Thị trường máy lọc không khí đang tăng nhanh cùng làn sóng quảng cáo dày đặc trên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử. Nhiều sản phẩm gắn thông điệp diệt virus, chuẩn bệnh viện, diệt khuẩn 99,99%, khiến người mua hiểu như đang sở hữu một thiết bị y tế. Quảng cáo máy lọc không khí theo cách gợi công dụng y tế chạm tới hàng loạt quy định pháp luật và có thể dẫn tới mức phạt lên tới hàng trăm triệu đồng.
Trước đó, Tạp chí Điện tử và Ứng dụng ghi nhận nhiều mẫu máy lọc không khí mang thương hiệu AirProce từng xuất hiện thông điệp loại bỏ virus H1N1, tiêu diệt vi khuẩn, chuẩn bệnh viện trên các kênh bán hàng. Đây là những nội dung dễ khiến người tiêu dùng hiểu sản phẩm như một thiết bị y tế. Sau khi phóng viên đặt vấn đề, một số nội dung diệt khuẩn, diệt virus trên website và fanpage không còn hiển thị.
Liên quan tới nội dung phóng viên nêu, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã có văn bản trả lời, làm rõ trách nhiệm chung của doanh nghiệp cùng hướng xử lý theo quy định pháp luật.
 |
| Nhiều trang facebook quảng cáo máy lọc không khí như một thiết bị y tế với hiệu quả diệt khuẩn virus H1N1 lên đến 99,99%... |
 |
| Máy lọc không khí AirProce: Có đang được quảng cáo như thiết bị y tế? |
Theo phân loại hiện hành, máy lọc không khí dân dụng thuộc nhóm hàng điện gia dụng, do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì quản lý tiêu chuẩn kỹ thuật, trong đó có Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11858:2025. Sản phẩm chỉ bước sang nhóm thiết bị y tế khi được thiết kế chuyên dụng cho bệnh viện, phòng mổ, phòng cách ly, hoặc khi nhà sản xuất công bố là thiết bị y tế.
Với dòng công bố là thiết bị y tế, doanh nghiệp phải tuân thủ Nghị định 98/2021/NĐ-CP, gồm phân loại trang thiết bị, xin số lưu hành trên cổng dịch vụ công của Bộ Y tế và kiểm nghiệm hiệu suất trước khi đưa ra thị trường. Một chiếc máy gia dụng thông thường nhưng quảng bá như thiết bị y tế sẽ tạo ra sự nhầm lẫn mà pháp luật nghiêm cấm.
Trả lời Tạp chí Điện tử và Ứng dụng, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nêu rõ nhà sản xuất, kinh doanh máy lọc không khí dân dụng thông thường không được quảng cáo lập lờ khiến người dùng hiểu nhầm sản phẩm là thiết bị y tế hoặc có khả năng chữa bệnh, đặc trị virus. Các cụm từ mang tính tuyệt đối như tốt nhất, diệt khuẩn 100% bắt buộc phải có tài liệu hợp pháp chứng minh hoặc kết quả thử nghiệm lâm sàng được cơ quan thẩm quyền phê duyệt.
Từ ngày 1/1/2026, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo (Luật số 75/2025/QH15) yêu cầu nội dung quảng cáo phải trung thực, chính xác, rõ ràng, không gây hiểu nhầm về tính năng, chất lượng, công dụng, tác dụng. Chính phủ hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 342/2025/NĐ-CP. Với chế phẩm diệt khuẩn dùng trong gia dụng và y tế, doanh nghiệp phải có giấy chứng nhận đăng ký lưu hành trước khi quảng cáo, đồng thời tuân thủ danh mục hóa chất theo Thông tư 05/2026/TT-BYT.
 |
| Quảng cáo máy lọc không khí với hiệu quả diệt khuẩn virus H1N1, lọc bụi mịn PM 0.3 lên đến 99,99%... trên nền tảng Shopee |
Nghị định 87/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, thay thế Nghị định 38/2021/NĐ-CP trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo. Theo Điều 50, hành vi quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về công dụng, chất lượng của sản phẩm bị phạt tiền từ 80 đến 100 triệu đồng đối với cá nhân, mức phạt với tổ chức gấp đôi, tức lên tới 200 triệu đồng.
