Vào đầu những năm 1980, ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc hầu như không tồn tại. Ngày nay, nước này có khả năng sản xuất khoảng 40 triệu xe mỗi năm, đủ để cung cấp cho một nửa thế giới.
Chỉ có khoảng 25 triệu xe được bán ở Trung Quốc trong năm 2023, theo Dunne Insights, một công ty theo dõi thị trường ô tô ở Trung Quốc và các nước châu Á khác. Để giải quyết lượng xe dư thừa, Trung Quốc ngày càng hướng tới xuất khẩu. Theo CEO Michael Dunne của Dunne Insights, năm ngoái Trung Quốc đã gửi xe đến hơn 100 quốc gia.
Dunne và các chuyên gia khác cho rằng chỉ là vấn đề thời gian trước khi những chiếc xe mang thương hiệu Trung Quốc đến Mỹ. Một vài thương hiệu, như Volvo và công ty con Polestar của hãng này, hiện đã thuộc sở hữu của công ty Trung Quốc Geely, dù các thương hiệu này có trụ sở tại Thụy Điển.
“Tôi gọi đó là Godzilla vĩ đại,” Dunne nói. “Thế giới chưa bao giờ thấy một ngành công nghiệp ô tô có quy mô và tầm cỡ như vậy.”
Liên minh châu Âu (EU) hôm 12/6 tuyên bố sẽ áp dụng thêm thuế nhập khẩu đối với các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc. Cụ thể, BYD sẽ phải chịu mức thuế bổ sung 17,4%, Geely sẽ gánh thêm mức thuế 20%. Đáng kể, SAIC sẽ phải trả mức thuế bổ sung 38,1% - mức cao nhất trong ba hãng xe điện bị áp thuế. Các mức thuế này cao hơn mức tiêu chuẩn 10% đang được áp dụng đối với xe điện nhập khẩu vào EU.
Cả ba hãng xe điện Trung Quốc kể trên đều được "lấy mẫu" cho cuộc điều tra mà EU đang thực hiện.
Ủy ban châu Âu (EC) cho biết các công ty xe điện khác của Trung Quốc hợp tác trong cuộc điều tra nhưng chưa được lấy mẫu sẽ phải chịu mức thuế bổ sung 21%, còn những công ty không hợp tác điều tra sẽ phải đối mặt với mức thuế bổ sung 38,1%.
EU đã tạm kết luận rằng các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc được hưởng lợi từ "sự trợ cấp không công bằng", dẫn đến "nguy cơ gây thiệt hại kinh tế" cho ngành xe điện của khối này.
Theo các nhà phân tích của Citi Group, các mức thuế bổ sung mà EU áp lên xe điện Trung quốc "nói chung là lành tính", trong khi một nhà phân tích từ Morningstar cho rằng các mức thuế bổ sung là "khiêm tốn" so với mức thuế mà Mỹ áp lên xe điện Trung Quốc vào tháng trước.
"Động thái này rất khiêm tốn so với mức thuế cứng rắn 100% mà chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden áp lên xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc vào tháng trước, tăng vọt từ mức 25% trước đó... theo quan điểm của chúng tôi", ông Vincent Sun, nhà phân tích vốn cổ phần tại Morningstar, đánh giá.
Trong khi đó, Citigroup đánh giá: “Các mức thuế trừng phạt có thể có tác động đến ngành công nghiệp xe điện Trung Quốc, nhưng sẽ không làm cản trở quá trình phục hồi đang diễn ra của ngành này”.
Các mức thuế bổ sung được EU đưa ra sau khi tiến hành một cuộc điều tra vào tháng 10 năm ngoái. Ủy ban châu Âu nêu trong một tuyên bố rằng các mức thuế quan bổ sung đó hiện chỉ là tạm thời nhưng sẽ được áp dụng từ ngày 4/7 trong trường hợp các cuộc thảo luận với chính quyền Trung Quốc không mang lại giải pháp. EU cho biết các biện pháp dứt khoát sẽ được áp dụng trong vòng 4 tháng kể từ khi áp dụng các mức thuế tạm thời trên.
