khai và tương tác được, còn lớp ứng dụng chuyển hóa tất cả thành giá trị kinh tế và xã hội cụ thể trong từng lĩnh vực.

Bốn chiều ngang vận hành đồng thời và liên tục thúc đẩy lẫn nhau, gồm chiều "Trí tuệ phục vụ mạng" với trí tuệ nhân tạo tự động hóa hoàn toàn quy trình quy hoạch, vận hành, bảo trì và tối ưu mạng lưới, chiều "Mạng phục vụ trí tuệ" với hạ tầng di động đáp ứng nhu cầu truyền dữ liệu, phối hợp tính toán và truy cập phổ cập của các ứng dụng thông minh, chiều "Thiết bị và tác nhân thông minh di động" bao gồm robot, điện thoại thông minh, kính thực tế tăng cường và thiết bị IoT đa dạng, và chiều ứng dụng Mobile AI trong từng ngành dọc từ sản xuất thông minh đến y tế chính xác.

Bốn chiều kể trên tạo thành vòng lặp tiến hóa khép kín, trong đó lớp nền tảng liên tục cải tiến thúc đẩy lớp thực thi đổi mới, còn lớp ứng dụng phản hồi nhu cầu thực tế ngược trở lại định hướng phát triển công nghệ gốc.

Mạng lưới tự vận hành nhờ trí tuệ nhân tạo

Báo cáo phân tích sâu cách trí tuệ nhân tạo thay đổi căn bản cách mạng lưới tự vận hành. Hiện tại, phần lớn hệ thống trí tuệ trong mạng 5G hoạt động như "công cụ bổ trợ", chỉ dự đoán sự cố dựa trên dữ liệu lịch sử và thiếu khả năng thích nghi động với các tình huống mới phát sinh.

6G là 'trụ cột' của trí tuệ nhân tạo

Mobile AI thay thế mô hình đó bằng kiến trúc trí tuệ nội sinh, trong đó trí tuệ nhân tạo trở thành thành phần gốc của cấu trúc mạng thay vì lớp chức năng tùy chọn. Hệ thống xây dựng biểu đồ suy luận nhân quả theo thời gian thực, chủ động dự báo rủi ro trước khi sự cố xảy ra. Vòng khép kín "Cảm nhận - Phân tích - Quyết định - Thực thi" tự động hoàn thành toàn bộ các tác vụ từ thu thập số liệu, nhận dạng bất thường, tạo chiến lược đến điều phối thiết bị mà không cần bất kỳ can thiệp thủ công nào.

Omdia khảo sát toàn cầu năm 2025 cho thấy 40% nhà mạng đã triển khai thương mại hoặc thử nghiệm giải pháp mạng tự trị dựa trên tác nhân thông minh, trong khi thêm 34% lên kế hoạch khởi động trong hai năm tới.

Chiều "Mạng phục vụ trí tuệ" đặt ra yêu cầu trực tiếp với phần cứng và kiến trúc truyền dẫn, khác hoàn toàn so với chiều "Trí tuệ phục vụ mạng" chỉ tập trung vào phần mềm. Các thiết bị thông minh thế hệ mới như robot thể hiện thông minh, điện thoại tích hợp trí tuệ nhân tạo và kính thông minh tạo ra mẫu lưu lượng hoàn toàn khác so với các thiết bị truyền thống.

Hình minh họa

Robot điều khiển từ xa đòi hỏi độ trễ siêu thấp cho lệnh điều khiển thời gian thực, đồng thời cần băng thông lớn để truyền video độ phân giải cao và dữ liệu cảm biến. Điện thoại AI xử lý theo ba hướng: trực tiếp trên thiết bị (độ trễ thấp, bảo mật cao), trên đám mây (sức mạnh tính toán lớn) hoặc theo mô hình lai (cân bằng cả hai). Kính thông minh phụ thuộc vào truyền dữ liệu đa phương thức liên tục.

Để đáp ứng, mạng 5G Advanced tập trung nâng cấp theo ba hướng đồng thời: tăng cường kết nối đa chiều, bảo đảm chất lượng chi tiết theo từng luồng dữ liệu và phối hợp liên lớp giữa mạng, dịch vụ và thiết bị đầu cuối. Công nghệ kết hợp tải lên nhiều sóng mang (Uplink Carrier Aggregation) và Supplemental Uplink mang lại băng thông cực lớn kèm độ trễ thấp, hỗ trợ truyền video HD, dữ liệu cảm biến và lệnh điều khiển thiết bị thông minh theo thời gian thực.

