Trung Quốc đầu tư mạnh tay vào thiết bị sản xuất chip: Cơ hội hay rủi ro toàn cầu?

Ảnh minh họa Công nhân đang xử lý chip tại xưởng của một công ty công nghệ quang điện tử ở Hoài An, Trung Quốc. Hình ảnh Getty.

Theo báo cáo mới nhất từ Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Toàn cầu (SEMI), Trung Quốc đã chi tới 24,73 tỷ USD để mua sắm thiết bị sản xuất chip chỉ trong nửa đầu năm 2024, vượt qua tổng chi tiêu của các quốc gia hàng đầu trong lĩnh vực này như Hàn Quốc, Đài Loan, Hoa Kỳ và Nhật Bản.

Nỗ lực tự cung tự cấp trước các hạn chế từ phương Tây

Khoản đầu tư khổng lồ này được thúc đẩy bởi những lo ngại từ Bắc Kinh rằng các hạn chế xuất khẩu của phương Tây, đặc biệt là từ Hoa Kỳ, có thể cản trở khả năng tiếp cận công nghệ quan trọng trong tương lai. Từ khi Washington áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu khắt khe hơn vào tháng 10 năm 2022, Trung Quốc đã liên tục đẩy mạnh việc mua sắm thiết bị, với chi tiêu năm 2023 tăng từ 28 tỷ USD lên 36,6 tỷ USD, và dự kiến ​​sẽ vượt 35 tỷ USD trong năm nay.

Clark Tseng, Giám đốc cấp cao của SEMI, cho biết tình trạng tích trữ thiết bị này có thể kéo dài đến hết năm 2024, nhưng cảnh báo rằng xu hướng này sẽ chậm lại vào năm tới khi Trung Quốc "tiêu thụ hết công suất hiện có". Tuy nhiên, việc tích trữ quy mô lớn có thể dẫn đến những hậu quả khó lường.

Cơ hội hay nguy cơ dư thừa công suất?

Mặc dù chiến lược của Trung Quốc có thể giúp nước này giảm sự phụ thuộc vào các nguồn cung cấp chip từ bên ngoài, nhưng nó cũng đặt ra vấn đề về khả năng dư thừa công suất. Việc đầu tư quá mức vào sản xuất chip thế hệ cũ - các chip với kích thước từ 20 nanomet trở lên, chủ yếu được sử dụng trong các thiết bị điện tử tiêu dùng, ô tô và đồ gia dụng - có thể tạo ra áp lực giá cả lên thị trường toàn cầu. Những ví dụ trước đây như ngành xe điện và pin mặt trời đã cho thấy, khi các công ty Trung Quốc tràn ngập thị trường với các sản phẩm giá rẻ, các đối thủ quốc tế khó có thể cạnh tranh.

Alex Capri, nghiên cứu viên tại Đại học Quốc gia Singapore, cho rằng Trung Quốc đang tiến gần hơn đến việc làm chủ công nghệ chip cũ. Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng thế giới có thể phải đối mặt với tình trạng dư thừa nguồn cung, dẫn đến biến động lớn trên thị trường.

Thách thức trong việc phát triển chip tiên tiến

Dù Trung Quốc đang đạt được những tiến bộ trong việc sản xuất chip thế hệ cũ, họ vẫn gặp nhiều khó khăn khi muốn tiến lên các công nghệ chip tiên tiến hơn. Các hạn chế xuất khẩu của Hoa Kỳ, đặc biệt là việc cắt đứt Trung Quốc khỏi công nghệ quang khắc EUV (Extreme Ultraviolet Lithography) - công nghệ không thể thiếu để sản xuất các chip nhỏ hơn và mạnh mẽ hơn - đã tạo ra những rào cản lớn cho nỗ lực của Trung Quốc trong việc sản xuất chip tiên tiến.

Một ngoại lệ đáng chú ý là dòng điện thoại Huawei Mate 60 Pro, được ra mắt vào năm ngoái với chip 7 nanomet, một thành tựu lớn đối với SMIC (Semiconductor Manufacturing International Corporation) của Trung Quốc. Tuy nhiên, Capri lưu ý rằng việc sản xuất chip mà không có thiết bị EUV hiện đại sẽ "kém hiệu quả hơn và tốn kém hơn rất nhiều" so với việc sử dụng các công nghệ tiên tiến của phương Tây.

Động thái phòng ngừa trước rủi ro toàn cầu

Nhiều chuyên gia nhận định rằng việc Trung Quốc mua sắm ồ ạt thiết bị sản xuất chip không chỉ là nhằm tăng năng lực sản xuất mà còn là biện pháp phòng ngừa trước những rủi ro từ các lệnh cấm vận mới có thể xuất hiện, đặc biệt trong bối cảnh cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ sắp tới. Các nhà phân tích dự đoán rằng Washington có thể sẽ gia tăng áp lực và áp đặt thêm các hạn chế mới đối với ngành công nghiệp bán dẫn của Trung Quốc.

Mặc dù các lệnh cấm xuất khẩu đang cản trở nỗ lực tiếp cận công nghệ tiên tiến của Trung Quốc, nhưng điều này không làm giảm nhu cầu đối với các nhà cung cấp thiết bị sản xuất chip lớn trên thế giới. Các công ty như ASML (Hà Lan) và Tokyo Electron (Nhật Bản) vẫn có nguồn doanh thu lớn từ Trung Quốc. Trong quý 2 năm 2024, doanh thu từ thị trường Trung Quốc của ASML đã chiếm tới 49% tổng doanh thu, trong khi hơn 40% doanh thu của Tokyo Electron và Screen Holdings cũng đến từ Trung Quốc.

Sự cân bằng giữa cơ hội và rủi ro

Trong khi Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh đầu tư vào ngành công nghiệp chip, thế giới đang đối mặt với những thách thức mới về cân bằng cung cầu và nguy cơ dư thừa công suất. Việc Trung Quốc tích trữ thiết bị sản xuất chip có thể giúp họ đạt được mục tiêu tự cung tự cấp, nhưng đồng thời cũng đặt ra những vấn đề lớn cho thị trường bán dẫn toàn cầu. Khi cuộc cạnh tranh công nghệ giữa các cường quốc ngày càng khốc liệt, câu hỏi đặt ra là liệu đây có phải là cơ hội vàng hay tiềm ẩn những rủi ro không lường trước cho ngành công nghiệp bán dẫn trên toàn thế giới?