Việt Nam tăng tốc làm chủ AI và 5G lõi

Tại buổi Họp báo thường kỳ tháng 5/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) cho biết Việt Nam đang tăng tốc chiến lược làm chủ AI, công nghệ lõi và hạ tầng 5G thế hệ mới nhằm chuyển dịch từ mô hình gia công công nghệ sang tự chủ công nghệ. Chuyển động quan trọng nhất thể hiện ở định hướng đưa công nghệ chiến lược gắn trực tiếp với sản phẩm cụ thể, doanh nghiệp cụ thể và năng lực tự chủ cụ thể.

Quang cảnh buổi Họp báo thường kỳ tháng 5 của Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức

Trong nhóm nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược, Bộ KH&CN được giao trực tiếp ba nhiệm vụ nền tảng gồm AI tự chủ, công nghệ lõi và hạ tầng mạng 5G thế hệ mới. Việt Nam xác lập mục tiêu phát triển tới tầng công nghệ lõi, hướng vào năng lực thiết kế, làm chủ và hình thành hệ sinh thái công nghệ mang dấu ấn Việt Nam.

Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện chương trình công nghệ chiến lược bằng nhiệm vụ xây dựng năng lực trí tuệ nhân tạo quốc gia tự chủ, tập trung phát triển mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, trợ lý ảo, AI chuyên ngành, AI tích hợp ngay trên thiết bị cùng các nền tảng phục vụ nghiên cứu, huấn luyện và đánh giá AI. Qua đó thể hiện định hướng đưa Việt Nam thoát khỏi vai trò thị trường tiêu thụ công nghệ nước ngoài trong bối cảnh dữ liệu và trí tuệ nhân tạo đang trở thành công cụ cạnh tranh toàn cầu, nơi sự phụ thuộc vào nền tảng ngoại có thể kéo theo rủi ro về dữ liệu, chi phí vận hành và năng lực tự chủ công nghệ.

FPT công bố triển khai hạ tầng AI thế hệ mới tại FPT AI Factory. Ảnh: FPT

Bộ Khoa học và Công nghệ đánh giá nếu không từng bước làm chủ công nghệ lõi, Việt Nam sẽ khó nâng cao năng suất và tiếp tục phụ thuộc vào nhập khẩu công nghệ trong các lĩnh vực trọng yếu.

AI và Starlink đang buộc ngành viễn thông Việt Nam thay đổi

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp Việt đã tham gia vào hệ sinh thái này, Viettel đang phát triển mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, trợ lý ảo, AI camera và bản sao số, FPT tham gia AI, bán dẫn và nền tảng số. VNPT, CMC, Zalo, VinAI phát triển các nền tảng AI, điện toán đám mây và dữ liệu. Tuy nhiên, khoảng cách từ nghiên cứu đến thị trường vẫn là thách thức lớn khi Việt Nam phải đồng thời giải bài toán chuyển năng lực nghiên cứu thành năng lực công nghiệp, hình thành sản phẩm thương mại có khả năng cạnh tranh và xây dựng được thị trường đủ rộng để nuôi sống hệ sinh thái công nghệ trong nước.

Bộ Khoa học và Công nghệ đang đẩy mạnh nâng tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm công nghệ chiến lược thông qua mục tiêu làm chủ chip chuyên dụng, AI camera xử lý tại thiết bị, UAV và robot tự hành. Định hướng đó cho thấy ngành công nghệ Việt Nam bắt đầu dịch chuyển sang các tầng giá trị cao hơn, trong nhiều năm, doanh nghiệp Việt chủ yếu tham gia các khâu giá trị thấp như lắp ráp hoặc gia công phần mềm. Nay định hướng mới yêu cầu doanh nghiệp tiến lên các khâu có giá trị cao hơn như nghiên cứu, thiết kế, tích hợp và phát triển thương hiệu.

