Chùa Trăm Gian nằm trên một quả đồi cao khoảng 50m ở thôn Tiên Lữ, xã Tiên Phương, huyện Chương Mỹ. Chùa Trăm Gian được coi là một trong 4 ngôi chùa thiêng thuộc hàng “tứ đại danh thắng của xứ Đoài”, bên cạnh các chùa, như: Chùa Trầm, chùa Thầy và chùa Tây Phương.
Nằm trên một quả đồi cao khoảng 50 m ở thôn Tiên Lữ (xã Tiên Phương, huyện Chương Mỹ, TP.Hà Nội), chùa Trăm Gian ẩn mình giữa những cây cổ thụ và hàng thông già càng làm tăng thêm vẻ tôn nghiêm chốn thiền tự.
Đến với chùa Trăm Gian không chỉ để chiêm bái, lễ Phật, lễ Thánh mà còn để được nghe những truyền tục linh thiêng về vị thánh anh linh từ xa xưa vọng về.
Chùa còn có tên là Quảng Nghiêm tự, ở xã Tiên Phương, huyện Hoài Đức, tỉnh Hà Tây cũ. Xã Tiên Phương xưa kia là xã Tiên Lữ nên chùa này cũng thường được gọi là chùa Tiên Lữ. Sở dĩ chùa có tên là Trăm Gian vì quần thể kiến trúc ở đây có đến 104 gian nhà.
Theo một số tài liệu, chùa được xây dựng từ thời Lý Cao Tông (1176-1210). Nhưng ngôi chùa lớn với quy mô như hiện nay là đã được trùng tu và xây dựng thêm qua nhiều triều đại.
Chùa có 3 cụm kiến trúc chính. Cụm thứ nhất ở cửa vào, gồm 2 quán, trước đây dùng làm nơi đánh cờ người trong ngày hội. Gần đấy có ngôi nhà có tên là Giá Ngự, vì là nơi đặt kiệu “thánh” trong lễ rước thánh, đó cũng là nơi xem rối nước diễn trên hồ.
Cụm thứ hai là tòa gác chuông đẹp, có 2 tầng mái. Tầng trên treo quả chuông đồng đúc năm Cảnh Thịnh thứ hai (1794) có bài minh của tiến sĩ Trần Bá Lãm.
Qua các bậc đá có lan can chạm rồng, ta đến cụm kiến trúc thứ ba là ngôi chùa chính, gồm bái đường, nhà thiêu hương và thượng điện. Chùa có hơn 150 pho tượng, phần lớn bằng gỗ, một ít đắp bằng đất. Đặc biệt ở gian giữa thượng điện có một bệ bằng đất nung đỏ hình khối chữ nhật, giống kiểu các bệ đá thời Trần.
Ở giữa thượng điện có một bệ bằng đất nung đỏ hình khối chữ nhật, giống kiểu các bệ đá thời nhà Trần. Trên bệ đá là đài sen, xung quanh trang trí nhiều hình động vật và hoa lá, bốn góc có hình chim thần, trên bệ đặt các tượng Phật tam thế.
Chùa hiện lưu giữ 153 pho tượng, hầu hết bằng gỗ một số ít bằng đất nung, trong đó có nhiều bức tượng quý.
Tượng Quan Âm tống tử (giữa), Đô đốc Đặng Tiến Đông (trái), Hà Quận công Đặng Thế Vinh (phải).
Hình cánh sen và hình động vật ở bệ tượng đất nung
Bộ tranh La Hán và tranh Thập điện ở chùa.
Du khách tìm về chùa Trăm gian để cầu bình an và tinh tấn tinh thần cho năm mới đang những ngày đầu xuân
Trong cảm xúc đi lễ đầu năm tại chùa Trăm gian, du khách Vương Việt Hùng đang công tác tại công ty Noventiq chia sẻ:
Đối với những người con dân Việt thì việc đi lễ đầu năm ngoài cầu mong cho bản thân và gia đình có một năm bình an, biết yêu thương và chia sẻ thì hơn thế còn là tìm về nơi lắng đọng. Một tâm thế nhẹ nhàng và tự tại sẽ giúp tâm trí được khai sáng, hướng đến những điều thiện lành trong cuộc sống. Chùa Trăm gian là cổ tự ngàn năm và hy vọng sẽ là địa chỉ tiếp thêm sức mạnh về tinh thần cho mọi du khách khi hành hương về đây, cảnh chùa cổ kính, đẹp và mang nhiều giá trị ý nghĩa về lòng yêu nước cũng như các giá như khác về nhân sinh quan.
Suốt bao đời nay, chùa Trăm Gian được coi là một di sản độc đáo và cũng là một niềm tự hào của người dân huyện Chương Mỹ. Hằng năm, chùa Trăm Gian thu hút hàng trăm nghìn lượt du khách gần xa đến tham quan, chiêm bái, lễ Phật. Với những giá trị lớn về mặt lịch sử và kiến trúc, chùa Trăm Gian đã được công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia.
Chủ tịch UBND xã Tiên Phương Tống Văn Thái cho biết, những năm gần đây, tuy chùa Trăm Gian đã đón hàng trăm nghìn lượt du khách mỗi năm, nhưng so với tiềm năng thì con số này còn khá “khiêm tốn”. Để phát triển du lịch tương xứng với tiềm năng vốn có, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, UBND huyện Chương Mỹ đã có quy hoạch chuỗi du lịch tâm linh chùa Trầm và chùa Trăm Gian.
Hy vọng trong thời gian gần, với việc đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng cơ sở, lượng du khách đến với chùa Trăm Gian, chùa Trầm, nhất là vào dịp cuối tuần, sẽ tăng cao hơn nữa.
