Ngày 25/5, phụ tải điện miền Bắc thiết lập kỷ lục mới ở mức 27.955 MW vào buổi chiều, tăng 5,8% so với ngày 15/5. Theo dự báo của Công ty vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia, đến 22 giờ tối cùng ngày, phụ tải miền Bắc có thể chạm 29.300 MW, chính thức phá vỡ kỷ lục lịch sử năm 2025 thiết lập vào ngày 4/8 năm 2025 là 28.187 MW. Điều hòa không khí là thiết bị tiêu thụ điện lớn nhất trong các gia đình, chiếm phần lớn mức tăng đột biến này.
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 về tăng cường tiết kiệm điện, trong đó khuyến nghị cụ thể đặt điều hòa không thấp hơn 26°C. Trong bối cảnh đó, câu hỏi thiết bị nào vừa mát vừa tiết kiệm điện vừa không hại sức khỏe trở thành mối quan tâm thực tế của hàng triệu gia đình. Phóng viên tổng hợp thông tin để giúp bạn đưa ra lựa chọn phù hợp nhất với nhu cầu và ngân sách.
 |
| Không gian quán cà phê sử dụng trần nan gỗ, quạt trần và điều hòa nhằm giảm cảm giác oi nóng trong những ngày nắng nóng kéo dài tại Hà Nội. |
Điều hòa vẫn là thiết bị làm mát hiệu quả nhất trong điều kiện thời tiết cực đoan như những ngày cuối tháng 5 này, khi nhiệt độ ngoài trời liên tục ở mức 38 đến 40°C. Tuy nhiên, khoảng cách về hiệu quả thực tế và chi phí vận hành giữa các dòng máy là rất lớn.
Công nghệ inverter là tiêu chí không thể thiếu khi mua điều hòa năm 2026. Khác với máy thường liên tục tắt bật, máy inverter điều chỉnh tốc độ máy nén liên tục để duy trì nhiệt độ ổn định, tiết kiệm 30 đến 50% điện năng trong điều kiện vận hành liên tục trên 8 tiếng mỗi ngày. Các dòng có hiệu suất năng lượng COP trên 4 tiết kiệm điện đáng kể so với dòng chỉ đạt COP 3,5.
Vấn đề sức khỏe phổ biến nhất khi dùng điều hòa là không khí quá khô, gây khô họng, khô mắt và khó chịu đường hô hấp khi ngủ. Đây là hệ quả của việc máy tách ẩm quá mức và thiếu cơ chế bù ẩm. Khi chọn mua, nên ưu tiên các dòng có chế độ điều chỉnh độ ẩm chủ động hoặc cảm biến nhiệt độ người để tối ưu hóa luồng khí. Các dòng đáng chú ý trên thị trường hiện tại bao gồm Midea Celest với AI ECOMASTER vừa ra mắt tháng 5/2026 có khả năng duy trì nhiệt độ trong biên độ ±0,3°C giúp giảm 30% điện năng so với chế độ thường, dòng SilkAir của Casper với công nghệ không khí mềm phù hợp người nhạy cảm tiếng ồn và trẻ nhỏ, và các dòng inverter Daikin và Panasonic được đánh giá cao về độ bền dàn đồng và tuổi thọ máy nén.
Một lưu ý quan trọng máy inverter phân khúc dưới 7 triệu đồng thường chỉ có inverter cơ bản, ống tản nhiệt bằng nhôm mỏng dễ ăn mòn, tụ điện và cảm biến nhiệt chất lượng thấp, dễ gặp sự cố sau vài mùa hè vận hành liên tục. Đầu tư thêm 2 đến 3 triệu đồng cho dòng trung cấp với ống đồng và bảo hành máy nén 7 đến 10 năm thường tiết kiệm tiền hơn về lâu dài.
 |
| Các thiết bị làm mát và lọc không khí như điều hòa inverter, quạt hơi nước và máy lọc không khí đang được nhiều gia đình lựa chọn trong đợt nắng nóng kéo dài mùa hè 2026. |
Quạt làm mát bằng hơi nước hoạt động theo nguyên lý vật lý đơn giản nước bốc hơi qua tấm lọc ẩm hút nhiệt từ không khí xung quanh, giảm nhiệt độ luồng gió thổi ra từ 4 đến 6°C. Không có môi chất lạnh, không có máy nén, không có dàn nóng thải nhiệt ra môi trường, tiêu thụ điện chỉ bằng 1/8 đến 1/10 so với điều hòa.