MWC 2026: Khi AI chiếm ngôi 5G

Dữ liệu khảo sát người dùng toàn cầu của Omdia năm 2025 cho thấy 75% người được hỏi đã sử dụng ứng dụng GenAI trong cuộc sống hàng ngày, công việc hoặc giao tiếp xã hội, trong đó 38% chọn phiên bản trả phí cao cấp. Điện thoại thông minh trở thành phương tiện chính để người dùng tiếp cận dịch vụ GenAI, với 48% dùng ứng dụng GenAI di động cho tìm kiếm văn bản, 14% hội thoại với tác nhân thông minh di động, 7% tạo hình ảnh và 5% tạo video rồi đăng tải trực tuyến. Con số 29% người dùng toàn cầu bày tỏ mong muốn gộp dịch vụ đăng ký ứng dụng GenAI vào gói cước di động cho thấy hướng kinh doanh mới đang hình thành rất rõ cho các nhà mạng.

Mức độ thông minh của thiết bị được chia thành 5 cấp độ: từ Cấp 1 (L1) đến Cấp 5 (L5). Nguồn: GSMA

Phía doanh nghiệp, thị trường phần mềm GenAI dự kiến tăng từ 14,2 tỷ USD năm 2024 lên 101,3 tỷ USD năm 2029 và đạt 122,8 tỷ USD vào năm 2030. Phân khúc tác nhân thông minh tăng tốc nhanh hơn toàn thị trường, từ 159 triệu USD năm 2024 vọt lên 1,51 tỷ USD năm 2025 và có thể đạt 41,77 tỷ USD năm 2030, nâng tỷ trọng trong thị trường GenAI từ 6% lên 31% chỉ trong vòng năm năm.

Khảo sát chuyên sâu của GSMA năm 2025 với 5.320 doanh nghiệp tại 32 quốc gia và 10 ngành dọc cho thấy các doanh nghiệp lên kế hoạch đầu tư khoảng 10% doanh thu vào chuyển đổi số trong giai đoạn 2025–2030, trong đó đầu tư vào trí tuệ nhân tạo đứng đầu danh sách ưu tiên. Hơn 90% doanh nghiệp được khảo sát xác nhận GenAI có ý nghĩa chiến lược then chốt cho hành trình chuyển đổi số của họ.

Thiết bị thông minh dẫn dắt hệ sinh thái Mobile AI

Báo cáo phân tích sự tiến hóa của thiết bị đầu cuối thông minh, từ thiết bị phụ thuộc vào lệnh sang tác nhân tự chủ có khả năng suy luận và hành động độc lập. Omdia dự báo đến năm 2028, điện thoại thông minh tích hợp năng lực GenAI chiếm hơn 54% tổng lượng điện thoại xuất xưởng toàn cầu.

Robot thể hiện thông minh (embodied intelligent robots) là minh chứng rõ nhất cho xu hướng này. Các hệ thống này nhúng trí tuệ vào thế giới vật lý, đòi hỏi vòng khép kín "Cảm nhận - Quyết định - Hành động" hoạt động với độ trễ cực thấp và độ tin cậy cực cao. Omdia dự báo đến năm 2035, lượng robot thể hiện thông minh đa năng xuất xưởng đạt 2,6 triệu đơn vị, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm 85% trong mười năm liên tiếp.

Mẫu Robot cảnh sát thông minh R001 (Wuyou)

Để phân loại mức độ thông minh của thiết bị đầu cuối, sách trắng đưa ra thang năm cấp độ, từ cấp 1 với thiết bị chỉ phản ứng theo lệnh đơn, cấp 2 hiểu lệnh và ý định đơn giản để hoàn thành tác vụ xác định trước, cấp 3 hiểu toàn diện ý định người dùng và tự phân rã điều phối tác vụ phức tạp. Đây là mức độ các tác nhân thông minh hiện đang tăng tốc phát triển, cấp 4 cung cấp dịch vụ tùy chỉnh ngang tầm chuyên gia con người, đến cấp 5 vượt qua chuyên gia và đạt tự chủ toàn diện. Dự báo đến năm 2030, thiết bị đầu cuối sẽ phổ biến ở cấp 4.

