Cuộc đua 'nhà mạng AI' tại Đông Nam Á

Ngành viễn thông tại Đông Nam Á đang bước vào cuộc đua mới, thời điểm tốc độ 5G hay độ phủ sóng không còn là yếu tố quyết định, thay vào đó là mức độ thông minh của mạng lưới và dịch vụ. Từ giữa năm 2025 đến nay, hàng loạt nhà mạng lớn trong khu vực từ Malaysia, Philippines, Indonesia, Singapore, Thái Lan cho tới Việt Nam, lần lượt công bố các sáng kiến trí tuệ nhân tạo (AI) ở cấp độ chiến lược.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Gần một thập kỷ qua, các nhà mạng Đông Nam Á đã đầu tư mạnh vào 5G, 5G-Advanced và hạ tầng số. Khi lưu lượng dữ liệu tăng nhanh cùng đòi hỏi ngày càng cao về chất lượng dịch vụ, tiết kiệm năng lượng và cá nhân hóa trải nghiệm, trí tuệ nhân tạo trở thành chìa khóa để tối ưu vận hành và tạo ra dịch vụ mới.

Xu hướng chung của các nhà mạng giờ đây đã không dừng lại ở việc tích hợp một chatbot hay đưa trí tuệ nhân tạo vào các chiến dịch tiếp thị như trước. Điểm mới nằm ở mô hình nhà mạng lấy AI làm gốc, khi AI được nhúng vào thiết kế mạng, quy trình vận hành, nền tảng khách hàng và cả hệ sinh thái doanh nghiệp. Năm nhà mạng tiêu biểu gồm U Mobile của Malaysia, PLDT của Philippines, Indosat Ooredoo Hutchison của Indonesia, Singtel của Singapore và Viettel của Việt Nam đã công bố những bước đi chiến lược, mỗi bên tập trung vào một thế mạnh riêng.

Nhà mạng Đông Nam Á chạy đua tích hợp AI

Ngày 12/8/2026, U Mobile công bố hợp tác chiến lược với OpenAI, đặt mục tiêu trở thành nhà mạng đầu tiên tại Malaysia được tích hợp AI. Theo thông cáo chính thức của U Mobile, thỏa thuận giữa hai bên nhúng công nghệ vào toàn bộ hoạt động kinh doanh, bao gồm phục vụ khách hàng, hỗ trợ doanh nghiệp, vận hành mạng, an ninh mạng cùng phát triển nội dung số và dịch vụ giá trị gia tăng.

U Mobile được tiếp cận sớm những mô hình tiên tiến nhất của OpenAI, đồng thời cùng OpenAI và AWS xây dựng và đưa vào vận hành các ứng dụng thực tế. OpenAI trở thành đối tác trụ cột của Nền tảng Đổi mới doanh nghiệp do U Mobile điều hành, mở đường cho doanh nghiệp, công ty khởi nghiệp, người làm công nghệ và giới nghiên cứu cùng nhau sáng tạo, thử nghiệm và kiểm chứng các giải pháp. Trước đó vào tháng 3/2026, U Mobile đã ký biên bản ghi nhớ với Huawei về 5G-Advanced và trí tuệ nhân tạo, hướng tới đưa mạng di động lên cấp độ tự vận hành mức bốn, chuyển từ cách bảo trì thụ động dựa vào con người sang cách làm chủ động và tự động.

Tháng 3/2026, PLDT Group công bố triển khai ERICA, một năng lực agentic AI xây dựng trên nền tảng UiPath, hỗ trợ đội ngũ quản trị rủi ro tự động thu thập, phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn nội bộ và bên ngoài, nhận diện, đánh giá cùng cảnh báo sớm các rủi ro tiềm ẩn, rồi đề xuất biện pháp ứng phó và theo dõi việc thực hiện. UiPath mô tả đây là ứng dụng agentic AI đầu tiên cho nhà mạng tại Đông Nam Á.