Đáp lại động thái của EU, Trung Quốc cho rằng đó là “chủ nghĩa bảo hộ trắng trợn sẽ làm leo thang xung đột thương mại”. Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết Bắc Kinh "quan ngại sâu sắc và cực kỳ không hài lòng" với động thái đó của EU vì nó "làm gián đoạn và bóp méo" ngành công nghiệp xe điện toàn cầu.
Các hãng xe điện Trung Quốc đã tính trước, vươn ra toàn cầu sớm
Phản ứng mạnh mẽ hơn EU, Mỹ cáo buộc các công ty ô tô Trung Quốc đã được hưởng lợi từ sự hỗ trợ không công bằng của chính phủ nước này và việc nhập khẩu xe điện từ Trung Quốc đe dọa các khoản đầu tư lớn của chính quyền Tổng thống Joe Biden vào lĩnh vực xe điện.
Một số chính trị gia Mỹ đã nghĩ đến các phương án xa hơn. Thượng nghị sĩ Sherrod Brown của bang Ohio đã nói trên nền tảng truyền thông xã hội X: "Thuế quan là không đủ. Chúng ta cần cấm xe điện Trung Quốc vào Mỹ".
Giám đốc điều hành Tesla Elon Musk đã chỉ trích các mức thuế bổ sung nhắm vào xe điện sản xuất ở Trung Quốc. Nhưng trước đó cũng trong năm 2024, tỷ phú Musk đã nói rằng nếu không có rào cản thương mại thì hầu hết các nhà sản xuất ô tô phương Tây sẽ bị phá hủy bởi sự cạnh tranh của các đối thủ Trung Quốc.
Tuy nhiên, một số người trong ngành ô tô tỏ ra nghi ngờ rằng thuế quan có thể cản trở hoạt động nhập khẩu của Trung Quốc trong thời gian dài. Một số người cho rằng chúng thậm chí có thể gây hại nhiều hơn là có lợi.
Ông Bill Russo, cựu giám đốc của Chrysler, người điều hành công ty tư vấn ô tô Auto Mobility có trụ sở tại Thượng Hải, cho biết lịch sử gần đây cho thấy những hạn chế của việc áp đặt thuế quan.
Theo ông Russo, cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung bắt đầu dưới thời cựu Tổng thống Donald Trump đã gây tổn hại cho các nhà sản xuất ô tô Mỹ bởi chi phí linh kiện tăng vọt. Đồng thời, thương chiến cũng có thể đã đẩy nhanh quá trình toàn cầu hóa của các công ty Trung Quốc bằng cách buộc họ đầu tư vào các quốc gia khác để né thuế quan.
Ông Joseph Webster, thành viên cấp cao tại Trung tâm Năng lượng Toàn cầu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, cho biết động thái thuế quan của EU "dường như đang răn đe" SAIC - hãng ô tô do nhà nước Trung Quốc hậu thuẫn - phải xây dựng cơ sở sản xuất ở châu Âu hoặc phải đối mặt với thuế quan.
Tập đoàn SAIC của Trung Quốc bị áp mức thuế quan cao nhất là 38,1%. Theo ông Webster, hãng ô tô Trung Quốc có phạm vi hoạt động còn hạn chế ở châu Âu và vẫn chưa chọn được địa điểm cho cơ sở sản xuất đầu tiên ở châu lục này, mặc dù đã cân nhắc gần một năm.
Trong khi đó, "cả BYD và Geely đều có những khoản đầu tư đáng kể ở châu Âu", ông Webster cho biết.
Vào tháng 12 năm ngoái, BYD đã cam kết xây dựng một nhà máy xe điện mới ở Hungary sau khi đầu tư một nhà máy sản xuất xe buýt điện ở nước này. Còn Geely - tập đoàn sở hữu hãng xe Thụy Điển Volvo - đã bắt đầu chuyển sản xuất một số loại xe từ Trung Quốc sang Bỉ.