Ưu điểm lớn về sức khỏe là thiết bị này không làm khô không khí mà bổ sung thêm độ ẩm nhẹ, phù hợp cho người có vấn đề hô hấp mãn tính, người cao tuổi không chịu được không khí lạnh khô và trẻ nhỏ có làn da nhạy cảm. Thiết bị cũng hoạt động không gây tiếng ồn lớn, không cần lắp đặt cố định và dễ dàng di chuyển giữa các phòng.
Giới hạn cần biết trước khi mua khi độ ẩm không khí vượt 70%, hiệu quả làm mát giảm rõ rệt vì nước khó bốc hơi. Trong những ngày nắng khô như đợt nóng cuối tháng 5 này với độ ẩm chỉ 40 đến 50%, quạt hơi nước phát huy hiệu quả tốt nhất. Ngược lại trong những ngày oi bức có độ ẩm cao hoặc sau cơn mưa, thiết bị này kém hiệu quả. Quạt hơi nước phù hợp nhất cho không gian thoáng như phòng khách có cửa sổ, hành lang, bếp, sân thượng có mái che hoặc xưởng sản xuất nhỏ. Giá thành từ 2 đến 5 triệu đồng cho dòng gia dụng phổ thông.
Trong những ngày đóng kín cửa chạy điều hòa liên tục để tránh nóng, không khí trong phòng không được thay mới, nồng độ CO2 tăng dần và các hạt ô nhiễm tích tụ. Tại các khu vực đô thị có mật độ giao thông cao như Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh, nồng độ bụi mịn PM2.5 trong nhà có thể tiếp tục tăng ngay cả khi cửa đóng kín, do hạt bụi lọt qua khe cửa và tích tụ theo thời gian.
Máy lọc không khí với bộ lọc HEPA H13 giữ lại 99,95% các hạt bụi mịn PM2.5, vi khuẩn, nấm mốc và dị nguyên có kích thước từ 0,3 micron. Đây là thiết bị cần thiết, không phải tùy chọn, với những gia đình có trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, người bị hen suyễn hoặc dị ứng mãn tính, nhà ở gần đường lớn hoặc khu công nghiệp. Bộ lọc than hoạt tính bổ sung khả năng loại bỏ mùi và các chất hóa học bay hơi từ đồ nội thất mới, sơn tường hay chất tẩy rửa.
Khi chọn mua, cần căn cứ vào chỉ số CADR phù hợp với diện tích phòng phòng 15 đến 20m² cần CADR tối thiểu 150 m³/h, phòng 25 đến 35m² cần từ 200 m³/h trở lên. Tránh các dòng máy chỉ ghi công suất watt mà không công bố chỉ số CADR, vì đây là chỉ số đo lường hiệu quả lọc thực tế trực tiếp.
Combo tối ưu cho gia đình căn hộ thành phố gồm điều hòa inverter cho phòng ngủ và phòng làm việc, quạt hơi nước cho phòng khách vào ban ngày khi trời khô và máy lọc không khí HEPA H13 chạy liên tục trong phòng trẻ nhỏ.
Tổng đầu tư ban đầu từ 20 đến 35 triệu đồng, chi phí vận hành hàng tháng thấp hơn nhiều so với chạy điều hòa toàn bộ các phòng 24/24. Trong bối cảnh Nhà nước đang kêu gọi tiết kiệm điện để đảm bảo an toàn hệ thống điện quốc gia, sử dụng thiết bị hợp lý không chỉ là tiết kiệm chi phí cá nhân mà còn là trách nhiệm cộng đồng.
