Sự phát triển của các nền tảng mạng xã hội Facebook, TikTok, YouTube và các nền tảng số đã làm thay đổi hoàn toàn phương thức tiếp cận người tiêu dùng. Tuy nhiên, cùng với tốc độ lan truyền của thuật toán là sự bùng phát của các hình thức quảng cáo sai sự thật, đặc biệt trong lĩnh vực thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, thuốc và sản phẩm chăm sóc sức khỏe.
 |
| Lực lượng chức năng kiểm tra, thu giữ hàng hóa có dấu hiệu vi phạm trong hoạt động kinh doanh và quảng cáo sản phẩm trên môi trường số. |
Lực lượng chức năng kiểm tra, thu giữ hàng hóa có dấu hiệu vi phạm trong hoạt động kinh doanh và quảng cáo sản phẩm trên môi trường số.
Thủ đoạn phổ biến nhất hiện nay là hành vi “đánh tráo khái niệm”. Nhiều loại thực phẩm bảo vệ sức khỏe vốn chỉ có tác dụng hỗ trợ cơ thể nhưng lại bị quảng bá như thuốc chữa bệnh. Các cụm từ mang tính khẳng định tuyệt đối như “đặc trị”, “chữa tận gốc”, “cam kết khỏi bệnh”, “duy nhất”, “tốt nhất” được sử dụng tràn lan mà không có bất kỳ cơ sở khoa học hay tài liệu chứng minh hợp pháp nào.
Không chỉ quảng cáo thổi phồng công dụng, nhiều vụ việc gần đây còn làm dấy lên lo ngại về tính minh bạch trong hoạt động sản xuất, ghi nhãn và bán hàng thực phẩm trên nền tảng số. Điển hình là vụ việc sản phẩm chân gà của thương hiệu “Ăn cùng Bà Tuyết” gây tranh cãi khi một đoạn clip lan truyền trên TikTok cho thấy bao bì sản phẩm ghi ngày sản xuất là 09/7/2025 và hạn sử dụng đến 08/10/2025, trong khi thời điểm video phản ánh được đăng tải mới chỉ vào đầu tháng 3/2025.
 |
| Sản phẩm chân gà gây tranh cãi khi ghi ngày sản xuất và hạn sử dụng “xuyên không”, làm dấy lên nghi vấn về quy trình ghi nhãn và kiểm soát chất lượng. |
Chi tiết “xuyên không” về thời gian này khiến dư luận đặt câu hỏi về quy trình in nhãn, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Theo quy định tại Nghị định 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hóa và Nghị định 111/2021/NĐ-CP sửa đổi, việc ghi sai ngày sản xuất hoặc hạn sử dụng đối với thực phẩm chế biến sẵn là hành vi vi phạm nghiêm trọng các quy định về ghi nhãn và an toàn thực phẩm. Vụ việc cũng cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hoạt động livestream bán hàng và quảng bá thực phẩm trên mạng xã hội, nơi tốc độ lan truyền thông tin đôi khi vượt xa khả năng kiểm soát chất lượng của doanh nghiệp.
Năm 2023, Đội QLTT số 11, Cục Quản lý thị trường TP Hà Nội đã tạm giữ số hàng hoá không có hóa đơn chứng từ, không có công bố chất lượng sản phẩm gồm: 84 hộp thực phẩm bảo vệ sức khỏe SLIM Be nghi vấn có chất cấm.
 |
| Lực lượng QLTT Hà Nội tạm giữ 84 hộp thực phẩm bảo vệ sức khỏe SLIM Be nghi chứa chất cấm năm 2023. |
Không dừng lại ở đó, nhiều đối tượng còn dàn dựng hình ảnh giả mạo, thậm chí thuê diễn viên giả làm bệnh nhân, cắt ghép hình ảnh bác sĩ, cơ sở y tế hoặc logo các cơ quan báo chí nhằm tạo dựng lòng tin giả tạo đối với người tiêu dùng. Đáng lo ngại hơn, nhiều sản phẩm được quảng bá trên mạng còn chứa chất cấm nguy hại như Sibutramine trong sản phẩm giảm cân hoặc Corticoid trong mỹ phẩm làm trắng cấp tốc.
 |
| Để tạo niềm tin cho người bệnh, các công ty đã sử dụng một số bác sĩ, chuyên gia y tế đã về hưu để giới thiệu và quảng bá sản phẩm. |
Để tạo niềm tin cho người bệnh, các công ty đã sử dụng một số bác sĩ, chuyên gia y tế đã về hưu để giới thiệu và quảng bá sản phẩm.