Các nhà phân tích của Nomura cho rằng việc thành lập các nhà máy ở châu Âu có thể là "giải pháp tối ưu" cho các nhà sản xuất linh kiện phụ tùng gốc của Trung Quốc về lâu dài, đồng thời cho rằng các công ty Trung Quốc đã bắt đầu tìm cách mở rộng ra nước ngoài "để phù hợp hơn với thị trường ô tô toàn cầu".
Vấn đề thuế quan đối với xe điện (EV) của Trung Quốc là một chủ đề phức tạp với nhiều khía cạnh cần xem xét:
Hiệu quả của Thuế quan
Bảo vệ ngành công nghiệp trong nước:
Thuế quan có thể tạm thời bảo vệ các nhà sản xuất xe điện trong nước bằng cách làm cho các sản phẩm nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn. Điều này có thể giúp các công ty trong nước cạnh tranh tốt hơn trên thị trường nội địa. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy thuế quan không phải lúc nào cũng có hiệu quả lâu dài. Ví dụ, cuộc chiến thương mại dưới thời Tổng thống Donald Trump đã làm tăng chi phí linh kiện, ảnh hưởng tiêu cực đến các nhà sản xuất ô tô Mỹ.
Khả Năng Né Thuế Quan:
Các công ty Trung Quốc có thể tìm cách né tránh thuế quan bằng cách đầu tư vào các quốc gia khác, từ đó xuất khẩu sản phẩm vào Mỹ qua các quốc gia này. Điều này có thể làm giảm hiệu quả của thuế quan và thậm chí còn thúc đẩy sự mở rộng toàn cầu của các công ty Trung Quốc.
Tác động đến người tiêu dùng
Giá cả tăng cao:
Thuế quan có thể dẫn đến việc tăng giá xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc, làm giảm sự lựa chọn của người tiêu dùng và có thể khiến xe điện trở nên kém hấp dẫn hơn do giá cao. Điều này có thể làm chậm lại sự chuyển đổi từ xe chạy bằng xăng sang xe điện, đi ngược lại mục tiêu của nhiều quốc gia trong việc giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch.
Chất Lượng và sự đa dạng sản phẩm:
Trung Quốc đã đạt được nhiều tiến bộ trong việc sản xuất xe điện với chất lượng và giá cả cạnh tranh. Việc áp đặt thuế quan có thể làm giảm cơ hội tiếp cận các sản phẩm tốt với giá cả hợp lý cho người tiêu dùng Mỹ.
Quan Hệ Quốc Tế và Cạnh Tranh Thị Trường
Căng thẳng thương mại:
Áp đặt thuế quan có thể làm gia tăng căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, có thể dẫn đến các biện pháp trả đũa từ phía Trung Quốc, ảnh hưởng đến nhiều ngành công nghiệp khác.
Cạnh tranh toàn cầu:
Trung Quốc đã trở thành một đối thủ cạnh tranh lớn trong ngành công nghiệp ô tô toàn cầu. Thay vì chỉ dựa vào thuế quan, các nhà sản xuất ô tô ở Mỹ và các nước khác có thể cần tập trung vào việc cải thiện công nghệ, tăng cường hiệu quả sản xuất và phát triển sản phẩm để cạnh tranh hiệu quả hơn.
Do đó, việc áp đặt thuế quan đối với xe điện Trung Quốc có thể mang lại một số lợi ích ngắn hạn cho các nhà sản xuất trong nước, nhưng nó cũng đi kèm với nhiều rủi ro và hạn chế. Để đối phó với thách thức từ ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc, các chính phủ và doanh nghiệp có thể cần xem xét các chiến lược toàn diện hơn, bao gồm cải thiện công nghệ, nâng cao hiệu suất và thúc đẩy sự đổi mới, thay vì chỉ dựa vào biện pháp bảo hộ thương mại như thuế quan.