Mobile AI không dừng lại ở cấp độ thiết bị hay mạng lưới. Báo cáo phân tích chi tiết sáu lĩnh vực ứng dụng trọng điểm, mỗi lĩnh vực đặt ra bộ yêu cầu kỹ thuật riêng biệt.

Trong sản xuất thông minh, kiến trúc "suy luận trên thiết bị kết hợp phối hợp cạnh mạng" cho phép hoàn thành nhận dạng lỗi và cảnh báo bất thường trong vòng mili giây mà không cần kết nối đám mây. Hệ thống xử lý dữ liệu nhạy cảm tại chỗ hoặc tại nút tính toán cạnh (MEC), chỉ gửi kết quả cuối lên trung tâm, bảo đảm riêng tư và an toàn thông tin tuyệt đối.

5G thúc đẩy giao thông đô thị thông minh tại Việt Nam

Trong giao thông thông minh, kiến trúc Xe-Đường-Đám mây tích hợp triển khai trí tuệ trực tiếp trên xe để xử lý nhận thức và quyết định lái, bảo đảm an toàn ngay cả khi mạng yếu hoặc mất kết nối. Công nghệ C-V2X cho phép xe và thiết bị bên đường giao tiếp trực tiếp, khắc phục điểm mù nhận thức của từng phương tiện riêng lẻ, mở đường cho lộ trình tự lái cấp độ L3/L4 và mô hình kinh doanh "Robotaxi" thuê xe theo nhu cầu.

Trong y tế thông minh, thiết bị đầu cuối hỗ trợ chẩn đoán tích hợp thuật toán giúp bác sĩ tuyến cơ sở chụp góc khám tối ưu theo thời gian thực và tự động đo các chỉ số quan trọng. Trước khi nhập viện, thiết bị AI cạnh mạng nén và ưu tiên truyền thông tin cảnh báo nguy cấp, cung cấp khuyến nghị sơ cứu tức thời. Thiết bị đeo tay phân tích xu hướng dữ liệu để cảnh báo sớm nguy cơ sức khỏe, đồng thời bảo vệ dữ liệu y tế qua công nghệ truyền tải mã hóa.

Ba thách thức Mobile AI gặp phải hiện nay

Bản đồ công nghệ đổi mới AI di động. Nguồn: GSMA

Về hạ tầng, nút thắt băng thông tải lên, lưu lượng đông-tây ngày càng tăng giữa các tác nhân thông minh và yêu cầu độ trễ siêu thấp của trí tuệ số phân tán đang gây áp lực lớn lên kiến trúc mạng hiện tại. Omdia dự báo tốc độ tăng trưởng kép hàng năm của lưu lượng mạng liên quan đến trí tuệ số toàn cầu đạt 73% trong giai đoạn 2025–2033, với điểm giao cắt lịch sử vào năm 2031 khi lưu lượng trí tuệ số vượt qua lưu lượng ứng dụng truyền thống. Lưu lượng trí tuệ số mới đổ về phía cạnh mạng tăng với tốc độ kép 130% trong cùng giai đoạn.

Về tiêu chuẩn, sự phân mảnh trong giao thức tác nhân thông minh, định dạng dữ liệu không đồng bộ và đặc tả giao diện lập trình chưa trưởng thành đang đẩy chi phí tích hợp lên cao. Nếu không có tiêu chuẩn chung, các dịch vụ bắc cầu qua nhiều nhà cung cấp hoặc nhiều thị trường sẽ gặp rào cản chi phí nghiêm trọng.

Khả năng thâm nhập thị trường của Starlink và cách thức tiếp cận làm chủ công nghệ của Việt Nam

Về thương mại hóa, cơ chế chia sẻ giá trị giữa các bên trong chuỗi giá trị vẫn chưa rõ ràng. Nhiều giải pháp chưa giải quyết đúng điểm đau của ngành, khiến tiềm năng kinh tế của trí tuệ số chưa được giải phóng toàn diện.

Sau khi chỉ ra ba nhóm thách thức lớn về hạ tầng, tiêu chuẩn và thương mại hóa, GSMA và GTI tiến thêm một bước, đưa ra sáu khuyến nghị hành động cụ thể gửi đến từng mắt xích trong chuỗi giá trị Mobile AI, từ nhà hoạch định chính sách, nhà mạng, nhà sản xuất thiết bị đến các công ty phần mềm và người dùng doanh nghiệp.