Những hành vi này không chỉ xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng mà còn trực tiếp đe dọa sức khỏe cộng đồng, gây mất niềm tin vào môi trường thương mại điện tử và hoạt động quảng cáo số.
Thời gian qua, công tác xử lý vi phạm quảng cáo trên môi trường mạng đã có nhiều chuyển biến rõ rệt. Thanh tra Bộ Y tế, Cục An toàn thực phẩm cùng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử đã liên tục phối hợp kiểm tra, xử lý hàng loạt tổ chức, cá nhân có hành vi quảng cáo sai sự thật.
Nhiều doanh nghiệp bị xử phạt hành chính, buộc tháo gỡ nội dung vi phạm, tước quyền sử dụng giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc đình chỉ hoạt động quảng cáo trong thời hạn nhất định.
Buộc tiêu hủy 511 sản phẩm mỹ phẩm do Công ty TNHH mỹ phẩm Việt Hương sản xuất. Công ty TNHH mỹ phẩm Việt Hương bị buộc phải gửi thông báo thu hồi tới tất cả các nhà phân phối, cơ sở chịu trách nhiệm đưa 511 sản phẩm này ra thị trường.
Đáng chú ý, cơ quan tiến hành tố tụng đã bắt đầu áp dụng chế tài hình sự đối với các hành vi quảng cáo gian dối có tính chất nghiêm trọng. Nhiều đối tượng đã bị khởi tố về tội “Quảng cáo gian dối” theo Điều 197 Bộ luật Hình sự và tội “Lừa dối khách hàng” theo Điều 198 Bộ luật Hình sự.
Thực tế cho thấy, nhiều đường dây giả danh bác sĩ để livestream bán thuốc đông y không rõ nguồn gốc, hoặc các cơ sở sản xuất thực phẩm giảm cân chứa chất cấm đã bị triệt phá. Không ít đối tượng phải đối mặt với nguy cơ bị phạt tù, tịch thu toàn bộ khoản lợi nhuận bất chính thu được từ hoạt động kinh doanh vi phạm.
Điều này cho thấy nhận thức “kinh doanh trên mạng nếu sai chỉ bị phạt tiền” đang dần bị xóa bỏ. Trách nhiệm pháp lý trong môi trường số hiện nay đã được siết chặt hơn rất nhiều, đặc biệt trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.
Thực tế thời gian qua cho thấy xu hướng xử lý mạnh tay của cơ quan chức năng đối với hành vi quảng cáo gây hiểu nhầm trên mạng xã hội đang ngày càng rõ nét.
 |
| Vấn đề người nổi tiếng như Quang Linh Vlogs, Hằng Du mục quảng cáo không đúng sự thật sản phẩm kẹo rau củ quả Kera đã được lấy làm ví dụ. |
Tháng 3/2025, Phạm Quang Linh và Nguyễn Thị Thái Hằng bị xử phạt hành chính do quảng cáo gây nhầm lẫn về chất lượng sản phẩm trong hoạt động livestream bán hàng. Tổng mức xử phạt lên tới 140 triệu đồng theo khoản 5 Điều 34 Nghị định số 38/2021/NĐ-CP.
Vấn đề người nổi tiếng như Quang Linh Vlogs, Hằng Du mục quảng cáo không đúng sự thật sản phẩm kẹo rau củ quả Kera đã được lấy làm ví dụ.
Vụ việc xuất phát từ hoạt động quảng bá sản phẩm kẹo rau củ Kera với phát ngôn như “một viên kẹo bằng cả đĩa rau”, gây nhiều tranh cãi trong dư luận về dấu hiệu thổi phồng công dụng sản phẩm.
Không chỉ cá nhân nổi tiếng, nhiều doanh nghiệp lớn cũng bị xử lý vì sử dụng ngôn từ quảng cáo mang tính tuyệt đối nhưng không có căn cứ chứng minh hợp pháp.
Tháng 6/2025, Nestlé Việt Nam bị xử phạt do sử dụng các cụm từ như “duy nhất”, “tốt nhất”, “số một” trong quảng cáo sản phẩm sữa lúa mạch Milo mà không cung cấp được tài liệu chứng minh theo quy định pháp luật. Đồng thời, doanh nghiệp buộc phải tháo gỡ và cải chính toàn bộ nội dung quảng cáo vi phạm.