Ông Lương Việt Quốc, Giám đốc Công ty Real-time Robotics Việt Nam (áo đen) nhận định TP.HCM có nhiều lợi thế phát triển UAV và ứng dụng giao hàng bằng UAV. (Ảnh: T.H)

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số sẽ không chạy theo việc ban hành thêm nhiều cơ chế mới mà tập trung chuyển các chính sách hiện có thành nhiệm vụ cụ thể gắn trực tiếp với nhu cầu thị trường và năng lực doanh nghiệp trong nước. Qua đó cho thấy cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu đang bước vào giai đoạn quyết liệt hơn khi AI, bán dẫn và mạng thế hệ mới tăng tốc phát triển, còn Việt Nam nếu tiếp tục đứng ở các khâu giá trị thấp sẽ đối mặt nguy cơ tụt xa hơn về năng lực công nghệ và khả năng cạnh tranh.

Trong nhóm công nghệ chiến lược, UAV đang trở thành một trong những lĩnh vực doanh nghiệp Việt đã hình thành được năng lực công nghệ ban đầu. Đại diện Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ, Bộ KH&CN cho biết tỷ lệ giá trị Việt Nam trong giá thành UAV hiện trung bình khoảng 70%, một số sản phẩm đã xuất khẩu sang Mỹ và châu Âu, các doanh nghiệp Việt đã tham gia sâu hơn vào thiết kế, tích hợp hệ thống, điều khiển bay, AI tại thiết bị, vật liệu và phần mềm thay vì chỉ lắp ráp.

UAV đang mở rộng nhanh sang nhiều lĩnh vực dân sự khi Bộ KH&CN xác định có thể ứng dụng trong nông nghiệp, logistics, cứu hộ, môi trường và đô thị thông minh, đồng thời Việt Nam cũng bắt đầu xây dựng hệ thống quản lý bay quốc gia UTM (hệ thống quản lý giao thông cho thiết bị bay không người lái) nhằm phục vụ quản lý vùng trời và phát triển kinh tế tầm thấp. Qua đó mở ra khả năng hình thành một thị trường công nghệ mới cho doanh nghiệp nội địa nếu triển khai hiệu quả trong bối cảnh cuộc đua UAV toàn cầu vẫn chưa hoàn toàn phân định vị thế dẫn đầu.

Song song với AI và UAV, Việt Nam cũng tăng tốc chiến lược làm chủ thiết bị, phần mềm và các cấu phần lõi của mạng 5G đồng thời chuẩn bị nền tảng công nghệ 6G, trong đó mục tiêu phủ sóng 5G tới 99% dân số vào năm 2030 cho thấy hạ tầng số đang trở thành nền móng của kinh tế số và quản trị số, còn năng lực tự chủ công nghệ mạng mới là yếu tố quyết định vị thế cạnh tranh thay vì chỉ chạy theo tốc độ phủ sóng.

Hạ tầng số, dữ liệu số và mạng 5G đang tạo nền tảng cho kinh tế số phát triển theo mục tiêu Nghị quyết 57-NQ/TW.

Khi hạ tầng số trở thành huyết mạch của nền kinh tế, việc phụ thuộc hoàn toàn vào thiết bị và phần mềm nước ngoài sẽ kéo theo rủi ro về an ninh dữ liệu và chi phí vận hành dài hạn. Bộ KH&CN cho biết việc lựa chọn công nghệ chiến lược sẽ không chạy theo phong trào hay xu hướng quốc tế mà phải chứng minh được tác động đến tăng trưởng, năng suất và tự chủ công nghệ. Đây có thể xem là thay đổi đáng chú ý nhất trong tư duy phát triển công nghệ hiện nay, Việt Nam bắt đầu chuyển từ tư duy ứng dụng sang tư duy làm chủ công nghệ.

Hướng đi này yêu cầu doanh nghiệp trong nước phải đầu tư lớn hơn, mở rộng quy mô thị trường và nâng cao năng lực công nghệ. Nếu chúng ta tiếp tục đứng ngoài phần lõi của công nghệ, Việt Nam sẽ khó tạo ra những doanh nghiệp công nghệ thực sự cạnh tranh trong thập niên tới. Do đó, cần có chính sách khuyến khích đầu tư mạo hiểm, chương trình đào tạo nhân lực chất lượng cao và cơ chế hợp tác công, tư để thúc đẩy nghiên cứu, phát triển, bảo đảm các doanh nghiệp nội địa có thể tham gia và dẫn dắt chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.