Báo cáo Mobile AI của GSMA và GTI tháng 3/2026 đã phác thảo rõ lộ trình từ hạ tầng vật lý đến giá trị ứng dụng của kỷ nguyên hội tụ mạng di động và trí tuệ nhân tạo. Các con số định lượng trong báo cáo, từ 8,8 tỷ kết nối 5G năm 2030, thị trường tác nhân thông minh 41,77 tỷ USD cùng năm, đến mức đóng góp 11 nghìn tỷ USD cho GDP toàn cầu, vẽ ra quy mô của cuộc chuyển đổi sắp diễn ra.

Cuộc chuyển đổi đó diễn ra nhanh hay chậm, rộng hay hẹp, phụ thuộc vào mức độ đầu tư hạ tầng, chính sách phổ tần, sự phối hợp xây dựng tiêu chuẩn và khả năng từng mắt xích trong chuỗi giá trị, gồm nhà mạng, nhà sản xuất thiết bị, công ty phần mềm và cơ quan quản lý, thiết lập được cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng và bền vững.

GSMA vạch sáu vấn đề cho chính phủ, nhà mạng và doanh nghiệp để hiện thực hóa Mobile AI Thứ nhất, xây dựng đồng thuận chiến lược: các nhà hoạch định chính sách cần tối ưu quy hoạch phổ tần, kích hoạt tài nguyên dữ liệu và hoàn thiện khung quản trị; các nhà mạng cần gia tốc chuyển đổi thành nhà cung cấp công nghệ tích hợp (TechCo). Thứ hai, xây dựng hệ thống tiêu chuẩn toàn cầu thống nhất: các tổ chức quốc tế như GSMA, GTI, ITU và 3GPP cần phối hợp thiết lập tiêu chuẩn phân loại thông minh cho thiết bị đầu cuối, quy tắc gán nhãn nội dung do trí tuệ số tạo ra và yêu cầu kiểm soát an toàn từ xa cho xe và robot tự trị. Thứ ba, quy hoạch và tối ưu hóa phổ tần: đẩy nhanh triển khai băng tần 6 GHz và sóng mili-mét, phối hợp phổ tần tiềm năng cho 6G để đảm bảo dung lượng dài hạn. Thứ tư, củng cố phát triển hạ tầng: xây dựng kết nối thế hệ tiếp theo với độ trễ xác định siêu thấp, năng lực tải lên lớn, kết nối liên tục và độ tin cậy cực cao. Dự báo của Omdia cho thấy đến năm 2029, các mạng 6G đầu tiên bắt đầu vận hành, đến năm 2030 đạt 289 triệu kết nối và tăng lên 3,5 tỷ kết nối vào năm 2035, chiếm 22,3% tổng kết nối di động toàn cầu. Đầu tư hạ tầng RAN toàn cầu dự kiến tăng từ 40 tỷ USD năm 2030 lên 250 tỷ USD năm 2035. Thứ năm, kích hoạt dữ liệu như nhân tố sản xuất cốt lõi: thúc đẩy luồng dữ liệu xuyên miền và xuyên biên giới an toàn, xây dựng thị trường tập dữ liệu theo từng ngành để thúc đẩy mô hình kinh doanh "mạng + tính toán + dữ liệu" kết hợp. Thứ sáu, thúc đẩy vòng tuần hoàn đổi mới ngành: khuyến khích ứng dụng mở giao diện lập trình cho phép hiểu ý định xuyên ứng dụng và điều phối tác vụ, từ đó giải phóng toàn bộ tiềm năng của công nghệ tác nhân thông minh.

Ericsson vận hành thành công mạng 6G ngoài phòng thí nghiệm Ericsson vận hành thành công hệ thống 6G giai đoạn trước thương mại qua sóng vô tuyến tại bang Texas, Hoa Kỳ, sử dụng băng ...

Từ AI đến 6G và robot: Ba xu hướng công nghệ định hình tương lai tại MWC 2026 Hội nghị Di động Thế giới Mobile World Congress 2026 (MWC 2026) vừa khép lại tại Barcelona, Tây Ban Nha, với chủ đề “Kỷ nguyên ...

Khát vọng 6G và cách thức tiếp cận công nghệ 6G Sở KH&CN TPHCM đã đề nghị Viettel, VNPT, MobiFone nghiên cứu, thí điểm 6G. Tuy nhiên, chính các doanh nghiệp này cũng thừa nhận những ...