| Từ 1-7, bắt đầu truy xuất nguồn gốc hàng hóa trên toàn quốc Chính thức vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam Thái Nguyên đưa 149 vùng chè lên bản đồ số bằng GPS |
Mã QR truy xuất nguồn gốc đang trở thành một công cụ giúp người tiêu dùng chủ động kiểm tra thông tin trước khi mua hàng. Với sản phẩm sữa, mã QR có thể gắn thông tin với từng sản phẩm cụ thể, giúp người mua kiểm tra ngày sản xuất, số lô, nơi sản xuất và các dữ liệu liên quan đến chất lượng.
Tại tọa đàm “Minh bạch thông tin sản phẩm, chung tay bảo vệ người tiêu dùng” do Báo Công an nhân dân tổ chức sáng 24/8, Thượng tá Nguyễn Thành Danh, Phó Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường, Công an Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng việc xây dựng cơ chế định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm là yêu cầu cấp thiết.
Theo Thượng tá Nguyễn Thành Danh, thực tế đấu tranh với hàng giả, hàng kém chất lượng và hàng không rõ nguồn gốc cho thấy các đối tượng thường dùng quảng cáo để tạo niềm tin với người mua. Họ có thể giới thiệu sản phẩm là “hàng xách tay”, “hàng chính hãng”, “hàng khuyến mãi” hoặc “xả kho” để kích thích nhu cầu mua sắm.
 |
| Với sản phẩm sữa, mã QR có thể gắn thông tin với từng sản phẩm cụ thể, giúp người mua kiểm tra ngày sản xuất, số lô, nơi sản xuất và các dữ liệu liên quan đến chất lượng. |
Hàng giả hiện cũng có thể được làm tinh vi với bao bì, logo, tem chống giả, mã QR, hóa đơn và giấy chứng nhận. Điều này khiến người tiêu dùng khó xác định thật giả chỉ bằng quan sát bên ngoài.
Trong bối cảnh đó, số hóa thông tin sản phẩm tạo thêm một lớp dữ liệu để người mua kiểm tra. Cơ quan quản lý cũng có thêm cơ sở dữ liệu để xác định, xác thực và truy xuất sản phẩm trong quá trình kiểm tra thị trường.
Theo BS Chuyên khoa II Lê Minh Hải, Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh, trong cơ chế hậu kiểm, thông tin công bố sản phẩm phải bảo đảm tính trung thực và minh bạch.
Thông tin thiếu minh bạch có thể làm tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm, đồng thời gây khó khăn cho việc truy vết, thu hồi các lô hàng có vấn đề và quản lý rủi ro.
Với hàng hóa được định danh bằng dữ liệu số, việc kiểm tra có thể chuyển từ cách tiếp cận dựa nhiều vào giấy tờ và quan sát sang khai thác thông tin trên hệ thống. Người mua cũng có thể chủ động kiểm tra trước khi giao dịch thay vì chỉ tiếp nhận thông tin do người bán cung cấp.
Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết trong 8 tháng đầu năm 2026, lực lượng Quản lý thị trường Thành phố Hồ Chí Minh đã xử lý 826 vụ vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội.
Lực lượng chức năng tạm giữ hơn 220.000 sản phẩm với tổng trị giá gần 19 tỷ đồng, xử phạt hành chính hơn 8,5 tỷ đồng và chuyển cơ quan điều tra 7 vụ việc.
Từ thực tế này, ông Huy cho rằng các thông số bắt buộc trên nhãn hàng hóa cần được số hóa bằng mã QR, nhãn điện tử và công khai để người dân dễ kiểm tra trước khi giao dịch.
Ở phía doanh nghiệp, người tiêu dùng đang thay đổi cách tiếp cận thông tin sản phẩm. Bà Lê Thị Tú Quỳnh, Giám đốc ngành hàng dinh dưỡng và sức khỏe, Nestlé Việt Nam, cho biết người mua đang chuyển từ tiếp nhận thông tin thụ động sang chủ động kiểm chứng.
Với sản phẩm dinh dưỡng, người tiêu dùng quan tâm đến thành phần, công dụng và xuất xứ, đồng thời muốn tiếp cận những thông tin này nhanh chóng, rõ ràng và dễ hiểu.
Nestlé Việt Nam cho biết doanh nghiệp công khai các thông tin cần thiết như thành phần, giá trị dinh dưỡng, hướng dẫn sử dụng, hướng dẫn bảo quản, hạn sử dụng và thông tin của đơn vị chịu trách nhiệm về sản phẩm.
