Trước thềm cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 (dự kiến diễn ra ngày 15.3.2026), phóng viên Điện tử và Ứng dụng đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Thường Lạng – Chuyên gia kinh tế, Viện thương mại và Kinh tế Quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân đánh giá về ý nghĩa của cuộc bầu cử và kỳ vọng đối với Quốc hội nhiệm kỳ tới trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao hai con số.

PV: Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao và thúc đẩy chuyển đổi số, Quốc hội khóa XVI được kỳ vọng sẽ trở thành một Quốc hội kiến tạo, đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế và mở đường cho các động lực phát triển mới. Ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội năm 2026 và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh cải cách thể chế và đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 được tổ chức cùng một ngày trên phạm vi cả nước vào ngày 15 tháng 3 năm 2026 trong bối cảnh công cuộc đổi mới ở nước ta sau 40 năm đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội.

Cũng là thời điểm nước ta đang tích cực triển khai việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tổ chức lại địa giới hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp bảo đảm tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả để tiến vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

Đây là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, diễn ra ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, là bước cụ thể hóa nghị quyết gắn liền với công tác cán bộ của Đảng, liên quan đến trách nhiệm của các cấp, các ngành; là nơi để cử tri phát huy quyền làm chủ của công dân, lựa chọn bầu ra những người tiêu biểu, xứng đáng, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của mình trong Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ mới.

Theo tôi, cuộc bầu cử Quốc hội khoá XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Từ trước đến nay, các kỳ bầu cử Quốc hội của chúng ta đều được tổ chức rất chặt chẽ, bài bản và đúng quy trình. Tuy nhiên, điểm đặc biệt của cuộc bầu cử lần này nằm ở bối cảnh đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới – có thể gọi là “kỷ nguyên vươn mình” của dân tộc.

Ảnh minh họa.

Hiện nay, Việt Nam đang tiến hành nhiều cải cách mạnh mẽ như tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia, đồng thời đặt ra những mục tiêu phát triển, tăng trưởng rất cao trong thời gian tới. Trong bối cảnh đó, vai trò của Quốc hội – cơ quan lập pháp cao nhất của Nhà nước càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Tôi kỳ vọng Quốc hội khóa tới sẽ quán triệt mạnh mẽ các nguyên tắc phát triển, nguyên tắc kiến tạo và đặc biệt là nguyên tắc đặt con người, đặt cử tri làm trung tâm.

Với tư duy mới, tầm nhìn rộng hơn và tinh thần cầu thị cao hơn, tôi cho rằng Quốc hội nhiệm kỳ tới sẽ có khả năng trở thành một Quốc hội mang tính kiến tạo mạnh mẽ hơn, thúc đẩy các đột phá trong hoàn thiện thể chế pháp luật của Việt Nam. Tôi tin rằng hoạt động của Quốc hội sẽ có sự chuyển biến về chất, thể hiện rõ hơn vai trò dẫn dắt phát triển thông qua hệ thống pháp luật minh bạch, hiệu quả. Khi pháp luật được xây dựng và thực thi nghiêm minh, xã hội sẽ vận hành ổn định hơn, các nguồn lực của quốc gia được huy động và phân bổ hiệu quả hơn, hạn chế lãng phí.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới việc xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên năng suất lao động, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo, Quốc hội sẽ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo ra hành lang pháp lý để khuyến khích phát triển các động lực tăng trưởng mới, đồng thời phát huy tinh thần doanh nghiệp, khơi dậy nguồn lực xã hội.

Tôi cũng kỳ vọng Quốc hội khóa XVI sẽ là một Quốc hội có tư duy phát triển rất mạnh mẽ, có tinh thần hành động thực chất hơn và có mức độ hội nhập cao hơn, tiệm cận với cách vận hành của các nghị viện phát triển trên thế giới. Quan trọng hơn, đó phải là một Quốc hội thực sự cống hiến vì nhân dân, vì cử tri và vì sự nghiệp phát triển đất nước.

PV: Trong giai đoạn tới, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao, hướng tới mức tăng trưởng trung bình 10% trong giai đoạn 2026-2030. Theo ông, điều này đặt ra yêu cầu gì đối với chất lượng đại biểu Quốc hội của nhiệm kỳ tới?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Theo cách nhìn của tôi, khi đất nước đặt ra những mục tiêu phát triển rất cao, thì chất lượng của đại biểu Quốc hội càng phải tương xứng.

Trước hết, đại biểu Quốc hội phải là những con người có tâm và có tầm. Phẩm chất đạo đức, tinh thần trách nhiệm và sự liêm chính luôn là yếu tố gốc rễ của người đại biểu. Tuy nhiên, bên cạnh đó, đại biểu Quốc hội cũng phải có năng lực tư duy chiến lược, có tầm nhìn xa và có khả năng đưa ra những sáng kiến mang tính đột phá cho sự phát triển.

