Giải pháp hài hòa trong chia sẻ dữ liệu doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước

Theo xu hướng quản lý hiện nay, để phục vụ hoạt động kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước, các quy định pháp luật đặt ra yêu cầu doanh nghiệp kết nối, cung cấp dữ liệu thông tin. Tuy vậy, nhiều dữ liệu của doanh nghiệp là bí mật kinh doanh; mặt khác chưa có cơ sở pháp lý bảo vệ dữ liệu của doanh nghiệp. Do đó, những quy định về kết nối, chia sẻ dữ liệu của doanh nghiệp với các cơ quan quản lý nhà nước có thể tiềm ẩn rủi ro cho hoạt động kinh doanh.

“Việc Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương tổ chức Hội thảo “Chia sẻ dữ liệu của doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước: Vấn đề và kiến nghị” là nhằm kịp thời nhận diện vấn đề, phản ánh thực tiễn thực thi quy định pháp luật về kết nối, chia sẻ dữ liệu của doanh nghiệp với các cơ quan quản lý nhà nước. Để qua đó, ghi nhận những ý kiến đóng góp của các đại biểu, chuyên gia, nhà hoạch định chính sách, hay các hiệp hội, doanh nghiệp về vấn đề này. Từ đó, kiến nghị với cơ quan quản lý nhà nước có thầm quyền, góp phần tìm ra giải pháp hài hòa trong việc chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp với cơ quan nhà nước” - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương Đặng Đức Anh chia sẻ.

Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật - Viện Nhà nước và Pháp luật Ngô Vĩnh Bạch Dương phát biểu tại hội thảo.

Tại Hội thảo, các đại biểu đã chia sẻ tham luận về những vấn đề kiến nghị trong bào vệ dữ liệu doanh nghiệp; nhận diện một số vấn đề pháp lý trong việc yêu cầu chia sẻ dữ liệu của doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước; những vấn đề đặt ra trong việc kết nối, chia sẻ dữ liệu với cơ quan quản lý nhà nước. Đặc biệt, các đại biểu đã bày tỏ sự quan tâm, thảo luận sôi nổi xung quanh việc nhận diện vấn đề trong chia sẻ dữ liệu của doanh nghiệp và yêu cầu về hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ dữ liệu doanh nghiệp.

Theo Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và phát triển truyền thông Nguyễn Quang Đồng, dữ liệu là mạch máu của nền kinh tế số, là vốn của doanh nghiệp. Kết hợp với công nghệ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu trở thành lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong khi đó, việc chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước là nhằm phục vụ nhu cầu quản lý hành chính của cơ quan nhà nước, giám sát hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng như đảm bảo giữ gìn trật tự kinh tế - xã hội. Đồng thời, cơ quan quản lý nhà nước sẽ có thêm nguồn dữ liệu từ doanh nghiệp để khai thác giá trị dữ liệu, từ đó ra quyết định chính sách, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

“Việc chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước phải hài hòa giữa các lợi ích các bên. Chia sẻ dữ liệu phải đảm bảo quyền riêng tư của người dùng, bí mật kinh doanh của doanh nghiệp. Quyền tự do kinh doanh cho phép doanh nghiệp tự lựa chọn, quyết định cách thức quản lý dữ liệu của doanh nghiệp với nhu cầu quản lý hành chính nhà nước và giới hạn của thẩm quyền quản lý” – ông Nguyễn Quang Đồng nêu rõ.

Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật - Viện Nhà nước và Pháp luật Ngô Vĩnh Bạch Dương cho rằng, dữ liệu là hình thức trao quyền truy cập và sử dụng hệ thống dữ liệu có sẵn của chủ sở hữu dữ liệu thuộc khu vực tư (doanh nghiệp, hiệp hội, đơn vị nghiên cứu). Dữ liệu là tài sản và được pháp luật bảo vệ theo các quy tắc khác nhau từ quyền riêng tư, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ. Vì vậy, việc yêu cầu về chia sẻ dữ liệu của doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước cần được quy định rõ ràng.

Toàn cảnh hội thảo.

Ông Ngô Vĩnh Bạch Dương nhận định, nếu dữ liệu của doanh nghiệp không được khai thác chặt chẽ và bảo mật đúng cách, có thể gây trở ngại cho doanh nghiệp như quyền riêng tư của khách hàng bị rò rỉ, nguy cơ lộ bí mật kinh doanh, bí quyết kỹ thuật, công nghệ,… cũng như phát sinh sự cố làm hoạt động của doanh nghiệp bị gián đoạn. Quá trình chia sẻ dữ liệu còn có thể đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư thêm để đảm bảo rằng dữ liệu được truyền tải và bảo mật đúng cách.

Việc chia sẻ dữ liệu của doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp, người dùng mà còn tiềm ẩn rủi ro từ góc độ quản lý. Ông Ngô Vĩnh Bạch Dương dẫn chứng: “Chẳng hạn như dữ liệu mà doanh nghiệp cung cấp không tương thích về định dạng, kết cấu dữ liệu, dẫn đến mất dữ liệu, chất lượng dữ liệu không đảm bảo, khiến cơ quan quản lý mất thêm các khoản đầu tư về nguồn lực, chi phí. Ngoài ra, còn khiến doanh nghiệp rò rỉ, mất dữ liệu và phát sinh trách nhiệm”.

Trên thực tế, theo ông Nguyễn Bình Minh, Trưởng ban Phát triển nguồn nhân lực - Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, một số cơ quan quản lý yêu cầu kết nối hệ thống API (số lượt truy cập, số lượng người bán, số lượng giao dịch, tổng giá trị giao dịch) trong hồ sơ đăng ký hoạt động cung ứng dịch vụ thương mại điện tử. Ông Nguyễn Bình Minh cho rằng đây là các thông tin thuộc nhóm bí mật kinh doanh của doanh nghiệp, cũng không thuộc phạm vi thông tin báo cáo được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.

Do đó, ông Nguyễn Bình Minh kiến nghị bỏ yêu cầu doanh nghiệp phải kết nối hệ thống API để báo cáo; không yêu cầu doanh nghiệp báo cáo thông tin, dữ liệu nằm ngoài phạm vi quy định của pháp luật. Bên cạn đó, cơ quan quản lý cần xây dựng cổng thông tin và cung cấp tài khoản trực tuyến để doanh nghiệp nhập liệu hoặc đăng tải báo cáo điện tử, thay vì yêu cầu doanh nghiệp kết nối hệ thống hoặc tự xây dựng website báo cáo.