Tháo gỡ điểm nghẽn để kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng mới

Tại Diễn đàn Kinh doanh 2026 với chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên phát triển mới” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp cùng các cơ quan liên quan tổ chức mới đây tại Hà Nội, các chuyên gia, nhà quản lý và đại diện cộng đồng doanh nghiệp đã tập trung phân tích những rào cản đang kìm hãm sự phát triển của kinh tế số, đồng thời đề xuất các giải pháp để biến tiềm năng thành động lực tăng trưởng thực chất.

Phát huy vai trò nòng cốt, dẫn dắt của doanh nghiệp công lớn

Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ, kéo theo sự phát triển kinh tế số đầy tiềm năng. Kinh tế số được các cấp ngành quan tâm với những mục tiêu lớn, chính sách cụ thể đặt ra.

Ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch VCCI cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP, qua đó đặt ra yêu cầu phát triển kinh tế số theo hướng không chỉ mở rộng về quy mô mà còn phải nâng cao chất lượng, hiệu quả và khả năng đóng góp thực chất vào năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phát biểu tại diễn đàn.

Tháng 6 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1033/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026 - 2030 với mục tiêu là xây dựng nền kinh tế số năng động dựa trên nền tảng số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, từng bước hình thành phương thức sản xuất mới, thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động, phát triển xanh và bền vững. Kinh tế số đến năm 2030, tỷ trọng giá trị tăng thêm trong GDP đạt khoảng 30%; hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số; tối thiểu có 5 doanh nghiệp công nghệ số ngang tầm các nước tiên tiến; phát triển, thúc đẩy và đưa vào sử dụng tối thiểu 5 sàn dữ liệu.

Trong tiến trình phát triển mới, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực quan trọng của tăng trưởng. Kinh tế số không còn là lĩnh vực công nghệ riêng biệt mà ngày càng trở thành một cấu phần quan trọng của nền kinh tế. Dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử và các nền tảng số đang từng bước thay đổi cách thức doanh nghiệp tổ chức sản xuất, quản trị, cung ứng dịch vụ và tiếp cận thị trường. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, cải thiện hiệu quả vận hành mà còn mở rộng khả năng đổi mới, nâng cao năng suất và tạo ra những phương thức kinh doanh mới.

Ông Hồ Đức Thắng, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội chia sẻ tại diễn đàn.

Cũng theo ông Bùi Trung Nghĩa, thời gian qua, kinh tế số đã góp phần quan trọng, tạo động lực tăng trưởng cho nền kinh tế, định hình lực lượng sản xuất hiện đại, tạo nền tảng đưa Việt Nam phát triển bứt phá trong kỷ nguyên số. Tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP năm 2025 đã ước đạt 14,02%, tương đương với hơn 72 tỷ đô la Mỹ, tăng 1,64 lần so với năm 2020. Nền kinh tế số Việt Nam đã vươn lên đứng thứ hai ở Đông Nam Á, thương mại điện tử tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong kinh tế số.

“Để đạt được mục tiêu đó, cần phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam trở thành lực lượng nòng cốt, phát huy vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp công nghệ lớn; doanh nghiệp nhà nước thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Khuyến khích doanh nghiệp công nghệ số chủ động áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật về an ninh mạng; tăng cường phối hợp, trao đổi, cung cấp thông tin với cơ quan nhà nước theo quy định của pháp luật” - ông Bùi Trung Nghĩa nhấn mạnh.

Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo động lực tăng trưởng mới

Thông qua diễn đàn, một thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh: kinh tế số đang chuyển từ một xu hướng công nghệ thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành kết quả thực chất, cần tiếp tục tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, dữ liệu, nguồn nhân lực và năng lực tiếp cận, hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp.

GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho rằng, cần phân định tách biệt các khái niệm trong kinh tế số. Chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ là phương tiện thực hiện. Mục tiêu hướng tới của kinh tế số giúp nền kinh tế và doanh nghiệp nâng cao năng suất cao hơn, tạo ra các sản phẩm, dịch vụ có giá trị hơn, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam chia sẻ tại diễn đàn.

Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, không nên chỉ nhìn vào quy mô hay tốc độ tăng trưởng, đóng góp của kinh tế số vào GDP; phải xem xét trong tổng giá trị mà kinh tế số tạo ra, bao nhiêu giá trị thực sự được giữ lại trong nền kinh tế và thuộc về các doanh nghiệp Việt Nam. GS.TS. Hoàng Văn Cường cũng cho rằng, chi phí đầu tư, mức độ trang bị công nghệ, chưa có cơ chế chia sẻ, khả năng kết nối hệ thống, hạ tâng dùng chung… là những điểm nghẽn cần giải quyết để thúc đẩy phát triển các doanh nghiệp công nghệ.

Ông Phan Đức Hiếu, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, rào cản thể chế cần được quan tâm tháo gỡ hàng đầu. Theo ông Phan Đức Hiếu, cần thay đổi tư duy làm luật, đừng quá sa đà vào tìm hiểu công nghệ đó là gì mà hãy quan tâm đến việc công nghệ đó tạo ra bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế. Thể chế phải tạo không gian cho sự đổi mới thay vì trở thành rào cản ngăn chặn sự sáng tạo.

Cùng quan điểm, ông Hồ Đức Thắng, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, thể chế tốt không lựa chọn giữa đổi mới và an toàn; thể chế tốt làm giảm rủi ro và bất định để đổi mới diễn ra nhanh hơn, rộng hơn và bền vững hơn. Ông Hồ Đức Thắng đồng thời kiến nghị một số bại học doanh nghiệp cần thực hiện khi chuyển đổi số: chuyển từ chọn công cụ sang chọn bài toán tăng trưởng; chuyển từ thử nghiệm rời rạc sang thiết kế lại quy trình và mô hình kinh doanh; từ lưu trữ sang quản trị dữ liệu như tài sản chiến lược; từ dự án công nghệ sang quản trị doanh nghiệp; từ đào tạo thao tác sang phát triển năng lực làm việc cùng AI.

“Nếu thể chế rõ ràng, hạ tầng và dữ liệu dễ tiếp cận; nếu doanh nghiệp bắt đầu từ bài toán giá trị, quản trị tốt rủi ro và đầu tư cho con người, AI sẽ trở thành động lực thực chất của tăng trưởng Việt Nam” - ông Hồ Đức Thắng nhấn mạnh.