Thứ hai, đại biểu Quốc hội cần có khả năng làm việc khoa học, có phương pháp tiếp cận hiện đại và có năng lực huy động nguồn lực cho phát triển. Trong bối cảnh đất nước đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, yêu cầu đối với đại biểu Quốc hội không chỉ dừng lại ở việc tham gia xây dựng và ban hành luật mà còn phải có tư duy chiến lược, khả năng phân tích sâu sắc các vấn đề kinh tế - xã hội và đưa ra những giải pháp phù hợp với xu thế phát triển của thời đại.

Làm việc khoa học trước hết thể hiện ở việc đại biểu Quốc hội cần có phương pháp nghiên cứu, đánh giá chính sách một cách bài bản, dựa trên cơ sở dữ liệu, bằng chứng thực tiễn và các phân tích chuyên sâu. Trong thời đại chuyển đổi số và bùng nổ thông tin, việc sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu, tham vấn chuyên gia, cũng như tiếp cận các mô hình phát triển tiên tiến trên thế giới sẽ giúp đại biểu có cái nhìn toàn diện hơn khi tham gia xây dựng chính sách và pháp luật. Điều này đặc biệt quan trọng khi Quốc hội ngày càng phải giải quyết nhiều vấn đề mới, phức tạp liên quan đến kinh tế số, đổi mới sáng tạo, công nghệ mới hay hội nhập quốc tế sâu rộng.

Bên cạnh đó, đại biểu Quốc hội cần có năng lực huy động và kết nối các nguồn lực cho phát triển. Nguồn lực ở đây không chỉ là nguồn lực trong nước như vốn đầu tư, lao động hay tài nguyên, mà còn bao gồm nguồn lực tri thức, nguồn lực công nghệ và các nguồn lực quốc tế. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, sự phát triển của một quốc gia ngày càng gắn chặt với khả năng tận dụng các dòng chảy tri thức, công nghệ và vốn đầu tư từ bên ngoài. Vì vậy, đại biểu Quốc hội cần có tầm nhìn rộng, hiểu biết sâu về các xu hướng phát triển toàn cầu để có thể góp phần xây dựng những chính sách thu hút và phát huy hiệu quả các nguồn lực này.

Đồng thời, đại biểu Quốc hội cũng cần đóng vai trò như những hạt nhân kết nối các nguồn lực phát triển trong xã hội. Điều đó có nghĩa là họ không chỉ phản ánh ý kiến của cử tri mà còn góp phần tạo ra sự liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, giới khoa học và cộng đồng xã hội. Sự kết nối này giúp khai thác hiệu quả cả nguồn lực hữu hình như vốn, cơ sở hạ tầng, công nghệ, lẫn nguồn lực vô hình như tri thức, sáng tạo, tinh thần khởi nghiệp và tinh thần doanh nghiệp.

Khi các nguồn lực được liên kết và phát huy một cách đồng bộ, quá trình phát triển sẽ có thêm động lực mạnh mẽ và bền vững hơn. Vì vậy, năng lực làm việc khoa học và khả năng huy động nguồn lực chính là một trong những tiêu chí quan trọng đối với đại biểu Quốc hội trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Ngoài ra, đại biểu Quốc hội phải là những người có khả năng đề xuất những sáng kiến mới, những giải pháp chưa từng có tiền lệ, nhằm phục vụ cho mục tiêu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Đặc biệt, đại biểu Quốc hội phải là những người rất gần dân, lắng nghe cử tri, hiểu được những mong muốn và nhu cầu thực tế của xã hội.

Trong bối cảnh đất nước đang đối mặt với nhiều thách thức lớn từ việc duy trì tăng trưởng cao, chuyển đổi mô hình phát triển, cho đến việc thực hiện các đột phá chiến lược thì Quốc hội cần có những đại biểu đủ năng lực để nhận diện cơ hội mới, phát hiện các nguồn lực mới và đưa đất nước tiến lên những nấc thang phát triển cao hơn.

PV: Muốn tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững thì cần có một hệ thống thể chế, pháp luật “thông thoáng”. Theo ông, Quốc hội nhiệm kỳ tới cần làm gì để thực hiện được điều này?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Đúng như vậy, một nền kinh tế muốn phát triển nhanh và bền vững thì phải dựa trên một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định và hiệu quả.

Trước hết, Quốc hội cần rà soát và hoàn thiện hệ thống pháp luật hiện hành nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các quy định. Pháp luật phải thực sự đi vào cuộc sống. Điều đó có nghĩa là các quy định pháp luật phải rõ ràng, dễ hiểu, dễ thực hiện và phù hợp với thực tiễn. Pháp luật không nên quá phức tạp hoặc tạo ra những rào cản không cần thiết cho hoạt động kinh tế - xã hội.

Bên cạnh đó, Quốc hội cũng cần tăng cường cơ chế giám sát việc thực thi pháp luật, bảo đảm các quy định sau khi ban hành được triển khai nghiêm túc và hiệu quả. Một điểm rất quan trọng nữa là phải hiện đại hóa quy trình xây dựng pháp luật, trong đó có việc ứng dụng công nghệ số để nâng cao năng suất và chất lượng lập pháp, đồng thời tăng cường tính minh bạch và sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng chính sách.

