| Trung Quốc hé lộ hệ thống laser có thể trang bị cho J-36 Động cơ hydro trên tàu Kyo Maru hoạt động như thế nào? Hải quân Mỹ chi 55,8 triệu USD nâng cấp hệ thống cho P-8A Poseidon |
 |
| Vũ khí vi sóng chống UAV của BAE Systems. |
BAE Systems, tập đoàn công nghiệp quốc phòng của Anh, vừa giới thiệu hai công nghệ phòng không mới tại triển lãm Hiệp hội Quân đội Hoa Kỳ (AUSA) 2026. Trong đó, hệ thống vũ khí vi sóng công suất cao gây chú ý nhờ khả năng tác động đến nhiều máy bay không người lái (UAV) bằng năng lượng điện từ, thay vì sử dụng tên lửa hoặc đạn đánh chặn truyền thống.
Theo thông tin do BAE Systems công bố, hệ thống đã đạt Cấp độ sẵn sàng công nghệ 6 (TRL 6), cho thấy nguyên mẫu công nghệ đã được thử nghiệm trong môi trường phù hợp với điều kiện ứng dụng thực tế. Tuy nhiên, kết quả này chưa đồng nghĩa với việc vũ khí đã hoàn thiện hoặc được Lục quân Mỹ đưa vào biên chế.
Khác với các hệ thống phòng không sử dụng tên lửa để phá hủy mục tiêu bằng va chạm hoặc đầu đạn nổ, vũ khí vi sóng công suất cao (High Power Microwave, HPM) sử dụng năng lượng điện từ tác động lên các hệ thống điện tử của mục tiêu. Khi một UAV nằm trong vùng chịu tác động của xung vi sóng đủ mạnh, năng lượng điện từ có thể gây nhiễu hoặc làm gián đoạn hoạt động của các linh kiện điện tử bên trong. Tùy thuộc cường độ tác động và khả năng bảo vệ của thiết bị, UAV có thể mất khả năng điều khiển, ngừng hoạt động hoặc bị hư hỏng hệ thống điện tử.
 |
| Hệ thống chống UAV sử dụng vi sóng có thể vô hiệu hóa hơn 50 UAV trong một lần bay |
Nguyên lý này tạo ra sự khác biệt so với tên lửa phòng không. Thay vì phải phóng một quả đạn đánh chặn vào từng mục tiêu, vũ khí vi sóng có thể tác động đến nhiều UAV nằm trong vùng phát năng lượng phù hợp. Khả năng đó có ý nghĩa khi đối phương triển khai các nhóm UAV phối hợp tấn công nhằm gây quá tải cho hệ thống phòng thủ. Trong một cuộc tấn công bằng số lượng lớn UAV, lực lượng phòng thủ có thể phải sử dụng nhiều tên lửa để đối phó với những mục tiêu có chi phí sản xuất thấp hơn nhiều so với phương tiện đánh chặn. Việc duy trì lượng đạn dự trữ và tiếp tế trong các cuộc giao tranh kéo dài cũng đặt ra áp lực hậu cần.
Vũ khí HPM có thể giúp giảm sự phụ thuộc vào kho đạn vật lý. Theo BAE Systems, hệ thống có khả năng thực hiện các đợt tác động liên tiếp khi được cung cấp đủ năng lượng và đáp ứng điều kiện vận hành. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa vũ khí có thể hoạt động liên tục mà không chịu giới hạn. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào nguồn điện, khả năng quản lý nhiệt, điều kiện truyền sóng và mức độ chống chịu điện từ của từng mục tiêu.
BAE Systems chưa công bố trong tài liệu được cung cấp các thông số như tầm tác động hiệu quả, công suất phát, số UAV có thể vô hiệu hóa đồng thời hoặc tỷ lệ thành công trong các tình huống tác chiến cụ thể.
Một điểm trong thiết kế của hệ thống HPM là việc sử dụng hơn 99% linh kiện thương mại có sẵn, theo công bố của BAE Systems. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các linh kiện được chế tạo riêng cho mục đích quân sự, cách tiếp cận này tận dụng những thành phần đã có trên thị trường để hỗ trợ quá trình sản xuất, bảo trì và điều chỉnh thiết kế.
Việc sử dụng linh kiện thương mại cũng có thể tạo thuận lợi cho việc mở rộng quy mô chế tạo. Dù vậy, các thành phần này vẫn phải đáp ứng yêu cầu về độ bền, khả năng chịu môi trường và an toàn khi được tích hợp vào hệ thống quân sự.
BAE Systems cho biết vũ khí HPM có thiết kế mô-đun với bốn phương án triển khai gồm lắp đặt cố định, kéo bằng phương tiện, tích hợp trên xe chiến đấu và bố trí trên nền tảng hàng hải. Các cấu hình này cho phép nhà phát triển điều chỉnh hệ thống theo điều kiện sử dụng và khả năng cung cấp năng lượng của từng phương tiện.
Chẳng hạn, hệ thống cố định có thể phục vụ nhiệm vụ bảo vệ một khu vực được xác định trước. Trong khi đó, cấu hình tích hợp trên xe chiến đấu tạo điều kiện triển khai cùng lực lượng cơ động. Phiên bản hàng hải có thể được nghiên cứu cho nhiệm vụ bảo vệ phương tiện hoặc công trình trên biển.