Doanh nghiệp cũng chú trọng cách trình bày để người tiêu dùng dễ tìm kiếm thông tin trên bao bì.
Với một số sản phẩm sữa bột dành cho trẻ nhỏ, Nestlé sử dụng mã QR định danh riêng biệt trên từng lon. Theo thông tin được doanh nghiệp cung cấp tại tọa đàm, người mua sản phẩm NAN có thể quét mã để tra cứu thông tin liên quan đến chính lon sữa, gồm ngày sản xuất, số lô, nơi sản xuất và các thông tin chất lượng liên quan.
Cách làm này tạo ra sự khác biệt so với việc chỉ cung cấp thông tin chung trên bao bì. Thay vì kiểm tra một thông tin áp dụng cho cả dòng sản phẩm, người mua có thể tiếp cận dữ liệu gắn với sản phẩm cụ thể.
Mã QR vì thế đóng vai trò như một điểm kết nối giữa sản phẩm vật lý và dữ liệu số. Người tiêu dùng cầm một lon sữa trên tay có thể dùng điện thoại để tiếp cận thêm thông tin liên quan đến chính sản phẩm đó.
Khi thông tin sản phẩm được số hóa, hành vi của người tiêu dùng cũng thay đổi. Người mua có thể kiểm tra thông tin trước khi quyết định giao dịch thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào quảng cáo hoặc lời giới thiệu của người bán.
Với các sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe như sữa và thực phẩm dinh dưỡng, khả năng tiếp cận thông tin rõ ràng càng có ý nghĩa.
Tuy nhiên, mã QR tự thân không thể bảo đảm sản phẩm là hàng thật. Hàng giả hiện có thể làm giả cả mã QR, tem chống giả và các loại giấy tờ liên quan. Vì vậy, hiệu quả của truy xuất nguồn gốc phụ thuộc vào việc doanh nghiệp xây dựng dữ liệu xác thực, cơ quan quản lý có cơ chế kiểm tra và người tiêu dùng có khả năng đối chiếu thông tin.
Thượng tá Nguyễn Thành Danh nhấn mạnh việc xây dựng cơ chế định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm sẽ giúp chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ.
Ở góc độ này, giá trị của mã QR không nằm ở thao tác quét mã, mà nằm ở dữ liệu phía sau mã. Nếu dữ liệu đầy đủ, chính xác và có khả năng xác thực, mã QR có thể trở thành công cụ giúp doanh nghiệp minh bạch chuỗi cung ứng, cơ quan quản lý nâng cao khả năng kiểm tra và người tiêu dùng chủ động kiểm chứng hàng hóa.
Thượng tá Đặng Ngọc Như, Phó Trưởng Cơ quan đại diện Cục Truyền thông Công an Nhân dân tại Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng minh bạch thông tin sản phẩm vừa là trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp, vừa là quyền lợi cốt lõi của người tiêu dùng.
Doanh nghiệp chủ động số hóa và công khai dữ liệu sản phẩm có thể tạo thêm cơ sở để người mua kiểm chứng thông tin. Đồng thời, dữ liệu được chuẩn hóa giúp cơ quan quản lý thuận lợi hơn khi xác định nguồn gốc, truy vết và xử lý hàng hóa vi phạm.
Việc Nestlé sử dụng mã QR định danh riêng trên từng lon sữa cho thấy doanh nghiệp có thể đưa truy xuất nguồn gốc xuống cấp độ từng sản phẩm. Với người mua, thao tác này đơn giản hơn khi họ có thể dùng điện thoại để kiểm tra thông tin ngay trước khi giao dịch.
Xu hướng này đặt ra yêu cầu lớn hơn đối với thị trường: thông tin trên sản phẩm cần chuyển từ dạng dữ liệu khó kiểm tra sang dữ liệu dễ tiếp cận, có khả năng xác thực và được cập nhật xuyên suốt chuỗi cung ứng.
Khi doanh nghiệp cung cấp dữ liệu minh bạch, cơ quan quản lý có thêm công cụ kiểm tra và người tiêu dùng chủ động xác minh, mã QR có thể trở thành một phần của hệ thống truy xuất nguồn gốc dựa trên dữ liệu. Đây cũng là cơ sở để xây dựng thị trường minh bạch hơn và tăng niềm tin của người tiêu dùng đối với hàng hóa.