Theo đánh giá của nhiều chuyên gia pháp lý, trách nhiệm của KOLs, KOCs và người nổi tiếng trong hoạt động quảng bá sản phẩm hiện không còn dừng lại ở việc “xin lỗi công khai”. Trong trường hợp nội dung quảng cáo sai sự thật gây thiệt hại nghiêm trọng cho người tiêu dùng, người quảng cáo có thể phải chịu trách nhiệm hành chính, dân sự, thậm chí là trách nhiệm hình sự.
Luật Quảng cáo (sửa đổi), có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động quảng cáo trên môi trường số.
Một trong những điểm đáng chú ý là việc luật mới nghiêm cấm hành vi quảng cáo gây nhầm lẫn về công dụng, chất lượng sản phẩm. Các từ ngữ mang tính tuyệt đối như “nhất”, “duy nhất”, “tốt nhất”, “đặc trị” chỉ được sử dụng khi có tài liệu hợp pháp chứng minh theo quy định của cơ quan có thẩm quyền.
 |
| Buộc tiêu hủy 511 sản phẩm mỹ phẩm do Công ty TNHH mỹ phẩm Việt Hương sản xuất. Công ty TNHH mỹ phẩm Việt Hương bị buộc phải gửi thông báo thu hồi tới tất cả các nhà phân phối, cơ sở chịu trách nhiệm đưa 511 sản phẩm này ra thị trường. |
Đối với thực phẩm chức năng, quy định về nội dung cảnh báo cũng được siết chặt hơn. Dòng chữ “Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh” phải được hiển thị rõ ràng về kích thước, thời lượng và vị trí xuất hiện; không được trình bày mờ nhạt hoặc che khuất như trước đây.
Đặc biệt, Luật Quảng cáo sửa đổi đã chính thức đưa người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội vào diện quản lý chặt chẽ hơn. Các nội dung quảng bá có yếu tố tài trợ phải được gắn nhãn “quảng cáo”. Việc nhận tiền để quảng bá sai sự thật có thể khiến KOLs, KOCs hoặc người nổi tiếng phải liên đới bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng.
Một trong những khó khăn lớn nhất trong xử lý quảng cáo vi phạm thời gian qua là việc nhiều nền tảng xuyên biên giới thường viện dẫn lý do “chỉ cung cấp hạ tầng công nghệ” để né tránh trách nhiệm pháp lý.
Luật Quảng cáo (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 được kỳ vọng sẽ trở thành “lá chắn pháp lý” mạnh mẽ, siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp, KOLs và các nền tảng số nhằm bảo vệ người tiêu dùng.
 |
| Luật Quảng cáo (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 được kỳ vọng sẽ trở thành “lá chắn pháp lý” mạnh mẽ, siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp, KOLs và các nền tảng số nhằm bảo vệ người tiêu dùng. |
Tuy nhiên, từ năm 2026, cơ chế quản lý mới đã đặt ra hàng loạt yêu cầu bắt buộc đối với các nền tảng số.
Trước hết là nguyên tắc “định danh để quảng cáo”. Các nền tảng phải thực hiện xác minh danh tính (KYC) đối với tổ chức, cá nhân có hoạt động quảng cáo, qua đó hạn chế tình trạng sử dụng tài khoản ảo để kinh doanh hàng cấm, hàng giả rồi nhanh chóng xóa dấu vết.
Bên cạnh đó, khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng, nền tảng phải nhanh chóng gỡ bỏ nội dung vi phạm và cung cấp thông tin phục vụ công tác điều tra, xử lý.
Người dùng mạng xã hội cũng được trao thêm quyền giám sát thông qua cơ chế báo cáo nội dung vi phạm trực tiếp trên nền tảng. Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng có trách nhiệm tiếp nhận, phản hồi và xử lý minh bạch theo thời hạn luật định.
Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về quảng cáo, cùng với các chế tài xử phạt nghiêm khắc hơn, đang tạo ra nền tảng quan trọng để lập lại trật tự trên không gian mạng.
Tuy nhiên, để các quy định mới thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, nền tảng công nghệ, doanh nghiệp và chính người tiêu dùng.
Trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh chóng, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các công cụ rà quét tự động để phát hiện vi phạm sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng. Đồng thời, các biện pháp xử lý cần tập trung mạnh vào yếu tố kinh tế và trách nhiệm pháp lý cá nhân nhằm tăng tính răn đe thực chất.
Không gian mạng chỉ có thể trở nên lành mạnh khi hành vi quảng cáo gian dối không còn “đất sống”, và quyền lợi của người tiêu dùng được đặt ở vị trí trung tâm của hệ thống pháp luật.