Malaysia triển khai hạ tầng 5G trong tòa nhà

Đến tháng 4/2026, PLDT tiếp tục giới thiệu KAI, một trợ lý hội thoại dựa trên agentic AI hỗ trợ đội ngũ bán hàng và kỹ thuật của PLDT Enterprise. Thay vì phải tra cứu thông tin trong lúc tương tác với khách hàng, nhân viên nhận câu trả lời gần như tức thời, qua đó rút ngắn thời gian phản hồi, cải thiện thiết kế giải pháp và tăng niềm tin của khách hàng.

Tại MWC 2026 (Mobile World Congress 2026) ở Barcelona vào tháng 3/2026, Indosat Ooredoo Hutchison cùng Nokia và NVIDIA trình diễn cuộc gọi 5G sử dụng AI đầu tiên tại Đông Nam Á. Cuộc gọi thử nghiệm dùng công nghệ AI-RAN, tích hợp khả năng tính toán trực tiếp vào mạng truy cập vô tuyến 5G, cho phép tối ưu phổ tần và chất lượng sóng theo thời gian thực, dự báo cùng điều phối tải mạng thông minh hơn, đồng thời mở đường cho các dịch vụ yêu cầu độ trễ cực thấp và băng thông cực lớn.

Indosat cũng công bố kế hoạch triển khai bốn cụm AI-RAN thực tế trên toàn Indonesia và thành lập trung tâm nghiên cứu AI-RAN tại Surabaya cùng Nokia và NVIDIA. Trước sự kiện này, nhà mạng đã được ghi nhận là đơn vị đầu tiên ở Đông Nam Á thương mại hóa AI-RAN, chỉ đứng thứ ba trên thế giới, cho thấy trí tuệ nhân tạo đã đi sâu vào lớp hạ tầng mạng chứ không dừng ở phần mềm hay trợ lý ảo.

Ngày 5/6/2026, Singtel Group công bố hợp tác chiến lược với Digital Industry Singapore để thúc đẩy chương trình chuyển đổi trí tuệ nhân tạo nhiều năm, tập trung vào vận hành dùng trí tuệ nhân tạo, hạ tầng số, nền tảng khách hàng cùng phát triển nhân lực và khung quản trị.

Công nghệ 6G vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, chưa có chuẩn kỹ thuật chính thức nào được ban hành.

Phía Digital Industry Singapore hỗ trợ Singtel Singapore tăng cường năng lực nền tảng, bao gồm tuyển dụng, đào tạo nhân tài, xây dựng khung công nghệ quản trị và triển khai mô hình agentic AI trên toàn bộ khối kinh doanh. Singtel được ghi nhận là nhà mạng đầu tiên nhận tài trợ từ Digital Industry Singapore để chuyển đổi thành nhà mạng lấy trí tuệ nhân tạo làm gốc, qua đó góp phần vào chiến lược quốc gia của Singapore.

Tháng 3/2026, True Corporation của Thái Lan công bố chiến lược ba năm mang tên "4 Big Moves", với tham vọng chuyển mình từ một nhà mạng truyền thống thành công ty công nghệ viễn thông đặt trí tuệ nhân tạo lên hàng đầu. Theo thông cáo chính thức trên website True, chiến lược này xoay quanh bốn trụ cột lớn.

Trụ cột đầu tiên tập trung vào trải nghiệm, khi True nâng chất lượng phục vụ khách hàng từ đầu đến cuối thông qua mạng 5G và băng rộng được cải thiện, rồi tích hợp vào một hệ sinh thái số liền mạch. Trụ cột thứ hai hướng tới tăng trưởng ở cả mảng tiêu dùng và doanh nghiệp, với loạt dịch vụ vượt ra ngoài kết nối thuần túy như TrueID, TrueVisions NOW, TrueX, True CyberSafe cùng các sản phẩm chơi game và phong cách sống số. Trụ cột thứ ba đưa AI vào toàn bộ hoạt động, từ vận hành mạng, trợ lý ảo Mari cho tới bộ máy cá nhân hóa theo từng người dùng. Trụ cột thứ tư đặt con người vào trung tâm, khi True đặt mục tiêu toàn bộ nhân sự nắm được kỹ năng AI nền tảng trong năm 2026, cấp mười suất học bổng cho các chương trình nâng cao tại Mỹ và Trung Quốc, đồng thời hợp tác với MIT và Đại học Chulalongkorn.

