Theo quy hoạch phát triển điện lực quốc gia, đến năm 2030, 50% các tòa nhà công sở và 50% nhà dân tại Việt Nam sẽ sử dụng điện mặt trời mái nhà để tự sản xuất và tiêu thụ. Mặc dù mục tiêu này đặt ra những thách thức, nhưng cũng mang lại cơ hội đối với nguồn năng lượng sạch và giảm tải cho lưới điện.
Bộ Công Thương đề xuất chính sách ưu tiên và đột phá để thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà, đặc biệt tại các khu vực có nguy cơ thiếu điện. Tuy nhiên, hiện tại, việc kết nối hệ thống điện mặt trời mái nhà với lưới điện quốc gia gặp khó khăn, khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc triển khai dự án.
Bộ Công Thương nhấn mạnh rằng cần có cơ chế liên kết với lưới điện quốc gia để tự sử dụng, không bán điện ra bên ngoài, theo quyết định số 13/2020 của Thủ tướng. Tuy nhiên, doanh nghiệp đang đề xuất phát triển, lắp đặt điện mặt trời mái nhà để tự sử dụng, nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng năng lượng sạch và sản xuất xanh.
Hiện tại, việc thiếu văn bản quy phạm pháp luật cụ thể về điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu là một trở ngại. Do đó, Bộ Công Thương đang xây dựng chính sách mới nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các dự án này, nhấn mạnh vào việc giảm tải cho lưới điện, giảm chi phí đầu tư và tổn thất điện năng.
Tuy nhiên, ý kiến của Bộ Công Thương không được đánh giá cao bởi các chuyên gia và doanh nghiệp trong lĩnh vực. Họ cho rằng cơ chế mới chưa khuyến khích đầu tư và gặp khó khăn khi đầu tư vào điện mặt trời áp mái, vì doanh nghiệp sẽ mất phần sản lượng đưa vào lưới điện quốc gia mà không được thanh toán.
Chính vì vậy, họ đề xuất nghiên cứu cơ chế bù trừ hoặc mua điện với giá thấp, nhằm tạo động lực cho doanh nghiệp và đồng thời giúp giảm áp lực cho lưới điện quốc gia. Điều này cũng giúp đáp ứng nhu cầu sử dụng năng lượng và tăng cường khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường.
Trong khi đó, các doanh nghiệp đang thể hiện sự quan tâm và mong muốn hợp tác với nhau để thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà, cùng đồng lòng với mong muốn có chính sách hỗ trợ từ phía Chính phủ, giúp họ nhanh chóng triển khai các dự án và đóng góp vào mục tiêu năng lượng tái tạo của đất nước.
Chính sách và quy định về việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà thường khác nhau tùy theo quy định của từng quốc gia.
Dưới đây là một số ví dụ về quy định tại một số nước:
Đức:
Đức có một chính sách hỗ trợ mạnh mẽ cho năng lượng tái tạo, bao gồm cả điện mặt trời. Người sử dụng có thể bán dư điện sản xuất từ hệ thống của họ vào lưới với mức giá được xác định trước. Hệ thống mái nhà cũng được hỗ trợ với các chính sách tài chính và thuế.
Mỹ:
Tại Mỹ, quy định về điện mặt trời thường thay đổi tùy theo tiểu bang. Nhiều tiểu bang cung cấp các chính sách khuyến khích, chẳng hạn như giảm thuế hoặc hỗ trợ tài chính cho việc lắp đặt hệ thống. Ngoài ra, có các chính sách tại cấp liên bang như Investment Tax Credit (ITC) cung cấp một khoản giảm trừ thuế cho những người đầu tư vào hệ thống điện mặt trời.
Nhật Bản:
Nhật Bản có các chính sách khích lệ sử dụng năng lượng tái tạo, trong đó có điện mặt trời. Người sử dụng được hưởng mức giá cao khi bán điện dư vào lưới và có chính sách hỗ trợ tài chính cho việc lắp đặt hệ thống.
Úc:
Chính sách Feed-in Tariff (FiT) ở Úc hỗ trợ những người sử dụng lắp đặt hệ thống điện mặt trời. Người sử dụng có thể nhận một giá cao khi bán dư điện vào lưới.
Ông Hà Đăng Sơn - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh cho rằng có thể nghiên cứu cơ chế bù trừ hoặc mua với giá thấp điểm, vừa góp phần tạo ra dòng tiền và tạo động lực cho doanh nghiệp lắp đặt hệ thống. Muốn làm được điều này thì Chính phủ phải có chính sách tháo gỡ đồng bộ.
Đồng tình, ông Chung Diệu Tuấn - giám đốc điều hành Công ty CP đầu tư Copper Mountain Energy Solar (CME Solar) - cho rằng điện mặt trời mái nhà trên các nhà máy, cơ sở sản xuất kinh doanh là nguồn điện sạch có khả năng bổ sung nguồn điện một cách nhanh chóng dựa trên các lợi thế sẵn có của Việt Nam.
Bên cạnh đó, nhu cầu của các doanh nghiệp, trong đó có doanh nghiệp FDI, về sử dụng năng lượng tái tạo để đáp ứng đòi hỏi của các thị trường đã trở nên bức thiết và trở thành một yếu tố quan trọng đảm bảo tính cạnh tranh.
Theo ông Tuấn, CME đang hợp tác với nhiều doanh nghiệp FDI và cả các doanh nghiệp Việt Nam lắp đặt hệ thống điện mặt trời trên mái nhà máy với chi phí đầu tư, lắp đặt, vận hành trọn gói do doanh nghiệp thực hiện đang đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp. Do đó ông Tuấn cho rằng mô hình đầu tư điện mặt trời áp mái trên mái nhà máy đáp ứng nhu cầu sử dụng điện tại chỗ, tự sản tự tiêu sẽ sớm có chính sách đồng bộ, khuyến khích phát triển.
Vì vậy, ông Tuấn cho rằng các chính sách cần tận dụng và tối ưu hóa nguồn điện này bởi nhu cầu điện có thể tăng mạnh trong thời gian tới.
"Một số thời điểm nhất định, EVN có thể mua phần sản lượng mà doanh nghiệp không dùng hết theo sự điều tiết của cơ quan điện lực và với mức giá thỏa thuận từng thời kỳ. Điều này vừa đảm bảo sự điều tiết hệ thống, vừa tiết giảm chi phí và bổ sung được nguồn điện đáp ứng cho phát triển kinh tế và đời sống nhân dân", ông Tuấn đề xuất.