Nếu làm tốt những điều này, hệ thống pháp luật của Việt Nam sẽ trở thành một nền tảng vững chắc cho mô hình tăng trưởng mới, giúp huy động và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, đồng thời khơi dậy các động lực phát triển mới cho nền kinh tế.

PV: Cuối năm 2024, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW (Nghị quyết 57) ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng cũng nhấn mạnh về việc xác lập mô hình tăng trưởng mới: Kinh tế tri thức, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Theo ông, Quốc hội nhiệm kỳ tới cần đóng vai trò gì để hiện thực hóa các mục tiêu về kinh tế số, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Cuối năm 2024, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây có thể xem là một trong những định hướng chiến lược quan trọng nhằm tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn tới. Đồng thời, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng cũng đã nhấn mạnh yêu cầu xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên các trụ cột như kinh tế tri thức, kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Trong bối cảnh đó, Quốc hội nhiệm kỳ tới sẽ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hiện thực hóa các mục tiêu này.

Trước hết, Quốc hội cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thực tế cho thấy nhiều lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, chuỗi khối, kinh tế nền tảng hay kinh tế số đang phát triển rất nhanh, trong khi khung pháp lý hiện hành vẫn còn nhiều khoảng trống. Vì vậy, Quốc hội cần đẩy mạnh rà soát, sửa đổi và ban hành các luật liên quan nhằm tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và phù hợp với xu thế phát triển của khoa học – công nghệ toàn cầu.

Một nhiệm vụ quan trọng khác của Quốc hội là thúc đẩy chính sách khuyến khích đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo. Để khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng, cần có các cơ chế ưu đãi mạnh mẽ hơn đối với doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu. Quốc hội có thể xem xét ban hành hoặc sửa đổi các quy định về thuế, tài chính, đầu tư nhằm khuyến khích doanh nghiệp tăng chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D), đồng thời thúc đẩy hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với sự tham gia của nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học.

Bên cạnh đó, Quốc hội cũng cần đóng vai trò quan trọng trong việc phân bổ và giám sát nguồn lực cho phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Nghị quyết 57 đặt ra mục tiêu nâng cao năng lực khoa học công nghệ quốc gia, do đó cần có nguồn lực đầu tư tương xứng. Việc ưu tiên đầu tư cho hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, nền tảng công nghệ quốc gia hay các chương trình nghiên cứu trọng điểm sẽ góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển của kinh tế số.

Ngoài ra, Quốc hội cần thúc đẩy việc xây dựng và hoàn thiện các chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực khoa học công nghệ. Con người luôn là yếu tố quyết định đối với sự phát triển của khoa học và đổi mới sáng tạo. Vì vậy, cần có những chính sách đột phá để thu hút, đào tạo và giữ chân nhân tài trong các lĩnh vực công nghệ cao, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, công nghệ bán dẫn và an ninh mạng. Quốc hội có thể xem xét các chính sách về giáo dục, đào tạo, đãi ngộ và thu hút chuyên gia trong và ngoài nước nhằm xây dựng đội ngũ nhân lực đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tri thức.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, Quốc hội cũng cần thúc đẩy việc ứng dụng công nghệ số trong hoạt động quản trị nhà nước và trong chính hoạt động của cơ quan lập pháp. Việc ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo hay các nền tảng số có thể giúp nâng cao hiệu quả xây dựng chính sách, phân tích tác động của luật và tăng cường khả năng giám sát.

Một vai trò quan trọng khác của Quốc hội là thúc đẩy việc hoàn thiện thể chế cho các mô hình kinh tế mới như kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Những mô hình này đòi hỏi các chính sách linh hoạt, phù hợp với thực tiễn phát triển nhanh của công nghệ và thị trường. Quốc hội cần tạo điều kiện cho việc thử nghiệm các mô hình mới thông qua các cơ chế thí điểm, “sandbox” chính sách, qua đó giúp các doanh nghiệp công nghệ và các sáng kiến đổi mới sáng tạo có cơ hội phát triển.

Có thể nói, trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Vì vậy, Quốc hội nhiệm kỳ tới cần tiếp tục phát huy vai trò là cơ quan lập pháp cao nhất, đồng thời tăng cường giám sát và quyết định các chính sách chiến lược để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các lĩnh vực này.

Nếu làm tốt các nhiệm vụ đó, Quốc hội sẽ góp phần quan trọng trong việc hiện thực hóa các mục tiêu mà Nghị quyết 57 và Đại hội XIII của Đảng đã đề ra, qua đó thúc đẩy hình thành mô hình tăng trưởng mới dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đưa Việt Nam phát triển nhanh và bền vững trong thời gian tới.

Xin cảm ơn ông về những trao đổi này!

Ngày xuất bản: 6/3/2026

Nội dung: Quỳnh Anh

Đồ họa: ĐT&ƯD