Theo BAE Systems, chương trình thử nghiệm ngoài trời đã ghi nhận hoạt động của hệ thống thông qua các thử nghiệm liên quan đến hàng tỷ xung vi sóng, nhằm đánh giá tác động đối với mục tiêu. Công ty xác nhận công nghệ đạt TRL 6, một mức đánh giá cho thấy nguyên mẫu đã được trình diễn trong môi trường liên quan đến điều kiện sử dụng dự kiến.
Dù vậy, để trở thành trang bị tác chiến chính thức, hệ thống vẫn cần trải qua các bước phát triển, đánh giá độ tin cậy, thử nghiệm vận hành và quyết định mua sắm của cơ quan quân sự.
Cùng với vũ khí vi sóng, BAE Systems giới thiệu Hệ thống pháo đa năng (Multi-Domain Artillery Cannon System, MDACS), được thiết kế để sử dụng nhiều loại đạn dẫn đường chính xác. Khác với HPM, MDACS tiêu diệt mục tiêu bằng đạn được phóng từ nòng pháo. Hệ thống có thể sử dụng đạn siêu tốc (Hypervelocity Projectile, HVP) để đối phó với các mối đe dọa trên không.
Đạn HVP sử dụng vận tốc cao và năng lượng động học để đánh chặn mục tiêu. Đây là phương án bổ sung cho vũ khí năng lượng định hướng trong những tình huống cần sử dụng phương tiện đánh chặn vật lý. Ngoài nhiệm vụ phòng không, MDACS còn có khả năng sử dụng đạn dẫn đường Scorpio-XR để tấn công các mục tiêu mặt đất cố định hoặc đang di chuyển. Theo BAE Systems, Scorpio-XR có thể đạt tầm bắn gấp đôi so với các loại đạn dẫn đường chính xác hiện có được phóng từ pháo 155 mm mà công ty sử dụng làm cơ sở so sánh.
Tuy nhiên, thông tin được cung cấp chưa nêu tầm bắn cụ thể của Scorpio-XR hoặc điều kiện thử nghiệm để xác nhận mức tăng này. Khả năng sử dụng nhiều loại đạn giúp MDACS đảm nhiệm cả nhiệm vụ phòng không và tấn công mặt đất. BAE Systems cũng mô tả hệ thống có thể vận chuyển bằng đường hàng không, phục vụ nhu cầu triển khai của lực lượng quân sự.
Việc BAE Systems giới thiệu đồng thời HPM và MDACS phản ánh cách tiếp cận phòng thủ nhiều lớp trước các mối đe dọa từ UAV. Trong mô hình này, mỗi loại vũ khí đảm nhiệm một nhóm nhiệm vụ khác nhau. HPM có thể được sử dụng để đối phó với nhiều UAV trong vùng tác động của năng lượng điện từ, trong khi MDACS cung cấp phương án đánh chặn bằng đạn dẫn đường.
Sự kết hợp có thể giúp lực lượng phòng thủ lựa chọn phương tiện phù hợp với đặc điểm mục tiêu, thay vì sử dụng tên lửa trong mọi tình huống. Với những mục tiêu có giá trị thấp nhưng xuất hiện với số lượng lớn, việc dùng tên lửa đánh chặn đắt tiền có thể tạo ra bất lợi về chi phí. Nếu vũ khí năng lượng định hướng đạt hiệu quả trong điều kiện tác chiến thực tế, lực lượng phòng thủ có thêm lựa chọn để phân bổ nguồn lực.
Tuy nhiên, chi phí cho mỗi lần sử dụng HPM không thể chỉ tính bằng lượng điện tiêu thụ. Chi phí đầu tư hệ thống, bảo dưỡng, làm mát, cung cấp năng lượng và tích hợp vào mạng lưới phát hiện mục tiêu đều ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế.
Ngoài ra, UAV có thể được thiết kế với các biện pháp bảo vệ điện tử khác nhau. Vì vậy, khả năng vô hiệu hóa một loại UAV trong thử nghiệm chưa đủ để kết luận hệ thống sẽ đạt hiệu quả tương tự với mọi mục tiêu. BAE Systems cho biết đang tập trung vào các thiết kế đã được kiểm chứng và chuỗi cung ứng có khả năng hỗ trợ sản xuất lâu dài.
Jason Casciotti, Phó chủ tịch phụ trách dòng sản phẩm Hệ thống Vũ khí của BAE Systems, nhấn mạnh mục tiêu đẩy nhanh quá trình đưa những công nghệ đã được phát triển và kiểm chứng vào ứng dụng thực tế. Tuy nhiên, công bố của doanh nghiệp chưa xác nhận Lục quân Mỹ đã lựa chọn HPM hoặc MDACS để trang bị chính thức.
Các hệ thống này vẫn cần được đánh giá thêm về hiệu quả tác chiến, độ tin cậy, chi phí vận hành và khả năng phối hợp với những phương tiện phòng không hiện có. Sự xuất hiện của vũ khí vi sóng cho thấy một hướng phát triển trong công nghệ phòng không, khi năng lượng điện từ được nghiên cứu để bổ sung cho tên lửa và pháo đánh chặn. Nhưng khả năng thay đổi cách đối phó với các đàn UAV sẽ phụ thuộc vào kết quả thử nghiệm và triển khai thực tế, thay vì chỉ dựa trên các thông số công nghệ ban đầu.