Malaysia giải quyết 'cơn khát' năng lượng và nước của các trung tâm dữ liệu AI

Chiến lược lấy trí tuệ nhân tạo làm đầu của True dựa trên ba hướng chính, gồm mở rộng khả năng tiếp cận và kỹ năng cho nhân viên, khách hàng cùng xã hội, phát triển sản phẩm mới và nâng cao trải nghiệm dựa trên trí tuệ nhân tạo, cùng việc tự động hóa và cải thiện hiệu quả cho mọi chức năng kinh doanh. True cũng tự nhận là một trong những công ty đầu tiên ở Đông Nam Á công bố chính sách trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm, với cam kết triển khai theo nguyên tắc minh bạch, đạo đức, bảo mật và an toàn.

Tháng 3/2026, Viettel ký biên bản ghi nhớ với Ericsson để cùng phát triển mạng tự vận hành dựa trên trí tuệ nhân tạo. Hai bên cùng bắt tay nghiên cứu phát triển, thử nghiệm trong phòng thí nghiệm và kiểm chứng nhằm tìm hiểu cách dựng kiến trúc, điều phối mạng, tự động hóa khép kín cùng nâng cao hiệu năng. Trọng tâm hợp tác nằm ở việc tự động hóa khâu vận hành mạng và tối ưu mạng truy cập vô tuyến, xây dựng các tình huống ứng dụng thực tế (use case), cùng chạy thử nền tảng Ericsson Intelligent Automation Platform và các phần mềm ứng dụng chạy bằng trí tuệ nhân tạo

Viettel cũng trở thành thành viên hệ sinh thái EIAP, nhờ đó tiếp cận kho gần 90 phần mềm ứng dụng (rApp) cùng cổng phát triển có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh, giúp nhà mạng tự xây dựng phần mềm ứng dụng nhanh hơn khoảng 50%.

Ông Lưu Mạnh Hà, Tổng Giám đốc Viettel Networks, cho biết Viettel bắt tay Ericsson để biến hạ tầng của mình thành mạng tự vận hành, tự quản lý và không cần can thiệp thủ công, thay các thao tác bằng tay bằng hệ thống chạy trên trí tuệ nhân tạo và điều khiển theo ý định người dùng.

Tại MWC 2026, Viettel mang tới hệ sinh thái gồm 24 sản phẩm và dịch vụ do người Việt làm chủ, trong đó nổi bật là các nền tảng vận hành mạng tích hợp trí tuệ nhân tạo như NetMind AI Agent và NOCPRO, cùng hạ tầng 5G Open RAN, 5G Core, 5G Private và nhiều giải pháp cho doanh nghiệp. Nhà mạng này cũng công bố hợp tác với Qualcomm về 5G-Advanced, 6G và trí tuệ nhân tạo dạng tác nhân, đồng thời phối hợp cùng Cisco, Nokia, ZTE, Texas Instruments, Amdocs và ByteDance.

Phát biểu tại phiên thảo luận chính thức về trí tuệ nhân tạo trong viễn thông ở MWC 2026, ông Lê Quang Hiếu, Phó Tổng Giám đốc Viettel Networks, cho biết Viettel đang ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tối ưu chi phí vận hành, bao gồm quản lý tiêu thụ năng lượng tại trạm phát sóng và trung tâm dữ liệu, nâng cao hiệu quả khai thác mạng 5G, đồng thời từng bước xây dựng mạng tự vận hành, từ mức L1 và L2 hiện tại tiến tới L3.