Cùng điều luật, hành vi quảng cáo sử dụng các từ nhất, duy nhất, tốt nhất, số một mà không có tài liệu hợp pháp chứng minh bị phạt từ 10 đến 20 triệu đồng. Ngoài phạt tiền, cơ quan chức năng buộc doanh nghiệp cải chính thông tin, tháo gỡ quảng cáo vi phạm và nộp lại số lợi bất hợp pháp thu được từ thời điểm quảng cáo.
Ở góc độ y tế, Nghị định 90/2026/NĐ-CP cũng có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, điều chỉnh hành vi quảng cáo chế phẩm diệt khuẩn hay thiết bị y tế khi chưa có giấy chứng nhận đăng ký lưu hành. Mức phạt tối đa lên tới 100 triệu đồng với cá nhân và 200 triệu đồng với tổ chức, riêng lĩnh vực dược và thiết bị y tế có thể tới 150 triệu đồng với cá nhân, 300 triệu đồng với tổ chức, kèm đình chỉ hoạt động, tước giấy phép, thu hồi và tiêu hủy sản phẩm.
Trường hợp nghiêm trọng hơn, hành vi quảng cáo gian dối có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 197 Bộ luật Hình sự. Người quảng cáo gian dối về hàng hóa đã bị xử phạt hành chính về hành vi tương tự mà còn tái phạm có thể bị phạt tiền từ 10 đến 100 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm, kèm hình phạt bổ sung cấm hành nghề.
 |
Phần lớn thông điệp gắn công dụng y tế của máy lọc không khí lan truyền qua Facebook, TikTok, website thương hiệu và các gian hàng trên sàn thương mại điện tử. Cả Nghị định 87/2026 và Nghị định 90/2026 đều dẫn chiếu việc xử phạt trên môi trường điện tử theo Nghị định 118/2021/NĐ-CP, tạo cơ sở để cơ quan quản lý xử lý quảng cáo số.
Nội dung quảng cáo số dễ chỉnh sửa hoặc gỡ bỏ, nên cơ quan chức năng và người tiêu dùng cần chủ động lưu vết bằng ảnh chụp màn hình, bản ghi thời điểm hiển thị để làm bằng chứng khi cần đối chiếu.
Luật Quảng cáo sửa đổi còn bổ sung nghĩa vụ của người có ảnh hưởng khi tham gia quảng cáo, gắn trách nhiệm về tính trung thực của thông điệp cho cả người sản xuất nội dung số, không riêng doanh nghiệp đứng sau sản phẩm.
Một điểm ít người để ý là cơ chế phạt tăng nặng tại Hà Nội. Khoản 1 Điều 33 Luật Thủ đô năm 2024 cho phép Hội đồng nhân dân thành phố quy định mức tiền phạt cao hơn nhưng không quá 2 lần mức phạt chung của Chính phủ đối với một số lĩnh vực, trong đó có quảng cáo. Hà Nội đã vận dụng cơ chế đó để nâng mức phạt trong lĩnh vực môi trường, đất đai và giao thông.
Hai pháp nhân gắn với sản phẩm AirProce mà phóng viên ghi nhận đều đăng ký địa chỉ tại Hà Nội. Nếu cơ quan chức năng xác định có hành vi quảng cáo gây nhầm lẫn trên địa bàn Thủ đô, mức chế tài có thể cao hơn mặt bằng chung khi thành phố mở rộng cơ chế nâng phạt sang lĩnh vực quảng cáo. Việc kết luận một tổ chức, cá nhân có vi phạm hay không thuộc thẩm quyền cơ quan quản lý nhà nước.
Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước khuyến nghị người tiêu dùng thận trọng với các cụm từ khẳng định tuyệt đối nếu thiếu căn cứ hoặc phạm vi áp dụng rõ ràng. Người mua nên yêu cầu người bán cung cấp giấy chứng nhận đăng ký lưu hành, phiếu kết quả kiểm nghiệm và nhãn phụ tiếng Việt, đồng thời hỏi rõ thử nghiệm diệt khuẩn thực hiện ở đâu, theo tiêu chuẩn nào.
Máy lọc không khí là mặt hàng giá trị cao, gắn với kỳ vọng cải thiện sức khỏe của nhiều gia đình. Minh bạch thông tin trên môi trường số cùng chế tài đủ mạnh từ các nghị định mới sẽ giúp làm sạch thị trường và bảo vệ người tiêu dùng trước những lời quảng cáo vượt quá công dụng thật.
