VNBA chính thức công bố Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ

Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) vừa có Quyết định số 15/QĐ-HHNH về ban hành “Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ”

Trong bối cảnh hình ảnh ngành ngân hàng bị bào mòn bởi những vụ “siết nợ” mang màu sắc bạo lực, Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ không đơn thuần là quy chuẩn đạo đức nghề nghiệp, mà nhằm thống nhất về chuẩn mực và ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ của các TCTD là hội viên Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam.

Quyền lực mới và ranh giới mong manh

Nội dung của COC đến từ một thay đổi mang tính bước ngoặt trong Luật Các tổ chức tín dụng 2024. Theo đó, các ngân hàng được trao quyền thu giữ tài sản bảo đảm mà không cần thông qua tòa án, một cơ chế từng chỉ dừng ở mức thí điểm.

Quyền năng này được ví như “thượng phương bảo kiếm” giúp xử lý nhanh nợ xấu, tháo gỡ điểm nghẽn của hệ thống tài chính. Nhưng mặt trái cũng hiện hữu: khi ngân hàng vừa là chủ nợ, vừa trực tiếp tổ chức thu hồi, ranh giới giữa thực thi pháp luật và cưỡng ép dễ dàng bị xóa nhòa.

Những “vết sẹo” chưa lành

Thực tế thời gian qua cho thấy nỗi lo này không phải không có cơ sở. Một số vụ việc thu hồi nợ gây tranh cãi, đặc biệt liên quan đến Techcombank, đã để lại dấu ấn tiêu cực trong dư luận.

Từ phản ánh doanh nghiệp bị “cắt tín dụng” rồi thu giữ tài sản, đến hình ảnh lực lượng bảo vệ, nhóm người lạ xuất hiện tại nhà riêng khách hàng để gây áp lực, thậm chí có thông tin về “tổ đặc nhiệm” tham gia cưỡng chế… Tất cả tạo nên một hình ảnh méo mó: hoạt động thu nợ ngân hàng bị nhìn nhận như “xã hội đen hợp pháp”.

Những “vết sẹo” này không chỉ là tranh chấp dân sự, mà còn là khủng hoảng niềm tin.

COC: “Vòng kim cô” cho hoạt động thu nợ

Trong bối cảnh đó, Bộ COC của VNBA được xem là nỗ lực thiết lập lại chuẩn mực.

Lần đầu tiên, các hành vi bị cấm được quy định rõ ràng: Cấm sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực; Cấm quấy rối, xúc phạm danh dự người vay; Cấm gọi điện đòi nợ quá mức hoặc gây áp lực lên người thân

Đáng chú ý, quy trình thu giữ tài sản cũng bị “siết chặt”: Bắt buộc có sự chứng kiến của chính quyền địa phương; Phải niêm yết công khai ít nhất 15 ngày với bất động sản.

Một điểm mới mang tính nhân văn là yêu cầu tổ chức tín dụng hỗ trợ người vay một khoản tương đương 12 tháng lương tối thiểu nếu tài sản bị thu giữ là nơi ở duy nhất. Đây có thể xem là “cái giá” cho quyền tự xử ngoài tư pháp.

Sự ra đời của COC cho thấy dấu hiệu chuyển vai của Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam: từ đại diện bảo vệ lợi ích hội viên sang thiết lập chuẩn mực toàn ngành.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất vẫn nằm ở tính thực thi. Không giống cơ quan quản lý như Ngân hàng Nhà nước, VNBA không có quyền xử phạt hành chính. Điều này khiến COC đứng trước nguy cơ trở thành “khuyến nghị đạo đức” hơn là công cụ kiểm soát thực sự.

Dù vậy, đây vẫn là tín hiệu đáng chú ý đối với hệ thống các hiệp hội doanh nghiệp tại Việt Nam. Một tổ chức nghề nghiệp đúng nghĩa không thể là “lá chắn truyền thông” cho sai phạm của hội viên, mà phải dám đặt ra tiêu chuẩn và xử lý vi phạm, kể cả bằng việc công khai hoặc khai trừ.

Một khởi đầu, chưa phải đích đến

Quyền tự thu hồi nợ là cần thiết để “lưu thông dòng máu” tài chính. Nhưng quyền lực đó chỉ có ý nghĩa khi đi kèm với sự liêm chính.

COC của VNBA là bước đi đầu tiên, nhưng để không trở thành “giấy lộn”, cần thêm hai yếu tố: giám sát xã hội và sự tuân thủ thực chất từ chính các ngân hàng.

Bởi suy cho cùng, một hệ thống tài chính mạnh không chỉ dựa vào vốn, mà còn dựa vào niềm tin. Và niềm tin chỉ được xây dựng khi quyền lực được kiểm soát bằng pháp trị, chứ không phải bằng “nắm đấm”.