Viettel giữ vững vai trò doanh nghiệp lớn nhất ngành Viễn thông Việt Nam

Tính đến cuối năm 2025, Viettel là doanh nghiệp duy nhất tại Việt Nam triển khai mạng 5G Standalone hoàn chỉnh với quy mô gần 30.000 trạm, và trong năm 2026 tiếp tục triển khai thêm khoảng 20.000 trạm, hướng tới phủ sóng 98% dân số.

Bên cạnh Viettel, hai nhà mạng lớn còn lại là VNPT với thương hiệu VinaPhone và MobiFone cũng công bố ứng dụng AI trong vận hành mạng, dù chưa có thông cáo chiến lược ở cấp độ khu vực. Trong dịp Tết Nguyên đán năm 2026, các nhà mạng lớn tại Việt Nam, bao gồm VNPT và MobiFone, cho biết đã ứng dụng AI để phân tích dữ liệu lịch sử, dự báo lưu lượng và điều phối tài nguyên mạng nhằm giảm nghẽn tại các điểm nóng. Một số đơn vị công bố độ chính xác dự báo sự kiện đạt tới 92%, cao hơn phương pháp thủ công. Như vậy, ở Việt Nam, Viettel hiện là nhà mạng có lộ trình rõ nhất, trong khi VNPT và MobiFone mới dừng ở mức ứng dụng vào một số bài toán vận hành và chống nghẽn mạng.

Các nhà mạng Đông Nam Á cùng chung đích đến 6G

Nhìn chung, các nhà mạng ở Đông Nam Á đang phát triển theo những cách khác nhau, mỗi bên chọn cho mình một hướng đi riêng để tạo lợi thế. U Mobile trở thành nhà mạng AI đầu tiên tại Malaysia khi đặt trọng tâm vào việc tích hợp AI trên toàn bộ doanh nghiệp, còn PLDT vươn lên thành nhà mạng đầu tiên Đông Nam Á đưa AI dạng tác nhân vào phục vụ doanh nghiệp và quản trị rủi ro. Indosat Ooredoo Hutchison ghi dấu là nhà mạng đầu tiên trong khu vực thương mại hóa AI-RAN và thực hiện cuộc gọi 5G chạy bằng AI đầu tiên, trong khi Singtel nắm danh hiệu nhà mạng đầu tiên nhận tài trợ từ chính phủ để chuyển mình. True Corporation của Thái Lan chọn con đường trở thành công ty công nghệ viễn thông lấy AI làm đầu, còn Viettel chọn hướng xây dựng mạng tự vận hành cùng Ericsson.

Các bước đi vừa qua cho thấy một xu hướng chung trong ngành viễn thông khu vực, trong đó có Việt Nam. AI dịch chuyển từ một tính năng bổ sung sang phần mặc định trong thiết kế mạng, quy trình vận hành cùng sản phẩm dịch vụ. Sự hội tụ giữa AI, 5G-Advanced và 6G sẽ tạo nền tảng cho chặng đường sắp tới, khi AI-RAN, mạng tự động hóa mức 4 và mức 5, tối ưu phổ tần cùng tiết kiệm năng lượng dần trở thành trụ cột.

Viettel, Indosat và U Mobile đều đã nhắc tới 6G trong các hợp tác gần đây, cho thấy dù mỗi nhà mạng khởi đầu từ một điểm khác nhau, tất cả đều đang nhắm đến công nghệ 6G.

Quá trình chuyển đổi nói trên cũng đặt ra không ít thách thức về quản trị dữ liệu, quyền riêng tư và an ninh, về sự phụ thuộc vào một số nền tảng lớn như OpenAI, NVIDIA, UiPath và Ericsson, cùng nguy cơ khoảng cách giữa nhà mạng lớn và nhỏ ngày càng nới rộng khi nhóm dẫn đầu đã hướng tới mô hình lấy trí tuệ nhân tạo làm gốc cho 6G.